Quả cầu đá cỡ lớn, thường từ 18 đến 30 cm, là món bày cho sảnh lễ tân, phòng họp hay phòng khách rộng; nó nặng từ 8 đến gần 40 kg nên phải được tính như một món nội thất: bục chịu tải, đế sàn sâu lòng, vị trí tránh nắng qua kính và phương án bê đặt hai người. Chọn đúng thì quả cầu thành điểm nhìn của cả không gian; chọn vội thì dễ gặp cảnh kệ võng, quả cầu lăn, hoặc nắng chiều tụ thành một điểm nóng trên mặt gỗ.
Bài này dành cho người đang chuẩn bị một quả cầu lớn cho nơi làm việc hoặc nhà rộng. Phần đầu nói chọn cỡ theo khoảng nhìn, phần sau đi vào tải trọng, đế, an toàn với ánh nắng, cách vận chuyển, và chuyện giữ quả cầu trong một không gian đông người qua lại.
Bao nhiêu thì gọi là cỡ lớn và vì sao khác hẳn cầu để bàn
Trong cách gọi của người bán, quả cầu để bàn thường dưới 10 cm, cỡ trung từ 10 đến 15 cm, còn từ khoảng 18 cm trở lên được xếp vào cỡ lớn. Ranh giới không chính thức, nhưng nó trùng với một ranh giới vật lý: quả cầu thạch anh 18 cm nặng khoảng 8 kg, 20 cm khoảng 11 kg, 25 cm khoảng 21,7 kg, 30 cm khoảng 37,5 kg. Từ đây, quả cầu không còn là thứ một người cầm lên đặt xuống tuỳ ý.
Cỡ lớn cũng khác ở chất liệu. Khối thạch anh trong suốt, ít nứt, đủ để mài một quả cầu 25 cm là của hiếm; phần lớn quả cầu lớn trên thị trường là thạch anh có nhiều mây, thạch anh hồng đục, mã não, đá cẩm thạch, labradorite hoặc thuỷ tinh. Đó không phải là điểm trừ, chỉ là điều nên biết để không kỳ vọng một quả cầu lớn trong vắt như cỡ nhỏ.
Về quan niệm, nhiều doanh nghiệp đặt quả cầu ở sảnh với mong muốn "tụ khí", gửi gắm sự tròn đầy, gắn kết. Theo cách nói của một số sách phong thủy nhà ở, khoảng trống phía trước cửa chính là nơi khí tụ lại trước khi vào nhà, nên một vật hình tròn, nặng, vững được chọn để đặt ở đó. Đây là quan niệm văn hoá; về thực tế, quả cầu lớn ở sảnh trước hết là một điểm nhấn thẩm mỹ và phải được bày an toàn.
Chọn đường kính theo khoảng nhìn của không gian
Quả cầu đẹp khi tỉ lệ với khoảng cách người ta thường đứng nhìn nó. Bảng dưới là gợi ý thực hành dựa trên khoảng nhìn, không phải quy tắc phong thủy.
| Không gian | Khoảng đứng nhìn thường gặp | Đường kính gợi ý | Khối lượng thạch anh gần đúng |
|---|---|---|---|
| Phòng khách 25–35 m² | 2–3 m | 15–18 cm | 4,7–8 kg |
| Phòng họp 8–12 chỗ | 2–4 m, nhìn từ ghế | 15–20 cm | 4,7–11 kg |
| Phòng giám đốc | 1,5–3 m | 12–18 cm | 2,4–8 kg |
| Sảnh lễ tân nhỏ | 3–5 m từ cửa vào | 18–22 cm | 8–15 kg |
| Sảnh tòa nhà, showroom | trên 5 m | 25–30 cm hoặc hơn | 21–38 kg |
Mẹo ướm cỡ không tốn tiền: cắt một hình tròn bằng bìa đúng đường kính dự định, dán lên một chiếc hộp đặt đúng chỗ, rồi đứng ở cửa nhìn vào. Nếu hình tròn chìm lẫn vào đồ đạc, cỡ đó nhỏ; nếu nó lấn át quầy lễ tân hay bàn họp, cỡ đó quá lớn. Bước này giúp nhiều người hạ từ cỡ 30 xuống 22 cm, đỡ cả khối lượng lẫn chi phí.
Kệ, bàn, bục: kiểm tải trọng trước khi kê
Tính cả quả cầu lẫn đế. Quả cầu 25 cm khoảng 21,7 kg, cộng đế đá hoặc đế đồng có thể thêm vài kg. Tổng tải đặt lên một diện tích rất nhỏ, chỉ bằng mặt đáy của đế, nên điều cần xem không chỉ là "bàn chịu được bao nhiêu kg" mà là mặt bàn có bị lõm, nứt cục bộ hay không.
Tránh kệ treo tường cho cỡ trên 15 cm. Kệ treo phụ thuộc vào vít, tắc kê và loại tường. Tường thạch cao hay tường gạch rỗng giữ tải kém hơn tường bê tông. Một quả cầu 10 kg trên kệ treo không sập ngay, nhưng qua vài tháng rung động do đóng mở cửa, tải lệch mép có thể làm kệ võng dần.
Mặt kính cường lực cần lót. Bàn kính chịu tải đều tốt, nhưng điểm tiếp xúc nhỏ và cứng của đế kim loại dễ tạo vết xước, thậm chí vết mẻ ở mép kính nếu đặt sát cạnh. Lót một tấm nỉ hoặc tấm gỗ mỏng dưới đế để phân tải.
Bục riêng là lựa chọn gọn nhất. Một bục gỗ đặc hoặc bục đá thấp, cao khoảng 40–70 cm, mặt rộng hơn đế quả cầu ít nhất vài gang tay, giải quyết cùng lúc chuyện tải trọng, chiều cao nhìn và khoảng cách với người qua lại. Bục nặng, chân đặc, ít khi bị xô lệch khi có ai va vào.
Thử rung trước khi đặt cầu. Đặt đế lên bục, ấn mạnh vào một góc bục. Nếu bục lắc, chân kênh, hoặc mặt sàn lát gỗ bị nhún, xử lý trước rồi mới đưa quả cầu lên. Sửa khi quả cầu đã nằm trên đó vừa khó vừa nguy hiểm.
Đế sàn và đế bục cho quả cầu 20–30 cm
Đế cho quả cầu lớn khác hẳn đế để bàn ở độ sâu lòng, khối lượng bản thân và cách tiếp xúc với mặt đá. Khi chọn, bạn xem lần lượt:
- Lòng đế sâu: quả cầu lớn nên ngồi sâu hơn trong đế so với cầu nhỏ. Vành tiếp xúc rộng khoảng một phần ba đến một nửa đường kính cầu giúp quả cầu không lăn khi bị chạm ngang.
- Đế nặng và rộng đáy: đế càng thấp, đáy càng rộng thì trọng tâm cả khối càng thấp. Đế cao chân mảnh trông thanh nhưng tăng nguy cơ đổ khi có người va vào.
- Đế đá nguyên khối hoặc đế gỗ đặc: chịu tải tốt, bền, hợp với sảnh. Đế đồng đúc đẹp nhưng cần xem độ dày thành, tránh loại vỏ mỏng rỗng ruột.
- Lớp lót vành tiếp xúc: nỉ, da hoặc cao su mỏng giữa đá và đế, chống xước và tăng ma sát.
- Không dùng đế xoay điện cho cỡ quá lớn nếu nhà sản xuất không ghi rõ tải trọng đủ. Quả cầu 20 cm đã khoảng 11 kg, vượt mức của phần lớn đế xoay phổ thông.
- Đế có rãnh hoặc vành chặn phụ nếu không gian có trẻ em hay người qua lại liên tục: một vành gỗ thấp quanh đế làm quả cầu khó lăn ra kể cả khi bị xô.
Với cỡ trên 25 cm, nhiều nơi đặt quả cầu trực tiếp trên một khối đá hoặc khối gỗ khoét lõm, coi bục và đế là một. Cách này ít chi tiết, ít điểm yếu, dễ lau chùi.
Kính mặt tiền và nắng chiều: lý do an toàn số một ở sảnh
Quả cầu trong suốt hoạt động như một thấu kính cầu. Với thạch anh hay thuỷ tinh, điểm hội tụ ánh nắng nằm rất gần mặt sau quả cầu, cách tâm chừng một lần rưỡi bán kính, nghĩa là chỉ vài centimet phía sau bề mặt. Với quả cầu 25 cm, điểm này cách mặt sau khoảng năm, sáu centimet, đúng tầm của mặt bục, rèm cửa, chậu cây hay giấy tờ để gần.
Quả cầu càng lớn, lượng ánh sáng gom được càng nhiều, vì diện tích hứng nắng tăng theo bình phương đường kính. Một quả cầu 25 cm hứng lượng nắng gấp khoảng sáu lần quả cầu 10 cm. Sảnh văn phòng ở Việt Nam lại hay có mặt kính lớn, nắng chiều xiên sâu vào trong. Đó là tổ hợp nên tránh, nhất là với quả cầu trong như thạch anh trắng hay thuỷ tinh.
Cách xử lý đơn giản: trước khi chốt vị trí, quan sát chỗ định đặt vào các giờ nắng trong vài ngày, đặc biệt buổi chiều. Nếu có lúc nắng chiếu thẳng tới, dời quả cầu vào sâu hơn, chọn quả cầu đục như mã não, đá cẩm thạch, thạch anh hồng nhiều mây, hoặc dùng rèm, phim cách nhiệt cho kính. Quả cầu đục gần như không gom nắng thành điểm, nên là lựa chọn yên tâm hơn cho sảnh nhiều kính.
Vận chuyển và đặt vào chỗ: quy trình hai người
Phần lớn hư hỏng của quả cầu lớn xảy ra trong mấy mét cuối, từ xe vào tới bục. Quy trình dưới đây áp dụng cho quả cầu từ khoảng 15 cm trở lên:
- Chuẩn bị chỗ đặt trước: bục đã kê chắc, đế đã nằm đúng vị trí, lối đi dọn trống, cửa mở sẵn. Không để quả cầu chờ dưới sàn rồi mới dọn.
- Giữ quả cầu trong thùng chèn tới sát bục. Thùng gỗ hoặc thùng carton nhiều lớp có xốp khoét lõm là tốt nhất; đừng mở thùng ở ngoài cửa rồi bê quả cầu trần đi vào.
- Hai người, găng tay vải có hạt cao su. Tay trần dễ trơn, găng vải trơn còn trơn hơn.
- Nhấc quả cầu bằng một tấm vải dày hoặc khăn lớn luồn dưới đáy, mỗi người cầm hai góc, giống võng. Cách này giữ đều, không ai phải bóp vào bề mặt.
- Hạ quả cầu vào đế từ từ, theo chiều thẳng đứng, không đặt lệch rồi đẩy trượt cho vào giữa vì dễ xước vành đế và mặt đá.
- Rút tấm vải ra bằng cách nghiêng nhẹ quả cầu về một phía, rút một nửa, rồi nghiêng phía kia rút nốt.
- Kiểm tra lần cuối: ấn nhẹ ngang quả cầu, xem có bập bênh không; nhìn quanh xem điểm hội tụ nắng có rơi vào thứ gì dễ cháy không.
Khi chuyển văn phòng, làm ngược lại theo đúng các bước. Với quả cầu trên 25 cm, nên thuê đơn vị vận chuyển có kinh nghiệm đồ nặng, dễ vỡ và báo trước khối lượng chính xác.
Giữ quả cầu lớn trong không gian đông người qua lại
Ở sảnh, quả cầu bị chạm vào nhiều hơn bạn nghĩ. Khách tò mò sờ thử, trẻ em đi theo bố mẹ thích xoay, nhân viên dọn dẹp lau bằng khăn ướt có hoá chất. Dấu tay trên thạch anh đánh bóng nhìn rõ dưới đèn; hoá chất lau kính có amoniac không làm hại thạch anh nhưng có thể làm hỏng lớp lót nỉ, lớp sơn của đế gỗ, hoặc làm xỉn đế đồng.
Một thói quen gọn: giao cho một người cố định lau quả cầu bằng khăn sợi nhỏ khô hoặc hơi ẩm nước sạch, mỗi tuần một lần hoặc khi thấy dấu tay. Không xịt nước lau trực tiếp lên quả cầu để nước khỏi chảy xuống đế. Nếu quả cầu là đá mềm hay đá xốp như đá cẩm thạch, huỳnh thạch, chỉ lau khô.
Với sảnh có nhiều trẻ em, cân nhắc một khoảng đệm: đặt quả cầu trên bục cao ngang ngực người lớn, hoặc lùi vào sau một chậu cây, một bậc thềm thấp. Mục đích là để quả cầu nhìn được rõ nhưng không nằm ngay trên lối đi tay với tới. Đây là chuyện an toàn và giữ gìn, cũng hợp với quan niệm phổ biến rằng vật bày ở sảnh nên ở chỗ trang trọng, thoáng, không bị chen lấn.
Câu hỏi thường gặp
Sảnh văn phòng nhỏ khoảng 20 m² nên đặt quả cầu cỡ bao nhiêu?
Thường cỡ 15–20 cm là vừa, tương ứng khoảng 4,7–11 kg nếu là thạch anh. Bạn nên ướm bằng một hình tròn bìa đặt đúng chỗ rồi đứng ở cửa nhìn vào; nếu thấy nó lấn quầy lễ tân thì hạ một cỡ. Quả cầu quá lớn so với sảnh trông nặng nề hơn là sang.
Đặt quả cầu thạch anh trong suốt ở sảnh kính có nguy hiểm không?
Có thể có rủi ro nếu nắng chiếu thẳng vào quả cầu, vì quả cầu trong gom ánh sáng thành điểm nóng ngay phía sau nó. Quan sát chỗ đặt vào các giờ nắng trong vài ngày; nếu có nắng trực tiếp, dời vào trong, che nắng bằng rèm hoặc phim, hoặc chọn quả cầu đá đục.
Quả cầu 30 cm có đặt lên đế xoay điện được không?
Phần lớn đế xoay phổ thông không chịu nổi khối lượng khoảng 37 kg của quả cầu thạch anh 30 cm. Chỉ dùng đế xoay khi nhà sản xuất ghi rõ tải trọng cao hơn khối lượng quả cầu một khoảng dư. Với cỡ này, đế tĩnh bằng đá hoặc gỗ đặc an toàn và bền hơn nhiều.
Quả cầu lớn ở sảnh có cần quay theo hướng nào không?
Quả cầu tròn đều nên không có mặt trước mặt sau như tượng. Nếu quả cầu có vân hay bao thể đẹp, bạn xoay phần đó về phía người nhìn từ cửa vào. Các quan niệm về vị trí chủ yếu nói chỗ đặt trong không gian, không nói chiều xoay của quả cầu.
Có nên đặt quả cầu lớn trực tiếp trên sàn không?
Được, nếu dùng một đế sàn sâu lòng, nặng và không gian ít người qua lại. Tuy vậy, đặt sát sàn thì quả cầu dễ bị đá trúng, dễ dính bụi và nước lau nhà, người nhìn cũng phải cúi xuống. Bục thấp khoảng 40–70 cm thường cân đối hơn cho sảnh.
Thuê vận chuyển quả cầu lớn cần báo những gì?
Báo đường kính, khối lượng chính xác, chất liệu, quả cầu đang nằm trong loại thùng gì, và lối đi ở điểm nhận có cầu thang hay thang máy không. Nên yêu cầu thùng chèn riêng, không xếp chung với hàng khác, và có mặt lúc mở thùng để kiểm tra bề mặt trước khi ký nhận.