Người mệnh Thổ thường được tặng món màu vàng, nâu, be, vàng đất (bản mệnh) và đỏ, hồng, tím (hành Hoả, quan niệm là "sinh" Thổ): đồ gốm men nâu, men vàng, thạch anh vàng, đá mắt hổ, hoàng ngọc, cụm thạch anh tím, tượng bột đá tông đất. Màu xanh lá thuộc Mộc, mà Mộc được coi là khắc Thổ, nên ít ai chọn món xanh lá rực làm quà chính cho người mệnh này.
Nhóm quà của mệnh Thổ có một đặc điểm vật lý: phần lớn là gốm và đá, tức là nặng và dễ vỡ. Vì vậy chuyện "tặng gì" đi liền với chuyện "chở thế nào, đặt ở đâu cho khỏi đổ". Bài này đi theo kiểu nhà của người nhận, vì nhà phố, nhà vườn và căn hộ nhận những món rất khác nhau, kèm cách gói gốm cho chuyến xe dài và những gì nên kiểm trước khi trao.
Năm sinh mệnh Thổ và hai cách hiểu màu
Vài năm sinh mệnh Thổ để đối chiếu: 1968 và 1969 (Đại Trạch Thổ), 1976 và 1977 (Sa Trung Thổ), 1990 và 1991 (Lộ Bàng Thổ), 1998 và 1999 (Thành Đầu Thổ), 1960 và 1961 (Bích Thượng Thổ). Trẻ sinh năm 2020, 2021 cũng thuộc Thổ. Như các mệnh khác, sinh đầu năm dương lịch thì đối chiếu với ngày Tết âm lịch.
Màu của mệnh Thổ có hai nhánh rõ rệt. Nhánh bản mệnh là vàng, nâu, be: gốm men nâu, men tro, thạch anh vàng, mắt hổ vàng, đá thạch anh tóc vàng, gỗ màu mật ong. Nhánh tương sinh là đỏ, hồng, tím: cụm thạch anh tím, đá đỏ sẫm, gốm men đỏ huyết dụ. Hai nhánh kết hợp rất tự nhiên, vì màu đất nung và màu đỏ gạch vốn nằm sát nhau.
So với các mệnh khác, người mệnh Thổ có lợi thế là màu của họ rất "dễ sống" trong nhà Việt: nền gạch đỏ, đồ gỗ, tường vàng kem đều cùng họ màu đất. Quà cho người mệnh Thổ ít khi bị lạc tông, chỉ dễ bị chìm. Muốn món quà nổi được trên nền đồ gỗ nâu, chọn món có độ bóng, như gốm men bóng hay đá đánh bóng, thay vì gốm mộc mờ cùng màu với tủ.
Gốm làm quà: chọn men, chọn dáng và chọn làng nghề
Gốm là chất liệu đứng đầu khi nghĩ tới mệnh Thổ, vì gốm làm từ đất nung. Món hay chọn là bình hút lộc men nâu, hũ gốm có nắp, đĩa gốm men rạn treo tường, tượng gốm nhỏ. Người tặng có thể tìm gốm của các làng nghề lâu đời như Bát Tràng ở Hà Nội, Bàu Trúc ở Khánh Hoà, hay gốm Biên Hoà ở Đồng Nai; mỗi nơi có màu men và dáng riêng, món quà mang thêm câu chuyện quê hương.
Men nâu, men tro, men vàng đất là nhóm hợp ý bản mệnh; men đỏ huyết dụ, men hồng đào thuộc nhánh tương sinh. Men lam vẽ trên nền trắng thuộc Thuỷ và Kim, vẫn đẹp nhưng không phải lựa chọn đầu tiên nếu người tặng muốn món hợp mệnh. Gốm men rạn nhìn cổ kính, hợp người lớn tuổi; gốm men trơn một màu hợp nhà hiện đại.
Về dáng, bình miệng rộng thân tròn được nhiều người chọn vì gợi ý "chứa đựng" trong cách nghĩ dân gian; bình miệng hẹp cao hợp cắm cành hoa khô. Bình cắm hoa tươi thì phải kiểm men trong lòng bình có phủ kín không, vì gốm không phủ men bên trong sẽ thấm nước, đọng ẩm ra mặt đáy và làm loang mặt tủ gỗ.
Thạch anh vàng và đá tông đất: cụm, cây hay quả cầu
Thạch anh vàng là đá được gắn với mệnh Thổ nhiều nhất. Dạng hay làm quà là cụm tinh thể, cây đá lá vàng, quả cầu, tháp nhọn. Cụm tinh thể nhìn mạnh, hợp phòng khách rộng; cây đá lá vàng mềm mại hơn, hợp bàn làm việc; quả cầu tròn trịa, hợp người thích sự gọn gàng. Tháp nhọn thì đẹp nhưng có đỉnh nhọn, cân nhắc với nhà có trẻ chạy nhảy.
Nếu muốn thứ khác thạch anh vàng cho đỡ trùng, các loại đá tông nâu vàng như mắt hổ vàng, thạch anh tóc vàng, đá mặt trời (sunstone) ánh cam, hoàng ngọc là lựa chọn ít người tặng hơn. Với người mệnh Thổ thích màu đỏ tím, một cụm thạch anh tím nhỏ cũng được coi là hợp ý theo nhánh tương sinh, và tím trên nền gỗ nâu nổi hơn vàng trên nền gỗ nâu.
Một chuyện thực tế về giá: thạch anh vàng trên thị trường phần lớn là thạch anh tím đã nung, nên màu vàng cam đậm, phần chân tinh thể trắng đục. Không có gì sai nếu người bán nói rõ. Thạch anh vàng tự nhiên chưa xử lý thường vàng nhạt như nước trà loãng và hiếm hơn. Người tặng không cần đi tìm loại hiếm; chỉ cần mua đúng mô tả và giá tương xứng.
Theo kiểu nhà của người nhận: nhà phố, nhà vườn, căn hộ
Nhà phố nhiều tầng, phòng khách tầng trệt thường rộng, sàn bê tông chắc: nhận được bình gốm lớn đặt sàn cao 50–70 cm, cụm thạch anh vàng nặng vài ký trên kệ gỗ dày. Món lớn ở đây phải tính lối đi, vì phòng khách nhà phố hay kiêm luôn chỗ để xe máy; bình gốm đặt gần lối xe ra vào sẽ có ngày bị quệt.
Nhà vườn ở quê, như nhà của một ông chú sinh năm 1968 ở Thái Nguyên, có hiên rộng, sân gạch, bàn uống nước bằng gỗ đặt ngoài hiên. Món hợp là đồ gốm chịu được thời tiết như chum, vại, chậu gốm trồng cây đặt ở sân; còn món đá và gốm men tinh xảo thì đặt trong gian nhà chính. Gốm ngoài trời phải là gốm nung già, gõ kêu chắc; gốm non để ngoài mưa nắng sẽ bong men, nứt chân.
Căn hộ chung cư thì mọi thứ thu lại: kệ tivi nông 35–40 cm, bàn trà nhỏ, tủ giày ở lối vào. Món phù hợp là quả cầu thạch anh vàng 6–8 cm có đế, hũ gốm men nâu cao 15–20 cm, đĩa gốm nhỏ đựng chìa khoá. Món nặng hơn hai ký trên kệ treo tường thì nên hỏi kệ đó bắt vít vào tường gạch hay tường thạch cao trước khi tặng.
Bảng gợi ý quà cho người mệnh Thổ
Bảng sau tóm những tình huống hay gặp; cột lưu ý là điều thực tế nên hỏi hoặc kiểm:
| Người nhận / chỗ đặt | Món hay chọn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bố mẹ ở nhà vườn | Chum gốm ngoài sân, bình gốm men nâu trong nhà | Gốm ngoài trời phải nung già, gõ kêu |
| Gia đình ở nhà phố | Bình gốm đặt sàn, cụm thạch anh vàng | Tránh lối xe ra vào; kệ gỗ dày |
| Người trẻ ở căn hộ | Quả cầu thạch anh vàng có đế, hũ gốm nhỏ | Kiểm kệ treo bắt vít vào tường gì |
| Đồng nghiệp, văn phòng | Cây đá lá vàng mini, bình bút gốm | Dưới 15 cm; men trong lòng bình phủ kín |
| Người thích đồ làng nghề | Gốm Bát Tràng, Bàu Trúc, Biên Hoà | Kèm vài dòng về nơi làm ra món đồ |
| Người đã có nhiều thạch anh vàng | Mắt hổ vàng, đá mặt trời, cụm tím nhỏ | Tránh trùng món; tím vẫn hợp nhánh tương sinh |
Người nhận mệnh Thổ thường đã được tặng thạch anh vàng nhiều lần, vì đó là món ai cũng nghĩ tới đầu tiên. Hỏi khéo xem trong nhà đã có chưa sẽ giúp món quà không thành cái thứ ba cùng loại trên kệ.
Gói gốm và đá nặng cho chuyến xe dài
Quà cho bố mẹ, họ hàng mệnh Thổ ở tỉnh khác thường phải gửi xe khách hoặc đơn vị vận chuyển. Gốm và đá vỡ phần lớn không phải do rơi mà do rung lắc và va vào nhau trong thùng. Cách gói chắc nhất là bọc món bằng giấy mềm, quấn thêm hai lớp xốp hơi, đặt vào thùng có chèn kín bốn phía và đáy, sao cho lắc thùng không nghe tiếng động. Món có nắp như hũ gốm nên gói nắp riêng.
Cụm tinh thể có nhiều đầu nhọn nên bọc từng đầu bằng giấy vo tròn trước khi quấn xốp, vì đầu tinh thể là chỗ hay mẻ nhất. Cây đá lá vàng thì ép nhẹ cành sát thân, quấn băng giấy, để người nhận nắn lại. Ghi ngoài thùng "hàng dễ vỡ, không xếp chồng" và nếu được thì chụp ảnh món trước khi gửi, phòng khi cần khiếu nại.
Gửi xe đường dài, nhất là xe chạy đêm qua đèo, thì món dưới hai ký gói kỹ thường tới nơi nguyên vẹn; món lớn hơn nên mang trực tiếp hoặc mua ở nơi gần người nhận và nhờ giao tận nhà.
Người nhận mệnh Thổ làm nghề gắn với đất, nhà cửa
Người mệnh Thổ làm xây dựng, môi giới đất, kinh doanh vật liệu, làm nông thường thích những món có hình ảnh "đất" rõ ràng. Một khối đá tự nhiên chưa đánh bóng hết, còn giữ mặt đá thô ở đáy, đặt trên bàn làm việc của chủ thầu là món họ nhìn vào thấy gần gũi hơn một quả cầu bóng loáng. Đá mắt hổ thô, đá thạch anh khói, hay một phiến đá ong nhỏ làm chặn giấy cũng được chọn vì lẽ đó.
Với người làm nông, quà ở dạng đồ gốm dùng được như bình trà, bộ ấm chén men nâu, chum nhỏ ngâm rượu thuốc hoặc đựng gạo thường được quý hơn tượng đặt kệ. Người đã quen làm việc tay chân có khi thấy món chỉ để ngắm là phí, còn món dùng mỗi ngày thì mỗi lần cầm lên lại nhớ người tặng.
Người làm môi giới, kinh doanh nhà đất hay có bàn tiếp khách: món đặt ở đó nên cỡ vừa, màu vàng nâu ấm, không quá to để khách ngồi đối diện vẫn nhìn thấy nhau. Một cây đá lá vàng 20 cm hoặc một hũ gốm men vàng đất là đủ. Tránh món "kể chuyện tiền" quá lộ như đống vàng thỏi giả, vì khách tới bàn môi giới thường đang cân nhắc một khoản lớn và dễ nhạy cảm với những hình ảnh đó.
Kiểm hàng trước khi tặng và một câu cho người đang tìm
Gốm: soi men dưới đèn tìm vết bong, vết rạn ngoài ý muốn; lật đáy xem chân đế có phẳng không, đặt lên mặt kính xoay nhẹ xem có cập kênh. Gõ nhẹ bằng móng tay, tiếng trong và ngân là gốm nung đủ lửa, tiếng đục có khi là nứt ngầm. Đá: thạch anh vàng hỏi nung hay tự nhiên; tượng bột đá đúc thì hỏi rõ là bột đá ép keo, giá phải khác đá nguyên khối. Món có đế gỗ rời thì thử đặt món lên đế, lắc nhẹ xem có khít không; đế lỏng là nguyên nhân hay gặp nhất khiến quả cầu, cụm đá trượt khỏi kệ.
Lời kèm cho người mệnh Thổ có thể gắn với hình ảnh đất, nhà, sự vững vàng: "chúc nhà mình luôn vững", "chúc bố mẹ mạnh khoẻ". Tránh lời hứa về tiền bạc. Với người lớn tuổi, nói thêm món gốm làm ở đâu, thợ làng nào, họ sẽ có chuyện để kể với khách tới chơi.
Ai muốn ướm vài cỡ cụm vàng, quả cầu vàng trước khi chốt, mục Thạch Anh Vàng trên vatphamphongthuy.com có đủ dạng để so với kệ của người nhận.
Câu hỏi thường gặp
Người mệnh Thổ có nhận được quà màu xanh lá không?
Theo quan niệm ngũ hành, Mộc khắc Thổ nên xanh lá ít được chọn làm món chính cho người mệnh Thổ. Một chậu cây xanh thật đặt trong chậu gốm nâu thì nhiều người vẫn coi là hài hoà. Chi tiết xanh nhỏ như lá trên tranh, dây buộc không phải điều đáng lo.
Gốm Bát Tràng có hợp làm quà cho người mệnh Thổ không?
Hợp, nhất là gốm men nâu, men tro, men vàng đất. Gốm men lam trắng vẫn đẹp nhưng nghiêng về màu Thuỷ và Kim. Khi mua, kiểm men trong lòng bình nếu người nhận định cắm hoa tươi, và kiểm chân đế phẳng.
Tặng bình gốm lớn cho bố mẹ ở quê nên chọn cỡ nào?
Bình đặt sàn phòng khách nhà quê thường cao 50–70 cm là vừa; đặt trên tủ thì 25–35 cm. Hỏi trước chỗ đặt, tránh lối đi và chỗ trẻ con chạy. Nếu phải gửi xe xa, món lớn nên mua gần nơi người nhận ở.
Thạch anh vàng nung có kém hơn thạch anh vàng tự nhiên không?
Về mặt trang trí và làm quà, thạch anh vàng nung vẫn là thạch anh thật, chỉ đã qua xử lý nhiệt để đổi màu. Giá thấp hơn loại tự nhiên chưa xử lý. Quan trọng là người bán mô tả đúng; người nhận dùng làm đồ bày thì không khác biệt đáng kể.
Có nên tặng tượng bột đá cho người mệnh Thổ không?
Được, nếu giá tương xứng và người bán nói rõ là bột đá ép keo. Tượng bột đá nhẹ hơn đá nguyên khối, màu đều, nhưng để ngoài trời sẽ bạc và nứt. Hợp đặt trong nhà, tránh nắng trực tiếp và độ ẩm cao kéo dài.