Tỳ hưu pha lê là tượng tỳ hưu làm từ thuỷ tinh có độ trong và độ lấp lánh cao, thường là thuỷ tinh quang học hoặc thuỷ tinh pha chì, được đúc khuôn rồi mài cạnh, hoặc khắc hình bên trong một khối trong suốt bằng laser; về bản chất đây là thuỷ tinh nhân tạo, khác với thạch anh tự nhiên. Mẫu này hợp với phòng làm việc hiện đại, kệ kính có đèn, nơi ánh sáng đi xuyên qua tượng tạo hiệu ứng đẹp.
Vì "pha lê" là chữ dễ gây hiểu lầm, nhiều người mua về mới biết đó không phải đá. Không có gì sai khi chọn pha lê, miễn là bạn biết mình đang mua gì. Bài này giúp gọi đúng tên, phân biệt các kiểu tỳ hưu pha lê, chọn chỗ đặt an toàn với ánh nắng và giữ tượng luôn trong.
Pha lê, thủy tinh, thạch anh: ba chữ hay bị lẫn
Bảng dưới đây gom những khác biệt cơ bản. Tên gọi trên thị trường không thống nhất, nên khi mua bạn cần hỏi thành phần thay vì chỉ nghe chữ "pha lê".
| Tên gọi | Bản chất | Độ lấp lánh | Độ cứng, độ bền | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thuỷ tinh thường | Thuỷ tinh nhân tạo phổ biến (như kính cửa, chai lọ) | Vừa, có thể hơi ngả xanh ở cạnh dày | Khá cứng, giòn | Giá mềm, hay dùng cho tượng đúc khuôn đơn giản |
| Pha lê chì | Thuỷ tinh có pha oxit chì | Cao, tán sắc cầu vồng rõ | Mềm hơn thuỷ tinh thường, dễ xước | Nặng tay; không nên dùng đựng đồ ăn uống lâu dài |
| Pha lê K9 | Thuỷ tinh quang học không chì, rất trong | Cao, trong vắt | Cứng tương đương thuỷ tinh tốt | Tên thương mại phổ biến cho tượng và quà tặng khắc laser |
| Thạch anh trắng | Khoáng vật tự nhiên | Tuỳ khối, thường có vân, bông, rạn bên trong | Cứng hơn thuỷ tinh (Mohs 7) | Là đá thật; tượng tạc từ thạch anh thuộc nhóm tỳ hưu đá |
Phân biệt nhanh: thuỷ tinh và pha lê đúc khuôn thường trong đều tuyệt đối hoặc chỉ có bọt khí tròn nhỏ; thạch anh tự nhiên thường có bông, vết rạn, sợi bên trong và cảm giác mát tay lâu hơn. Một khối trong veo không tì vết với giá mềm gần như chắc chắn là thuỷ tinh. Nếu người bán ghi "pha lê thạch anh", hãy hỏi lại cho rõ là thuỷ tinh hay đá.
Các kiểu tỳ hưu pha lê thường gặp
Đúc khuôn rồi mài cạnh. Thuỷ tinh nóng chảy được đổ vào khuôn tạo dáng tỳ hưu, sau đó mài và đánh bóng các mặt để bắt sáng. Kiểu này cho hình khối rõ, có thể trong suốt hoặc nhuộm màu như vàng hổ phách, xanh ngọc, tím. Chi tiết vảy, bờm thường được cách điệu thành các mặt phẳng lớn để ánh sáng khúc xạ đẹp.
Khắc laser bên trong khối. Hình tỳ hưu ba chiều được tạo bằng hàng nghìn điểm nứt cực nhỏ bên trong một khối pha lê vuông hoặc tròn, bề mặt ngoài vẫn nhẵn. Nhìn từ các góc, con tỳ hưu như lơ lửng trong khối. Kiểu này bền vì không có chi tiết nhô ra để gãy, rất hợp làm quà và đặt bàn làm việc.
Lưu ly. Tên gọi dùng cho thuỷ tinh màu đúc theo kỹ thuật khuôn sáp, cho màu loang chuyển nhiều tông trong cùng một khối. Tỳ hưu lưu ly thường có màu đậm, đục mờ ở chỗ dày, trong ở chỗ mỏng. Cần phân biệt với "lưu ly" là tên gọi của đá lapis lazuli, một khoáng vật màu xanh lam hoàn toàn khác.
Pha lê kết hợp kim loại. Thân tỳ hưu bằng pha lê, đế, sừng hoặc viên châu bằng kim loại mạ vàng. Kiểu này nhìn sang nhưng có mối ghép keo giữa pha lê và kim loại, cần kiểm tra độ chắc.
Mẫu nhuộm màu bề mặt. Một số mẫu thuỷ tinh trong được phủ lớp màu mỏng lên bề mặt. Lớp phủ này có thể trầy, bong khi lau mạnh hoặc rửa bằng chất tẩy, khác với thuỷ tinh có màu trong toàn khối.
Đế đèn LED: đẹp nhưng cần để ý gì
Tỳ hưu pha lê thường được bán kèm một đế có đèn LED, chiếu ánh sáng từ dưới lên xuyên qua tượng. Với kiểu khắc laser trong khối, đèn đế gần như là bắt buộc, vì không có đèn thì hình khắc chỉ hiện mờ. Với tượng đúc, đèn làm các mặt cắt sáng lên, tạo hiệu ứng lấp lánh rõ hơn nhiều so với ánh sáng phòng thông thường.
Khi chọn đế đèn, bạn nên xem nguồn điện: dùng pin, cổng USB hay dây cắm điện. Pin tiện nhưng phải thay; USB gọn với bàn làm việc có máy tính; dây cắm điện thì cần ổ cắm gần chỗ đặt và nên chọn loại có bộ chuyển nguồn rõ ràng, dây không bị gập. Đèn LED toả nhiệt ít, nhưng đế kém chất lượng chạy lâu ngày vẫn ấm lên, nên tắt khi không dùng và không để đế sát vật dễ cháy như rèm, giấy.
Màu đèn cũng thay đổi cảm giác của tượng. Đèn trắng lạnh làm pha lê trông sắc và hiện đại; đèn vàng ấm làm tượng mềm và hợp phòng có đồ gỗ. Một số đế đổi được nhiều màu; nhìn thì vui mắt nhưng đổi màu liên tục dễ gây rối mắt ở phòng làm việc. Nếu chỉ chọn một màu, trắng ấm thường là an toàn nhất.
Với nhà có trẻ nhỏ, đế đèn dùng pin cúc áo cần nắp pin vặn vít, vì trẻ nuốt phải pin cúc áo là tình huống nguy hiểm. Kiểm tra nắp pin ngay khi nhận hàng.
Ánh nắng, nhiệt độ và tượng pha lê
Một khối thuỷ tinh trong suốt có mặt cong hoặc nhiều mặt cắt có thể hoạt động như một thấu kính, gom ánh nắng lại thành điểm nóng trên vật bên cạnh. Hiện tượng này hiếm nhưng có thật, nhất là với vật tròn, trong và đặt ở bậu cửa sổ có nắng chiếu trực tiếp nhiều giờ. Đặt tượng pha lê ở nơi không có nắng chiếu thẳng, hoặc ít nhất tránh xa rèm, giấy tờ, đồ nhựa, là cách phòng tránh đơn giản.
Ngoài ra, thuỷ tinh kỵ thay đổi nhiệt đột ngột. Tượng đang lạnh trong phòng máy lạnh mà đem ra rửa nước nóng, hoặc tượng đang nóng vì nắng mà gặp nước lạnh, có thể nứt. Khi rửa, dùng nước ấm vừa tay và để tượng về nhiệt độ phòng trước.
Nắng cũng làm một số lớp màu phủ bề mặt và keo dán ở chân đế xuống cấp nhanh hơn. Thuỷ tinh có màu trong toàn khối thì bền màu, nhưng lớp phủ bên ngoài có thể nhạt dần. Vì những lý do đó, tượng pha lê hợp nhất với kệ trong phòng, có đèn chiếu chủ động, hơn là bậu cửa sổ đầy nắng.
Chọn cỡ và chỗ đặt tỳ hưu pha lê
Pha lê đẹp nhất khi có ánh sáng đi qua và có khoảng trống xung quanh. Vài gợi ý chỗ đặt:
- Bàn làm việc: khối khắc laser cỡ vừa lòng bàn tay, có đế đèn USB, đặt ở góc bàn không vướng tay.
- Kệ kính có đèn chiếu: tượng đúc cỡ vừa, ánh sáng từ trên chiếu xuống làm mặt cắt lấp lánh.
- Tủ trưng bày phòng khách: đặt pha lê cạnh vật liệu tối màu như gỗ sẫm, đá đen để tương phản.
- Quầy lễ tân: chọn khối khắc laser vì không có chi tiết nhô ra, khách tì tay cũng không gãy.
- Theo quan niệm phổ biến, nhiều người cho đầu tỳ hưu hướng ra phía cửa; với khối khắc laser, hướng mặt chính của hình khắc ra phía người nhìn là đủ.
- Tránh bậu cửa sổ nắng chiếu trực tiếp, mép bàn, kệ sát lối đi; pha lê vỡ tạo mảnh rất sắc.
Về cỡ, tượng pha lê đúc thường nặng hơn bạn tưởng vì thuỷ tinh đặc; một khối dài một gang tay đã khá nặng tay. Pha lê chì còn nặng hơn. Kiểm tra trọng lượng khi đặt trên kệ kính mỏng.
Tỳ hưu pha lê làm quà: điểm mạnh và chỗ cần cân nhắc
Khối pha lê khắc laser hình tỳ hưu là món quà doanh nghiệp khá phổ biến, vì gọn, sạch, hợp bàn làm việc và có thể khắc thêm tên người nhận hoặc tên đơn vị trên mặt đế. Món quà dạng này ít gây cảm giác nặng nề về tín ngưỡng hơn tượng đồng hay tượng đá lớn, nên dễ tặng cho đối tác mà bạn chưa rõ quan điểm.
Cần cân nhắc hai điều. Thứ nhất, pha lê dễ vỡ khi vận chuyển, nên hộp phải có lớp xốp định hình ôm khít khối, không chỉ là giấy nhún. Thứ hai, chữ khắc lên quà nên ngắn và trung tính; dòng chữ dài, nhiều lời chúc về tiền bạc đôi khi làm món quà kém tinh tế. Nếu muốn khắc, hãy duyệt bản thiết kế trước khi xưởng làm, vì khắc rồi là không sửa được.
Với người nhận lớn tuổi hoặc thích đồ truyền thống, tượng pha lê có thể không hợp gu bằng gốm, đồng hay gỗ. Hỏi qua người thân của họ trước khi chọn sẽ giúp món quà được dùng thật thay vì nằm trong tủ.
Kiểm khi mua và lau cho trong
Mấy bước dưới giúp bạn chọn được một con tỳ hưu pha lê ít lỗi và giữ nó trong suốt lâu dài:
- Soi tượng trước nguồn sáng: vài bọt khí tròn rất nhỏ là bình thường với thuỷ tinh đúc; vết nứt, vệt mờ hoặc vân sóng lớn bên trong là lỗi.
- Vuốt nhẹ theo các cạnh mài: cạnh tốt nhẵn, không mẻ; mẻ cạnh thường bắt sáng thành một đốm trắng.
- Tìm đường ráp khuôn: mẫu tốt mài sạch đường này, mẫu ẩu còn một gờ chạy dọc thân.
- Với khối khắc laser, xem hình khắc có rõ, đều, không có vùng mờ loang hay điểm khắc lạc ra ngoài hình.
- Lau thường ngày bằng khăn sợi nhỏ khô, không dùng khăn giấy vì có thể để lại xơ và vết xước li ti trên pha lê chì.
- Khi cần rửa, dùng nước ấm pha chút nước rửa chén, tráng sạch, lau khô ngay bằng khăn sợi nhỏ để không đọng vệt nước.
- Nếu còn vệt mờ, lau lại bằng khăn thấm chút cồn loãng hoặc nước lau kính, tránh để dung dịch chạm vào đế đèn và mối keo.
Đeo găng vải mỏng khi lau giúp tránh để lại dấu vân tay ngay sau khi lau xong. Khi chuyển nhà, bọc từng khối bằng giấy mềm rồi xốp hơi, tháo rời đế đèn và tháo pin. Bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so trọng lượng và kiểu đế trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Tỳ hưu pha lê có phải là đá thạch anh không?
Không. Pha lê trên thị trường vật phẩm là thuỷ tinh nhân tạo, có thể pha chì hoặc là thuỷ tinh quang học không chì như loại thường gọi là K9. Thạch anh là khoáng vật tự nhiên, cứng hơn và thường có bông, vết rạn bên trong. Hỏi người bán ghi rõ thành phần.
Pha lê K9 là gì?
Đây là tên thương mại phổ biến chỉ một loại thuỷ tinh quang học không chì, rất trong, thường dùng làm tượng, cúp và quà tặng khắc laser. K9 không phải tên của một loại đá. Chất lượng giữa các nhà sản xuất có thể khác nhau, nên vẫn cần soi bọt khí và vết mờ.
Tượng pha lê đặt cạnh cửa sổ có nguy hiểm không?
Vật trong suốt có mặt cong hoặc nhiều mặt cắt có thể gom nắng thành điểm nóng. Khả năng gây cháy thấp nhưng có thật, nhất là với nắng chiếu trực tiếp nhiều giờ lên vật dễ cháy bên cạnh. Đặt tượng ở nơi không có nắng chiếu thẳng là an toàn nhất.
Khối pha lê khắc laser có bền không?
Khá bền, vì hình khắc nằm bên trong, bề mặt ngoài nhẵn và không có chi tiết nhô ra để gãy. Điểm yếu là các góc vuông của khối dễ mẻ khi rơi. Đặt trên đế chắc và tránh mép bàn là đủ giữ lâu dài.
Tỳ hưu pha lê bị mờ, xỉn có lau sáng lại được không?
Phần lớn vệt mờ là do vân tay, bụi dầu và cặn nước, rửa bằng nước ấm pha nước rửa chén rồi lau khô là sáng lại. Nếu mờ do xước li ti trên bề mặt, lau không hết được; có thể nhờ thợ đánh bóng thuỷ tinh nhưng chi phí và kết quả tuỳ mức xước.
Có nên chọn tỳ hưu pha lê theo màu mệnh không?
Một số người chọn màu pha lê theo ngũ hành của mệnh, đó là cách nhìn theo quan niệm của từng trường phái. Về thực tế, màu nên hợp với không gian và ánh đèn nơi đặt. Pha lê trong suốt dễ phối nhất, pha lê màu đậm nổi bật hơn trên nền sáng.