Vật phẩm mới mua về nên được kiểm hàng, gỡ hết vật liệu đóng gói, phủi sạch bụi mài và bột đánh bóng trong kẽ, lau keo thừa ở chân đế và để bay mùi sơn, keo vài ngày ở chỗ thoáng trước khi bày. Việc tẩy uế hay khai quang theo nếp nhà, nếu có, nên làm sau bước này, khi món đồ đã thật sự sạch.
Ít ai nghĩ một món đồ mới tinh lại cần làm sạch, nhưng phần lớn vật phẩm đi qua xưởng mài, xưởng đúc, kho hàng và nhiều chặng vận chuyển. Bụi đá mịn nằm trong kẽ vảy, bột đánh bóng đọng ở chỗ lõm, keo dán đế trào ra viền, mùi sơn hay mùi nhựa còn nồng. Bài này đi qua từng thứ, theo thứ tự bạn sẽ gặp khi mở hộp.
Mở hộp và kiểm hàng trước khi làm bất cứ việc gì
Kiểm hàng là bước dễ bỏ qua nhất vì háo hức, nhưng lại quyết định bạn còn đổi trả được hay không. Nếu mua online, nhiều nơi yêu cầu bằng chứng tình trạng lúc mở hộp.
- Quay video liên tục từ lúc hộp còn nguyên tem, băng dính cho đến khi món đồ được lấy ra hoàn toàn. Không cắt đoạn.
- Mở trên mặt phẳng có lót khăn hoặc trên sàn, không mở trên bàn kính hay trên đùi; món đồ trơn trượt khỏi xốp là chuyện thường gặp.
- Gỡ lớp xốp, giấy bọc theo chiều món đồ, không giật mạnh vì các chi tiết nhỏ như sừng tỳ hưu, râu rồng, lá cây đá dễ gãy theo lớp xốp.
- Đối chiếu với mô tả: kích thước, màu, chất liệu, phụ kiện kèm theo như đế, hộp gấm, giấy giám định nếu có.
- Soi kỹ dưới ánh sáng tốt các chỗ dễ hỏng: đầu nhọn, mép đế, chỗ ghép. Ghi lại vết sứt, vết nứt, lớp nhũ bong nếu có.
- Giữ lại hộp, xốp và hoá đơn ít nhất trong thời gian đổi trả, phòng khi cần gửi lại.
Chỉ khi món đồ đạt yêu cầu mới bắt đầu làm sạch. Làm sạch rồi mới phát hiện lỗi thì người bán có thể từ chối vì không còn tình trạng ban đầu.
Những gì thường bám trên vật phẩm mới và cách xử lý
Mỗi loại vật phẩm mang theo một kiểu "dấu vết xưởng" khác nhau. Bảng dưới giúp bạn biết mình đang nhìn thấy gì.
| Dấu vết | Thường gặp ở | Nhận ra bằng | Cách xử lý |
|---|---|---|---|
| Bụi mài đá | Tượng đá, ngọc chạm khắc, cụm tinh thể | Lớp bột trắng xám mịn trong kẽ, lau tay thấy bụi | Cọ lông mềm khô, rồi rửa nhanh nước sạch nếu đá chịu được |
| Bột, sáp đánh bóng | Ngọc, đá chạm, vòng đá | Vệt trắng, xanh hoặc vàng ở chỗ lõm, mặt hơi nhờn | Tăm bông ẩm nước ấm pha xà phòng nhẹ, lau khô |
| Keo dán trào | Tượng gắn đế, cây đá quý, quả cầu dán đế | Viền bóng cứng hoặc sợi keo quanh mối dán | Không cạy mạnh; keo cứng nhẹ có thể gỡ bằng móng tay qua khăn, keo bám chắc nên để nguyên |
| Mùi sơn, keo, nhựa | Bột đá, resin, composite, tượng sơn mới | Mùi hắc khi mở hộp | Để nơi thoáng gió, không phơi nắng, vài ngày đến vài tuần |
| Nhãn dán, băng dính | Đáy tượng, mặt dưới đế, hộp gấm | Giấy dán, vết keo băng dính | Gỡ từ từ; vết keo trên đá cứng lau bằng chút dầu ăn rồi rửa xà phòng |
| Vụn xốp, sợi giấy | Kẽ vảy, kẽ bờm, khe cánh | Hạt trắng nhỏ, sợi mảnh | Thổi bằng bóng thổi bụi hoặc cọ khô |
Dầu ăn chỉ dùng cho đá cứng không xốp; với bột đá, gỗ, đá xốp thì dầu thấm vào và để lại vết loang. Khi không chắc, để nguyên vết keo nhỏ ở mặt đáy còn hơn cố gỡ.
Bụi mài và bột đánh bóng: thứ bạn không thấy ngay
Đá được tạc bằng máy mài và mũi khoan có tưới nước, rồi đánh bóng qua nhiều cấp hạt. Dù xưởng có rửa, bụi mài rất mịn vẫn đọng lại trong những kẽ chạm sâu, nhất là ở tượng có nhiều chi tiết như tỳ hưu, rồng, thiềm thừ ngồi trên đống tiền. Khi khô, bụi này có màu xám trắng, làm vùng kẽ trông đục hơn mặt đá. Phủi bằng cọ lông mềm sẽ ra một phần; phần còn lại cần rửa nhanh dưới nước với đá chịu được nước.
Bột đánh bóng và sáp phủ là chuyện khác. Ngọc và nhiều loại đá chạm sau khi đánh bóng thường được nhúng hoặc xoa một lớp sáp mỏng để mặt đá bóng hơn và che bớt vết xước li ti; đây là bước hoàn thiện phổ biến trong nghề, không phải gian lận. Lớp sáp có thể đọng thành vệt trắng ở chỗ lõm, hoặc làm mặt đá hơi nhờn khi mới mua. Bạn không cần tẩy sạch lớp sáp này; chỉ cần lau bỏ chỗ đọng bằng tăm bông ẩm nước ấm, giữ lại lớp mỏng trên mặt.
Với đá trong như thạch anh, pha lê, vết mờ do bột đánh bóng đọng thường dễ thấy khi soi lên ánh sáng. Rửa nước ấm với chút xà phòng trung tính, tráng sạch và lau khô bằng khăn microfiber là đủ để đá trong trở lại.
Mùi sơn, mùi keo của tượng bột đá và resin
Tượng bột đá thực chất là bột đá trộn với keo nhựa, đổ khuôn rồi phủ sơn, phủ nhũ. Tượng resin và composite cũng tương tự. Khi mới ra xưởng, keo và sơn chưa bay hết dung môi nên có mùi hắc, đôi khi khá nồng nếu được đóng hộp kín ngay. Mùi này giảm dần theo thời gian khi món đồ được để ở nơi thông thoáng.
Cách làm gọn là mở hộp, bỏ hết xốp và túi nilon, đặt tượng ở chỗ có gió nhẹ, tránh ánh nắng trực tiếp vì nhiệt làm sơn mềm và có thể nứt. Ban công có mái che, phòng có cửa sổ mở là chỗ hợp lý. Thời gian tuỳ độ nồng, thường vài ngày; tượng cỡ lớn có thể lâu hơn. Không dùng nước hoa xịt lên tượng để át mùi, vì cồn trong nước hoa có thể làm hỏng lớp nhũ.
Nếu sau vài tuần mùi vẫn rất nồng, gây đau đầu hay khó chịu, nên liên hệ người bán. Với nhà có trẻ nhỏ, người già hoặc người nhạy cảm với mùi, có thể để tượng bay mùi ở phòng ít người ở trước khi bày vào phòng khách hay phòng ngủ.
Làm sạch theo từng nhóm chất liệu khi mới mua
Đá cứng nguyên khối. Thạch anh, mã não, mắt hổ, obsidian: phủi bụi khô, rửa nhanh nước ấm pha xà phòng nhẹ, dùng bàn chải đánh răng lông mềm cho kẽ, tráng sạch, lau khô. Đây là nhóm dễ làm sạch nhất.
Ngọc và đá mềm. Ngọc phỉ thúy, ngọc bích, huỳnh thạch, lưu ly: phủi bụi khô, lau khăn ẩm, tránh ngâm. Giữ lại lớp sáp mỏng trên ngọc.
Bột đá, resin phủ sơn nhũ. Chỉ cọ khô và khăn microfiber khô. Nếu có vết bẩn, lau khăn hơi ẩm ở vùng nhỏ rồi lau khô ngay. Không rửa, không xịt nước.
Đồng đúc. Lau khăn khô để bỏ dấu tay và bụi. Đồng mới thường đã được phủ lớp bảo vệ; không dùng chất đánh đồng ngay vì có thể làm mất lớp này.
Gỗ và trầm. Phủi bụi gỗ bằng cọ khô, lau khăn khô. Không rửa nước. Nếu có mùi dầu hoàn thiện, để thoáng như với bột đá.
Trang sức đá có kim loại. Lau khăn mềm khô cho phần kim loại, khăn ẩm cho phần đá, tránh để nước đọng ở chấu và móc.
Hàng giao vào mùa nồm, mùa mưa: kiểm thêm độ ẩm
Vật phẩm đặt mua từ xa thường đi qua nhiều kho trung chuyển và xe tải trong vài ngày. Vào mùa nồm ở miền Bắc hay mùa mưa ở miền Nam, hộp các-tông hút ẩm, xốp và giấy bọc bên trong có thể ẩm theo. Khi mở hộp, nếu thấy giấy bọc mềm nhũn, hộp có mùi ẩm mốc hoặc có giọt nước đọng trên túi nilon, hãy coi món đồ như vừa bị dính nước và xử lý theo chất liệu.
Đồng là chất liệu lộ dấu hiệu sớm nhất: vài ngày nằm trong hộp ẩm có thể làm bề mặt xỉn loang, nhất là chỗ có dấu vân tay từ lúc đóng gói. Lau khô ngay bằng khăn mềm, để món đồ ở chỗ thoáng, rồi theo dõi thêm vài ngày. Tượng bột đá và gỗ thì cần để khô tự nhiên lâu hơn, tuyệt đối không sấy bằng máy sấy tóc ở nhiệt cao hay mang ra phơi nắng gắt, vì chênh lệch nhiệt và ẩm đột ngột dễ làm nứt sơn, nứt gỗ.
Hộp và xốp ẩm không nên giữ lại để cất món đồ về sau, vì chúng sẽ giữ hơi ẩm và có thể mốc. Nếu cần giữ để đổi trả, hãy phơi khô hộp riêng, xa món đồ. Với những món đồ đắt tiền đặt vào mùa ẩm, bạn có thể hỏi người bán có đóng kèm gói hút ẩm hay không trước khi đặt hàng.
Sau khi sạch: bày ngay, tẩy uế hay khai quang
Khi món đồ đã sạch và hết mùi, bạn có ba lựa chọn tuỳ nếp nhà: bày ngay, làm một nghi thức tẩy uế đơn giản như đặt cạnh chén muối khô, hơ qua khói hương, hoặc theo tập quán khai quang mà một số gia đình coi trọng với tượng linh vật và tượng thờ. Không lựa chọn nào bắt buộc. Điều nên tránh là làm nghi thức khi món đồ còn đầy bụi xưởng và mùi sơn, vì khi đó muối, khói hay nước chỉ bám thêm vào.
Nếu chọn bày ngay, hãy chọn chỗ đặt trước khi mở hộp: mặt kệ chắc, đủ rộng so với đế, không sát mép, không ngay dưới luồng gió điều hoà hay cạnh cửa sổ đón nắng chiều. Món đồ mới bị đặt tạm lên mép bàn trong lúc chờ quyết định chỗ là món dễ rơi vỡ nhất. Với tượng nặng, nên có người đỡ khi nhấc lên kệ cao.
Cuối cùng, lưu lại thông tin chất liệu mà người bán cung cấp, ảnh chụp lúc nhận và cách làm sạch đã dùng. Lần sau lau dọn, bạn chỉ cần mở lại mà không phải đoán. Khi mua món tiếp theo, ưu tiên nơi ghi rõ chất liệu, kích thước và phần ghép nối; bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Vật phẩm mới có cần rửa ngay không?
Không cần rửa ngay mọi món. Đá cứng có thể rửa nhanh để bỏ bụi mài; bột đá, gỗ, đồng thì chỉ phủi và lau khô. Điều nên làm ngay là kiểm hàng và gỡ hết vật liệu đóng gói để món đồ thoáng khí.
Ngọc mới mua bị nhờn tay có phải ngọc giả không?
Không hẳn. Nhiều món ngọc được phủ lớp sáp mỏng sau khi đánh bóng nên có cảm giác hơi nhờn lúc mới mua. Cảm giác này giảm dần khi đeo hoặc lau. Muốn biết thật giả cần giám định, không suy ra từ độ nhờn.
Mùi hắc của tượng bột đá có độc không?
Mùi đến từ dung môi của keo và sơn chưa bay hết. Để tượng nơi thông thoáng vài ngày, mùi thường giảm rõ. Nếu mùi rất nồng kéo dài gây khó chịu, nên để tượng ở phòng ít người và liên hệ người bán để hỏi thêm về vật liệu.
Vết keo vàng ở chân đế có lau đi được không?
Keo đã khô cứng bám chắc vào mối dán thường là phần giữ tượng với đế, không nên cố gỡ vì có thể làm yếu mối dán. Chỉ gỡ những sợi keo thừa lỏng bên ngoài, và gỡ nhẹ qua khăn mềm.
Có nên làm sạch trước rồi mới khai quang không?
Theo cách nhìn thực tế, nên làm sạch trước. Món đồ sạch giúp mọi nghi thức sau đó gọn gàng hơn. Việc có khai quang hay không và làm thế nào là tuỳ nếp nhà và địa phương, không phải điều kiện để món đồ được bày.
Mở hộp thấy món đồ bị sứt nhỏ thì làm gì?
Dừng làm sạch, giữ nguyên hiện trạng, chụp ảnh và dùng video mở hộp để liên hệ người bán ngay. Phần lớn chính sách đổi trả yêu cầu báo trong thời gian ngắn sau khi nhận và món đồ còn ở tình trạng như lúc giao.