Tranh đá quý mã đáo thành công là tranh ghép hạt đá vẽ một hoặc nhiều con ngựa đang phi, thường gặp nhất là tám con (bát mã), treo phòng khách, phòng làm việc hoặc làm quà khai trương. Người mua thường phân vân ba chuyện: nên chọn mấy con ngựa, ngựa phi hướng nào thì hợp chỗ treo, và làm sao biết bức tranh làm kỹ hay làm ẩu khi nhìn qua ảnh.
Bài này trả lời ba chuyện đó theo thứ tự, kèm phần lông, bờm, nền tranh và khổ tranh. Các cách hiểu về số ngựa, hướng phi được ghi rõ là quan niệm dân gian, mỗi nơi nói một kiểu. Bức tranh không làm việc kinh doanh thành hay bại; nó là lời chúc bằng hình, và một lời chúc đẹp thì nên được làm cẩn thận.
Mã đáo thành công nghĩa là gì, vì sao hay làm thành tranh đá
Thành ngữ "mã đáo thành công" có nghĩa đen là ngựa vừa về tới nơi thì việc đã xong. Người xưa dùng câu này để chúc người ra đi làm việc lớn (đi thi, đi buôn, đi trận) sớm trở về với kết quả tốt. Đến nay, câu chúc được gắn với hình ảnh ngựa phi nhanh, bờm tung, bốn vó rời đất, và trở thành một trong những đề tài tranh treo tường phổ biến nhất ở các nhà làm kinh doanh.
Hình bát mã (tám con ngựa) thường được kể gắn với tích tám con tuấn mã của Chu Mục Vương trong truyện cổ Trung Hoa. Đây là truyền tích, các sách kể tên và chi tiết khác nhau; khi giới thiệu tranh, bạn chỉ cần nói "theo tích bát tuấn" là đủ, không cần đọc tên từng con.
Lý do tranh ngựa hợp với chất liệu đá: lông ngựa có nhiều mảng sáng tối rõ, cơ bắp nổi khối, bờm đuôi có nét bay. Hạt đá ánh lên dưới đèn làm phần lưng, vai ngựa như có cơ thật; phần bụi cuốn dưới chân dùng hạt nhỏ mờ làm nổi chân ngựa. Ngược lại, chính vì có nhiều chi tiết nên tranh ngựa là đề tài dễ lộ tay nghề nhất: chân ngựa sai khớp, đầu to đầu nhỏ, bờm bết thành mảng là thấy ngay.
Vì vậy, khi đứng trước một bức mã đáo, câu hỏi đầu tiên không phải "đá gì" mà là "ngựa có ra ngựa không". Đá đẹp mà dáng ngựa vụng thì treo lâu càng thấy vụng.
Số ngựa trong tranh: các cách hiểu thường nghe
Số ngựa là câu hỏi hay gặp nhất. Dưới đây là cách hiểu phổ biến trong dân gian và trong giới bán tranh; không có quy chuẩn nào bắt buộc, và nhiều gia đình chọn số ngựa đơn giản theo khổ tường.
| Số ngựa | Cách hiểu thường nghe | Hợp khổ tranh | Ghi chú khi chọn |
|---|---|---|---|
| 1 con | Một mình phi nhanh, ý độc lập, tự lập nghiệp | Khổ dọc hoặc vuông nhỏ | Hợp bàn làm việc, tường hẹp; ngựa phải thật đẹp vì không có gì che |
| 2 con | Đồng hành, hợp tác, vợ chồng cùng làm | Ngang vừa | Hai ngựa nên khác dáng để tranh không cứng |
| 3 con | Tam dương, cũng có người hiểu là ba thế hệ | Ngang vừa | Bố cục tam giác dễ đẹp |
| 6 con | Lục mã, đọc gần "lộc" theo cách nói vui | Ngang dài | Ít phổ biến hơn tám con |
| 8 con | Bát mã theo tích bát tuấn, mẫu thông dụng nhất | Ngang dài, tỉ lệ khoảng 1:2 đến 1:3 | Khó vẽ nhất, dễ bị chồng chân |
| 9 con | Cửu mã, số chín được xem là số trọn | Ngang rất dài | Cần tường rộng, không nên ép vào khổ nhỏ |
Điều đáng để ý hơn con số là cách xếp đàn ngựa. Tám con mà xếp thành một hàng thẳng như xe xếp hàng thì nhìn đơn điệu; tám con chia nhóm trước sau, có con quay đầu, có con ngóc cổ, có khoảng thở giữa các nhóm thì tranh mới có nhịp. Khi xem ảnh mẫu, bạn đếm số ngựa rồi đếm luôn số chân: ngựa bị che khuất mất chân thì không sao, nhưng một con có năm chân hoặc chân của con này mọc ra từ bụng con kia là lỗi dựng hình.
Nếu mua làm quà, chọn tám con là an toàn vì người nhận dễ hiểu ý. Nếu treo cho chính mình, số ngựa nên chọn theo bức tường hơn là theo con số.
Dáng ngựa và hướng phi: đọc bố cục trước, quan niệm sau
Ngựa phi vào trong nhà. Quan niệm phổ biến nhất là ngựa nên phi từ phía cửa vào phía trong, ý "ngựa về", không nên phi thẳng ra cửa chính. Đây là cách hiểu dân gian; xét về mắt nhìn thì nó cũng hợp lý, vì người bước vào phòng thấy đàn ngựa chạy cùng chiều với mình đi vào, tranh có cảm giác đón khách.
Đầu ngựa hướng về khoảng trống. Nguyên tắc của người vẽ: phía trước đầu ngựa nên chừa nhiều khoảng trống hơn phía sau. Ngựa chạy sát mép khung trông như sắp đâm vào tường. Khi chọn tranh, bạn nhìn xem đàn ngựa hướng về phía nào của khung và phía đó còn bao nhiêu chỗ.
Tranh lật chiều được không. Nhiều xưởng có cùng một mẫu làm hai chiều: ngựa chạy sang trái và chạy sang phải. Đo vị trí cửa ra vào so với bức tường trước, rồi mới chọn chiều. Tranh đá không lật như tranh in được, đặt nhầm chiều là phải chịu.
Ngựa phi lên dốc hay trên đồng bằng. Một số mẫu vẽ đàn ngựa phi lên triền đồi, người bán hay nói là "lên dốc thăng tiến". Cũng là cách nói vui; về hình, tranh có đường chéo đi lên trông khoẻ hơn tranh đường ngang bằng.
Ngựa đứng, ngựa gặm cỏ. Có tranh vẽ ngựa thong thả, gặm cỏ, nằm nghỉ. Không gọi là mã đáo được, nhưng hợp với phòng đọc sách, phòng nghỉ hơn là một đàn ngựa phi ầm ầm ngay đầu giường.
Lông ngựa bằng hạt đá: bảng màu và chỗ nhìn ra tay nghề
Trong tranh đá, màu lông ngựa thường làm từ các hạt đá nghiền theo nhiều cỡ: hạt to cho mảng tối, hạt mịn cho chỗ chuyển. Ngựa trắng hay dùng đá hoa trắng (đá cẩm thạch, thành phần chính là canxit) và thạch anh trắng; ngựa nâu đỏ dùng đá có sắc đỏ, nâu như mã não, đá có sắt; ngựa đen thường là đá màu đen hoặc xám đậm. Tên đá cụ thể tuỳ từng xưởng, và không phải hạt nào trong tranh cũng là đá quý đúng nghĩa; phần lớn là đá màu tự nhiên giá vừa phải, đá quý (như hạt ruby, spinel cấp thấp) thường chỉ điểm ở vài chỗ cần ánh đỏ.
Chỗ nhìn ra tay nghề rõ nhất là phần vai và đùi sau. Người làm kỹ rải hạt sáng ở chỗ cơ nổi, hạt tối ở rãnh cơ, ranh giới chuyển dần chứ không cắt như cắt giấy. Nhìn nghiêng dưới đèn, cơ ngựa có khối, ánh sáng trượt trên lưng ngựa. Tranh làm vội thì mỗi con ngựa là một mảng màu phẳng, viền đen bao ngoài, giống tranh tô màu.
Chỗ thứ hai là bờm và đuôi. Bờm ngựa phi phải có sợi, có hướng gió thống nhất cho cả đàn. Hạt đá khó làm nét mảnh, nên người thợ thường rải hạt rất nhỏ theo đường cong hoặc tạo rãnh trước rồi rải. Bờm vón thành cục, mỗi con bay một hướng là dấu hiệu làm nhanh.
Chỗ thứ ba là mắt và móng. Mắt ngựa chỉ bằng vài hạt nhưng đặt lệch một hạt là con ngựa nhìn ngơ ngác. Móng ngựa phải chạm hoặc rời mặt đất có chủ ý; móng lơ lửng giữa bụi mà không có bóng thì ngựa trông như dán lên nền.
Nền tranh: đồng cỏ, bụi đất, mặt trời và khoảng trống
Nền tranh mã đáo có vài kiểu quen thuộc. Kiểu thứ nhất là đồng cỏ xanh có núi xa, màu dịu, hợp phòng khách sáng. Kiểu thứ hai là nền vàng nâu như bụi đất, đàn ngựa như phi trong hoàng hôn, hợp phòng có gỗ tối màu. Kiểu thứ ba có vầng mặt trời đỏ ở góc trên, người bán hay gọi là "mặt trời mọc", làm điểm nhấn màu nóng. Kiểu thứ tư là nền trơn một màu (đen, nâu, xanh than), đàn ngựa nổi hẳn lên, hợp không gian hiện đại.
Nền mặt trời cần hỏi kỹ chất liệu phần mặt trời: có xưởng làm bằng hạt đá đỏ, có xưởng dùng nhũ hoặc sơn đỏ rồi rải ít hạt lên trên. Không có gì sai, nhưng nên biết để so sánh giữa các bức. Mặt trời đỏ quá to, quá chói sẽ giành mất chỗ của đàn ngựa.
Khoảng trống trên nền cũng là một phần của bố cục. Tranh bát mã khổ ngang mà kín đặc ngựa, cỏ, núi, mây từ mép này sang mép kia thì nhìn mệt; tranh có một khoảng nền yên ở phía trước đầu ngựa sẽ thoáng hơn và cho cảm giác tốc độ.
Nếu tranh có thêm chữ (thường là bốn chữ Hán "mã đáo thành công" ở góc), bạn nên nhờ người đọc được chữ Hán xem giúp nét chữ có đúng không. Chữ ghép bằng hạt đá sai nét là lỗi rất khó sửa sau khi đã phủ keo.
Chọn khổ và chỗ treo cho tranh ngựa
Tranh mã đáo phần lớn là khổ ngang dài, nên chỗ treo quyết định gần như mọi thứ. Một số gợi ý theo không gian (cách tính cỡ tranh theo chiều ngang sofa, cách bắt móc chịu lực xem ở bài chọn và treo tranh đá quý của trang):
- Phòng khách trên sofa dài: bát mã khổ ngang là lựa chọn quen thuộc; chiều ngang tranh nên hẹp hơn sofa để hai bên còn chỗ thở. Ngựa phi theo hướng từ cửa vào.
- Phòng làm việc, sau lưng ghế: nhiều người thích treo tranh ngựa sau lưng chỗ ngồi để khách đối diện nhìn thấy. Nên chọn tranh không quá dữ dội về màu, vì người ngồi bàn không nhìn thấy tranh, còn khách thì nhìn nó suốt buổi.
- Phòng làm việc, tường đối diện bàn: nếu muốn chính mình nhìn tranh, treo ở tường trước mặt. Tranh một hoặc ba con ngựa khổ vừa hợp hơn tám con khổ lớn ở khoảng cách gần.
- Sảnh cửa hàng, công ty: tranh cỡ lớn, đặt ở tường khách nhìn thấy đầu tiên, ánh đèn rọi từ trên xuống để hạt đá ánh lên. Tránh chỗ có khách tựa lưng, va túi xách.
- Phòng ngủ: phần lớn người làm nội thất không khuyên treo đàn ngựa phi ở đầu giường vì hình ảnh động mạnh, không hợp chỗ nghỉ. Đây là lý do thẩm mỹ, không phải kiêng kỵ.
- Nơi có nắng trực tiếp: nắng chiếu lâu làm keo và lớp phủ ngả màu, một số đá nhuộm có thể nhạt đi. Tranh nên treo ở tường không có nắng rọi thẳng.
Một mẹo nhỏ: trước khi đặt tranh, chụp ảnh bức tường cùng đồ nội thất bên dưới, gửi kèm số đo cho người bán. Người làm tranh có kinh nghiệm sẽ khuyên bạn khổ và chiều ngựa hợp hơn là bạn đoán qua ảnh mẫu.
Kiểm một bức tranh mã đáo trước khi nhận
Tranh ngựa nhiều chi tiết nên đáng dành vài phút kiểm. Bạn có thể làm theo thứ tự này, khi nhận tận tay hoặc khi người bán gửi video quay cận:
- Đứng xa khoảng ba bước nhìn cả bức: đàn ngựa có cùng một hướng gió, cùng một nguồn sáng không; có con nào to nhỏ bất thường so với vị trí xa gần không.
- Đếm ngựa và đếm chân: số ngựa đúng như đã đặt, không có chân thừa, chân cụt vô lý hay chân dính vào thân con khác.
- Lại gần nhìn vai, đùi, cổ từng con: có chuyển sáng tối hay chỉ là mảng màu phẳng.
- Nhìn nghiêng dưới đèn: mặt đá có lớp phủ đều, không có vệt keo đọng thành giọt, không có chỗ trơ nền.
- Lấy đầu ngón tay sạch miết nhẹ ở mép tranh (không miết vào giữa): hạt không rơi, không bám bột màu lên tay.
- Kiểm khung và móc sau lưng: góc khung khít, móc bắt vào khung chứ không chỉ dán vào tấm nền.
- Hỏi và ghi lại: tranh dùng những loại đá gì, nền là gỗ gì, có kính hay không, trọng lượng bao nhiêu, xưởng có nhận gắn lại hạt bong hay không.
Khi mua online, hãy đề nghị người bán quay video nghiêng dưới đèn thay vì chỉ gửi ảnh chụp thẳng. Ảnh chụp thẳng dễ làm mọi bức tranh đá trông giống nhau; ánh sáng nghiêng mới cho thấy hạt đá thật và độ dày lớp đá. Khi đã ưng đề tài, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so với những gì đã kiểm.
Câu hỏi thường gặp
Tranh bát mã có phải lúc nào cũng tám con không?
Theo tên gọi thì bát mã là tám con. Tuy nhiên ngoài thị trường, chữ "bát mã" đôi khi được dùng chung cho mọi tranh đàn ngựa phi. Khi đặt mua, bạn nên hỏi rõ số ngựa và xem ảnh đếm được, đặc biệt khi có con bị che khuất một phần.
Ngựa trong tranh nên quay sang trái hay sang phải?
Không có chiều nào đúng tuyệt đối. Quan niệm phổ biến là ngựa phi vào phía trong nhà, không phi ra cửa. Bạn đứng ở cửa phòng nhìn vào bức tường định treo, rồi chọn chiều ngựa chạy hướng vào sâu trong phòng là hợp với cách hiểu đó.
Tuổi Ngọ có cần chọn tranh ngựa không?
Nhiều người tuổi Ngọ thích tranh ngựa vì thấy gần gũi với con giáp của mình, nhưng không có quy định nào bắt buộc. Người tuổi khác treo tranh ngựa cũng phổ biến. Chọn theo sở thích, bức tường và người cùng sống trong nhà là đủ.
Tranh ngựa đá quý có treo ở văn phòng thuê được không?
Được, nhưng nên hỏi ban quản lý tòa nhà về việc khoan tường và trọng lượng cho phép, vì tranh đá nặng hơn tranh in nhiều. Nếu tường là vách thạch cao, cần thợ tìm khung xương để bắt vít, hoặc chọn tranh khổ nhỏ hơn đặt trên giá.
Tranh có chữ mã đáo thành công và tranh không có chữ, nên chọn loại nào?
Tranh có chữ giúp người xem hiểu ngay ý chúc, hợp làm quà. Tranh không chữ thì gọn mắt và tránh rủi ro chữ Hán ghép sai nét. Nếu chọn loại có chữ, nên nhờ người đọc được chữ Hán kiểm tra trước khi nhận.
Vì sao hai bức tranh ngựa cùng khổ mà nặng nhẹ khác nhau nhiều?
Trọng lượng phụ thuộc lớp đá dày hay mỏng, nền gỗ tự nhiên hay gỗ ép, có kính hay không và khung gỗ đặc hay khung nhựa. Bức nặng hơn không chắc đã đẹp hơn, nhưng cần móc treo chắc hơn. Hãy hỏi trọng lượng cụ thể trước khi chọn móc.