Tượng ngựa mã đáo thành công là tượng một hoặc nhiều con ngựa đang phi, bốn vó rời đất hoặc gần rời đất, mang lời chúc "ngựa đến là việc thành". Đây là mẫu tượng ngựa phổ biến nhất trên kệ vật phẩm, thường được mua làm quà khai trương, mừng thăng chức hay đặt trên bàn làm việc của người hay phải đi lại, gặp gỡ. Ý nghĩa của nó nằm trọn trong bốn chữ thành ngữ, nên hiểu đúng thành ngữ là bước đầu để chọn được con ngựa hợp ý.
Thị trường gọi rất nhiều mẫu là "mã đáo": ngựa đứng, ngựa ngoái đầu, ngựa cõng tiền, ngựa đạp thỏi vàng. Phần dưới tách nghĩa của câu thành ngữ, chỉ ra dáng ngựa sát với tinh thần câu chữ nhất, rồi đi qua cỡ, chất liệu và những chi tiết nên nhìn khi đứng trước một con ngựa cụ thể.
Bốn chữ "mã đáo thành công" nghĩa là gì
Mã đáo thành công là thành ngữ gốc Hán, đọc theo âm Hán Việt. "Mã" là ngựa, "đáo" là đến, "thành công" là việc làm xong, đạt được. Ghép lại, câu này nghĩa là ngựa vừa tới nơi thì việc đã thành. Hình ảnh gốc gợi cảnh người cưỡi ngựa đi làm một việc lớn, có khi là ra trận, có khi là đi thi, đi buôn, và chuyến đi suôn sẻ ngay từ lúc đặt chân tới.
Người Việt dùng câu này rất tự nhiên trong lời chúc, nhất là dịp khởi sự: mở cửa hàng, nhận việc mới, lên đường đi xa. Nó khác với những câu chúc giàu có ở chỗ nhấn vào sự nhanh và thuận, chứ không nói tới tiền bạc. Vì vậy tượng mã đáo thường được hiểu là lời chúc công việc trôi chảy, ít trắc trở, hơn là món đồ "chiêu tài".
Cần nói rõ: đây là ý nghĩa biểu tượng do người tặng và người bày gửi vào. Con ngựa trên kệ không thay được sự chuẩn bị và công sức. Hiểu như vậy, món quà vẫn giữ được vẻ trang trọng, mà người nhận cũng không thấy bị áp đặt một lời hứa hão. Khi tặng, một câu ngắn kiểu "chúc anh chị khởi đầu thuận buồm, việc gì cũng tới nơi tới chốn" là đủ ý.
Dáng ngựa nào sát với tinh thần "mã đáo"
Ngựa phi nước đại. Đây là dáng chuẩn nhất: thân vươn dài, bờm và đuôi bay về phía sau, chân trước duỗi, chân sau đạp. Nhìn vào là thấy tốc độ và hướng tới, đúng với chữ "đáo".
Ngựa tung vó trước. Hai chân trước co lên, thân dựng cao, hai chân sau trụ. Dáng này mạnh mẽ, nhiều người vẫn gọi là mã đáo, nhưng nghĩa nghiêng về khí thế hơn là đã tới nơi.
Ngựa phi trên đế mây, đế sóng. Đế tạc mây hoặc sóng nước giúp con ngựa phi "lơ lửng" mà vẫn đứng vững. Về kỹ thuật, đế này còn là chỗ đỡ cho những chân ngựa mảnh.
Ngựa đứng, ngựa ăn cỏ. Dáng đứng yên hiền lành, đẹp và dễ bày, nhưng không mang tinh thần chạy tới. Nếu mục đích là lời chúc mã đáo, dáng này lệch ý.
Ngựa ngoái đầu. Một số người thích vì dáng mềm mại, có người hiểu là nhớ về cội nguồn. Đây là cách hiểu riêng, không phải nghĩa gốc của thành ngữ.
Ngựa nằm. Ít khi được bán dưới tên mã đáo. Dáng nằm hợp với ý nghỉ ngơi, an nhàn, hay dùng cho phòng đọc sách, không hợp lời chúc khởi sự.
Chọn cỡ tượng theo chỗ đặt
Ngựa phi có thân dài theo chiều ngang, nên khi chọn cỡ hãy đo cả chiều dài lẫn chiều sâu chỗ đặt, không chỉ chiều cao. Các số dưới đây là khoảng tham khảo, ví dụ giả định cho nhà ở và văn phòng thông thường.
| Chỗ đặt | Chiều dài tượng nên chọn | Lý do thực tế |
|---|---|---|
| Bàn làm việc cá nhân | Khoảng 15–25 cm | Không lấn chỗ để máy tính, giấy tờ; tay không va khi với đồ |
| Kệ sách, tủ trang trí | Khoảng 20–35 cm | Vừa chiều sâu ngăn kệ, nhìn rõ từ chỗ ngồi |
| Bàn giám đốc rộng | Khoảng 30–40 cm | Cân với mặt bàn lớn, đặt một góc phía sau |
| Kệ tivi, tủ phòng khách | Khoảng 30–50 cm | Đủ nổi bật khi nhìn từ sofa, không che màn hình |
| Sảnh, quầy lễ tân | Từ 50 cm trở lên, có đế | Nhìn từ cửa vào vẫn thấy rõ; đế nặng chống đổ |
Một mẹo nhỏ: cắt một tờ giấy bằng đúng chiều dài và chiều sâu của đế tượng, đặt thử lên chỗ định bày trong một hai ngày. Nếu thấy vướng tay hay chật chội, nên chọn cỡ nhỏ hơn. Ngựa phi vốn có chân và đuôi nhô ra, đặt quá sát mép bàn rất dễ bị quẹt rơi.
Ngoài kích thước, nên để ý cả trọng lượng. Tượng đồng hay đá cỡ lớn có thể nặng hơn sức chịu của kệ kính mỏng. Hỏi người bán cân nặng thật trước khi chọn chỗ.
Chất liệu thường gặp ở tượng mã đáo
Đồng là chất liệu được ưa chuộng nhất cho ngựa phi, vì kim loại chịu được những chi tiết mảnh như chân, bờm, đuôi mà không gãy. Tượng đồng có màu vàng sáng nếu là đồng thau đánh bóng, nâu sẫm nếu đã hun màu giả cổ. Nhược điểm là nặng và cần lau giữ màu định kỳ.
Bột đá và resin cho phép đúc ngựa phi chi tiết, phủ nhiều màu, giá mềm hơn. Điểm yếu là chân ngựa: vật liệu này giòn ở chỗ mảnh, nên mẫu bột đá thường có đế mây hoặc thanh đỡ dưới bụng ngựa. Khi xem, bạn để ý xem thanh đỡ có được che khéo không.
Đá tự nhiên như ngọc hoàng long, thạch anh, đá cẩm thạch thường tạc ngựa dáng gọn, chân dính vào khối đế, ít khi tạc được dáng phi bay bổng vì đá dễ vỡ ở phần mảnh. Gỗ thì cho dáng ngựa mộc mạc, vân gỗ đẹp, nhưng chân ngựa gỗ cũng cần đế liền khối. Sứ và gốm men hợp với ngựa đứng hoặc ngựa dáng cổ hơn là ngựa phi.
Không có chất liệu nào "đúng" hơn về ý nghĩa. Quyết định nên dựa vào chỗ đặt, độ an toàn và sở thích thẩm mỹ của người nhận.
Nhìn một con ngựa mã đáo trong vài phút
Khi đứng trước quầy hoặc xem video người bán gửi, bạn có thể kiểm theo thứ tự dưới đây. Không cần dụng cụ, chỉ cần ánh sáng tốt và một mặt phẳng.
- Nhìn ngang tầm mắt: ngựa đứng thẳng trên đế, không nghiêng sang một bên; đế không cập kênh khi chạm nhẹ.
- Xem tỉ lệ: đầu không to quá so với thân, cổ vươn tự nhiên, bốn chân dài cân nhau. Ngựa đúc khuôn kém hay có chân ngắn, bụng phình.
- Xem bờm và đuôi: các lọn tóc tách rõ, chạy cùng một hướng gió; bờm bay một hướng mà đuôi bay hướng khác là lỗi tạo hình.
- Kiểm chỗ yếu nhất: cổ chân, chỗ chân nối đế, chỗ thanh đỡ nối bụng. Soi đèn tìm vết nứt chân tóc hoặc vết keo dán lại.
- Lật đáy: đáy phẳng, có lót nỉ hoặc mài nhẵn để không xước mặt bàn; tượng rỗng thì lỗ đáy đã bịt gọn.
- Hỏi người bán chất liệu, cân nặng, kích thước ba chiều và cách đóng gói khi gửi đi xa.
Tượng làm quà thì nên kiểm kỹ trước khi gói. Một chiếc chân ngựa gãy trong hộp quà vừa mất thời gian đổi trả, vừa làm người tặng ngại ngùng.
Tặng tượng mã đáo cho đúng dịp, đúng người
Tượng mã đáo là món quà dễ hiểu, ai nhìn cũng đoán được lời chúc. Một số gợi ý để món quà hợp hoàn cảnh hơn:
- Khai trương cửa hàng, văn phòng: chọn cỡ vừa, có đế chắc, bày được ở quầy lễ tân hoặc kệ sau bàn chủ. Tránh cỡ quá to khi chưa biết mặt bằng.
- Thăng chức, nhận việc mới: cỡ để bàn, chất liệu đồng hoặc đá, dáng phi gọn. Người nhận có thể mang theo khi chuyển phòng.
- Người sắp đi xa học tập, công tác: một con ngựa nhỏ đặt kệ sách ở nhà như lời nhắn gửi, không cần cỡ lớn.
- Người lớn tuổi nghỉ hưu: dáng ngựa phi không thật hợp; tượng ngựa đứng thong thả hay ngựa nằm thường được chọn nhiều hơn cho dịp này.
- Đồng nghiệp chung phòng: chọn cỡ nhỏ, chất liệu nhẹ, tránh tượng nặng đặt trên bàn dùng chung.
Nếu người nhận theo một tôn giáo hoặc không thích vật phẩm mang màu sắc phong thủy, bạn vẫn có thể giới thiệu con ngựa như một món điêu khắc mang lời chúc, không cần nói thêm. Muốn so dáng và chất liệu trước khi chọn, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Vài hiểu lầm hay gặp quanh tượng mã đáo
"Ngựa càng to, lời chúc càng lớn." Cỡ tượng chỉ nên theo chỗ đặt. Một con ngựa quá khổ trên bàn nhỏ vừa vướng víu vừa dễ đổ, người nhận lại phải loay hoay tìm chỗ. Món quà vừa vặn mới là món quà được bày lâu.
"Phải là ngựa đồng mới đúng mã đáo." Thành ngữ không nói gì về chất liệu. Ngựa đồng được chuộng vì bền và giữ được dáng phi mảnh, nhưng ngựa gỗ, đá, bột đá vẫn mang cùng lời chúc nếu dáng ngựa đúng tinh thần chạy tới.
"Ngựa phải có yên cương mới là ngựa đã thuần." Có mẫu tạc yên, có mẫu để ngựa trần. Ngựa có yên gợi hình ảnh người sắp lên đường, ngựa trần gợi sự tự do. Cả hai đều là lựa chọn thẩm mỹ, không có mẫu nào sai.
"Tượng mã đáo chỉ hợp người kinh doanh." Lời chúc việc gì cũng tới nơi hợp với học sinh sắp thi, người đổi việc, người làm nghiên cứu hay làm nghề tự do. Chỉ cần chọn cỡ và chất liệu hợp với chỗ người đó làm việc.
"Ngựa đặt chéo, đặt lệch là mất ý nghĩa." Đặt tượng hơi xoay chéo một góc thường lại đẹp hơn, vì người nhìn thấy được cả đầu, thân và đuôi ngựa. Đặt thẳng tắp song song mép bàn đôi khi khiến dáng phi trông dẹt và kém sinh động.
Câu hỏi thường gặp
Tượng ngựa đứng có gọi là mã đáo thành công được không?
Người bán đôi khi gọi chung mọi tượng ngựa là mã đáo, nhưng sát nghĩa thành ngữ nhất vẫn là dáng ngựa phi, thân vươn về phía trước. Ngựa đứng đẹp và dễ bày, chỉ là lời chúc không còn rõ ý chạy tới nơi.
Tượng mã đáo nên bày một con hay nhiều con?
Không có quy định bắt buộc. Một con gọn và hợp bàn làm việc, nhiều con hợp kệ rộng và làm quà lớn. Mỗi con số có cách giải thích riêng theo quan niệm, bạn chọn theo không gian và ý thích là đủ.
Đầu ngựa mã đáo nên quay vào trong hay ra ngoài?
Có hai cách hiểu phổ biến: quay vào nhà như ngựa chở điều tốt về, hoặc hướng ra cửa như lên đường làm việc. Cả hai đều là quan niệm. Về thực tế, hãy quay mặt đẹp nhất của tượng về phía người nhìn.
Tượng mã đáo có hợp làm quà cho người tuổi Ngọ không?
Nhiều người thích tặng tượng ngựa cho người tuổi Ngọ vì gần gũi với con giáp của họ, coi như một món quà có dụng ý. Tuy vậy lời chúc mã đáo dành cho mọi người, không riêng tuổi nào.
Mua tượng mã đáo rồi có cần làm lễ gì trước khi bày không?
Tuỳ nếp từng nhà. Nhiều gia đình chỉ lau sạch rồi bày ngay ngắn, một số nhà thích chọn ngày đẹp hoặc nhờ người làm lễ. Đây là tập quán, không phải điều bắt buộc, bạn theo cách của gia đình mình.
Tượng ngựa phi bị gãy chân có sửa được không?
Với đồng, thợ có thể hàn và hun lại màu. Với bột đá, resin, gỗ thì gắn keo chuyên dụng rồi dặm sơn, vết nối vẫn có thể lộ khi nhìn gần. Đá tự nhiên gãy chân thì gắn được nhưng khó giấu vết.