Nền đĩa thất tinh có bốn kiểu chính: đĩa gỗ khoét hốc, lát đá mài phẳng, khay đựng đá vụn và đế kim loại có vòng đỡ từng viên. Kiểu nào cũng dùng được, nhưng mỗi kiểu quyết định một chuyện khác nhau: cầu có nằm yên khi bàn bị chạm không, đĩa nặng nhẹ ra sao, lau dọn có dễ không, và có chịu được độ ẩm của khí hậu nơi bạn sống không.
Phần lớn người mua chỉ nhìn bảy viên cầu, trong khi nền đĩa mới là thứ quyết định trải nghiệm hằng ngày. Bài này đi vào từng kiểu nền, các loại gỗ và đá thường dùng, một phép tính đơn giản để biết hốc có vừa cầu không, và gợi ý chọn nền theo bàn.
Bốn kiểu nền và khác biệt khi dùng
Bảng so sánh bốn kiểu nền theo những tiêu chí ảnh hưởng tới việc dùng lâu dài, không phải theo vẻ ngoài.
| Kiểu nền | Giữ cầu | Khối lượng | Lau dọn | Rủi ro chính |
|---|---|---|---|---|
| Gỗ khoét hốc | tốt nếu hốc đúng cỡ | nhẹ | dễ, nhưng bụi đọng đáy hốc | ẩm mốc, cong vênh, nứt chân chim |
| Lát đá mài phẳng | kém nếu không có hốc hay đệm | nặng | rất dễ, lau một lượt | cầu lăn, mép lát sắc, trầy mặt bàn |
| Khay đá vụn | tốt, cầu lún nhẹ | vừa tới nặng | khó, phải đổ đá ra rây bụi | đá vụn xước cầu, rơi vãi khi dời |
| Đế kim loại vòng đỡ | rất tốt, mỗi viên một vòng | vừa | dễ, nhưng xỉn màu theo thời gian | oxy hoá, vòng cong khi va |
Ngoài bốn kiểu trên còn có nền gốm men, nền kính và nền nhựa. Gốm men đẹp, không mốc nhưng dễ mẻ cạnh; kính trơn hơn cả đá, cầu rất dễ lăn; nhựa nhẹ và rẻ, hợp làm tạm. Ba kiểu này ít gặp hơn ở đĩa thất tinh bày lâu dài.
Nếu chỉ chọn một tiêu chí, hãy chọn theo mức độ bàn hay bị chạm. Bàn làm việc, quầy lễ tân, bàn trà có trẻ con đi qua lại nên dùng gỗ khoét hốc sâu hoặc đế vòng đỡ. Tủ kính, kệ cao ít ai chạm thì lát đá phẳng hay khay đá vụn đều ổn.
Đĩa gỗ: loại gỗ, lớp phủ và chuyện nồm ẩm
Đĩa gỗ là kiểu phổ biến nhất. Gỗ hay gặp gồm óc chó, hương, sồi, tần bì, thông và tre ép; loại giá mềm có thể là ván ép hay MDF dán lớp gỗ mỏng bên ngoài. Gỗ đặc nguyên tấm nặng tay, vân liền, cạnh khoét hốc nhẵn; ván ép hay MDF nhẹ hơn, nhìn kỹ ở thành hốc sẽ thấy các lớp ép hay bột gỗ, và thành hốc dễ sứt khi cầu va mạnh.
Lớp phủ quyết định độ bền trước ẩm. Đĩa phủ sơn PU hay vecni bóng chống ẩm tốt, lau ẩm được, nhưng lâu ngày có thể bong ở mép hốc nơi cầu cọ vào. Đĩa lau dầu cho cảm giác gỗ mộc, đẹp vân, nhưng hút ẩm hơn và cần lau dầu lại định kỳ. Đĩa gỗ mộc hoàn toàn không phủ gì là loại kém hợp nhất với khí hậu Việt Nam.
Ở các tỉnh phía bắc vào mùa nồm, mặt gỗ đọng hơi nước, đáy hốc là chỗ dễ mốc trắng trước tiên vì thiếu thông gió dưới viên cầu. Vào những đợt nồm dài, thỉnh thoảng nhấc cầu ra cho hốc khô, lau bằng khăn khô. Đĩa gỗ không nên đặt trực tiếp lên bậu cửa sổ hay gần máy tạo ẩm. Ở phía nam, nắng gắt và điều hoà chạy liên tục làm gỗ khô co, dễ nứt chân chim nếu đĩa đặt ngay dưới luồng gió lạnh.
Tính cỡ hốc vừa với đường kính cầu
Hốc quá nhỏ thì cầu nằm chênh vênh trên miệng hốc, chạm nhẹ là bật ra; hốc quá to thì cầu chìm sâu, mất dáng. Một phép tính đơn giản giúp bạn kiểm tra khi mua hoặc khi đặt thợ khoét:
- Đo đường kính cầu, gọi là D. Ví dụ giả định: bộ cầu 3 cm.
- Kinh nghiệm của thợ làm đĩa là miệng hốc rộng khoảng 0,6–0,7 D. Với cầu 3 cm, miệng hốc khoảng 1,8–2,1 cm.
- Với miệng hốc trong khoảng đó, phần đáy cầu tụt xuống dưới mặt đĩa vào khoảng một phần mười tới một phần bảy đường kính, tức chừng 3–4 mm với cầu 3 cm. Con số này đến từ hình học của hình cầu đặt trên một vòng tròn.
- Hốc cần sâu hơn phần tụt đó một chút, chừng 5–6 mm với cầu 3 cm, để đáy cầu không chạm đáy hốc mà tựa đều lên vành miệng.
- Kiểm bằng tay: đặt cầu vào, nghiêng đĩa khoảng mười độ; cầu vẫn nằm yên là hốc đạt.
- Nếu hốc đã hơi rộng, lót một vòng nỉ mỏng hay vòng cao su trong suốt trên vành miệng để thu nhỏ lại.
Hốc lõm hình chỏm cầu, tức khoét tròn theo dáng viên cầu, ôm cầu tốt hơn hốc trụ thẳng thành và ít đọng bụi hơn. Khi chọn đĩa, nhìn nghiêng vào hốc: hốc lòng chảo mịn là thợ làm kỹ; hốc thành đứng, đáy phẳng thô thường là khoan máy nhanh.
Đĩa rộng bao nhiêu thì vừa bộ cầu
Dáng bảy sao thật trải dài khoảng bảy lần đường kính cầu và cao khoảng ba lần rưỡi, tính theo tỉ lệ góc nhìn trên trời. Cộng thêm chính bề rộng các viên cầu và khoảng trống tới mép, đĩa xếp đúng tỉ lệ sao cần đường kính khoảng 9–10 lần cỡ cầu. Phần lớn đĩa thương mại nén dáng gáo lại cho gọn, chỉ cần khoảng 5–6 lần. Bảng dưới là số làm tròn.
| Cỡ cầu | Đĩa xếp đúng tỉ lệ sao | Đĩa xếp nén gọn | Hợp chỗ đặt |
|---|---|---|---|
| 2 cm | khoảng 18–20 cm | khoảng 11–12 cm | bàn làm việc cá nhân, kệ sách |
| 3 cm | khoảng 27–30 cm | khoảng 16–18 cm | bàn làm việc rộng, quầy lễ tân |
| 4 cm | khoảng 36–40 cm | khoảng 22–24 cm | bàn trà, bàn tiếp khách |
| 5 cm | khoảng 45–50 cm | khoảng 28–30 cm | bàn lớn, kệ sảnh, tủ trưng bày |
Đĩa nén gọn không sai, chỉ là chiếc gáo trông mập và ngắn hơn sao thật. Nếu bạn thích dáng gáo thanh, chấp nhận đĩa lớn hơn hoặc giảm cỡ cầu xuống một bậc. Đo mặt bàn trước khi chọn: đĩa nên chiếm không quá một phần ba chiều sâu bàn làm việc để còn chỗ cho giấy tờ.
Lát đá mài phẳng và khay đá vụn
Lát đá làm nền thường là một lát cắt thạch anh, mã não, đá cẩm thạch hay đá phiến mài phẳng. Ưu điểm là đồng chất với cầu, nhìn sang, lau một lượt là sạch. Nhược điểm là nặng và trơn: cầu đặt trên mặt đá phẳng chỉ cần bàn rung nhẹ là lăn. Vì vậy lát đá tốt thường được khoét hốc nông hoặc đi kèm vòng đệm nhỏ cho từng viên. Mặt dưới lát đá nên có chân nỉ hoặc đệm cao su để không làm trầy mặt bàn gỗ, mặt kính.
Mép lát đá tự nhiên, nhất là lát mã não giữ nguyên vỏ đá, có thể sắc. Sờ dọc mép trước khi mua; mép đã mài vát tròn an toàn hơn cho nhà có trẻ nhỏ.
Khay đá vụn dùng một chiếc khay gỗ, gốm hay kim loại đựng một lớp đá nhỏ như thạch anh vụn, đá cuội trắng hay hạt đá mài tròn. Cầu lún nhẹ vào lớp đá nên nằm khá yên. Khay hợp với người thích vẻ tự nhiên, nhưng lau dọn mất công nhất: bụi lọt xuống giữa các hạt đá, muốn sạch phải đổ ra rây, rửa, phơi khô rồi đổ lại. Hạt đá có cạnh sắc dễ làm xước cầu, nên ưu tiên đá đã mài tròn cạnh.
Đế kim loại có vòng đỡ
Cấu tạo. Một tấm đế đồng hay hợp kim, trên đó gắn bảy vòng nhỏ hoặc bảy cụm ba chấu đỡ từng viên cầu theo dáng gáo. Cầu tựa lên vòng, không chạm mặt đế, nên rất ít đọng bụi ở chỗ tiếp xúc.
Ưu điểm. Giữ cầu chắc nhất trong các kiểu nền, chịu được bàn rung, thích hợp quầy lễ tân và bàn làm việc nhiều người qua lại. Kim loại không mốc, không cong vênh theo mùa.
Nhược điểm. Đồng thau để lâu sẽ xỉn và có thể có vệt xanh ở chỗ tiếp xúc với tay hay hơi nước. Đế mạ vàng bóng đẹp lúc mới, nhưng lớp mạ mỏng dễ trầy khi lau bằng khăn thô. Vòng đỡ mảnh có thể cong nếu bị đè mạnh.
Chăm sóc. Lau khô sau khi chạm tay. Đồng xỉn có thể đánh bằng dung dịch đánh đồng chuyên dụng, nhưng nhấc hết cầu ra trước và rửa sạch đế sau khi đánh, vì hoá chất đánh đồng không tốt cho mặt đá.
Hợp với cầu nào. Đế vòng đỡ làm lộ gần trọn viên cầu, nên đẹp nhất với cầu trong hoặc cầu có vân đẹp ở mặt dưới, vốn bị che mất khi nằm trong hốc gỗ. Với cầu đục một màu, ưu thế này ít rõ, và đế gỗ có thể trông ấm áp hơn.
Kiểm khi mua. Đặt từng viên lên vòng, xoay đế một vòng xem có viên nào lỏng. Vòng đỡ vừa phải ôm khoảng một phần ba dưới của cầu; vòng quá nông thì cầu vẫn có thể bật ra khi va.
Chọn nền theo chỗ đặt và bộ cầu
Gom các tình huống hay gặp thành một bảng để bạn chọn nhanh.
| Tình huống | Nền nên chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Bàn làm việc chung, hay bị chạm | gỗ khoét hốc lòng chảo hoặc đế vòng đỡ | cầu nằm chắc, ít lăn |
| Tủ kính, kệ cao | lát đá hoặc khay đá vụn | ít ai chạm, ưu tiên vẻ đẹp |
| Nhà ở vùng nồm ẩm | đế kim loại hoặc lát đá | không mốc, không cong vênh |
| Bộ cầu trong suốt | nền tối: gỗ óc chó, đá phiến đen | cầu nổi lên như điểm sáng |
| Bộ cầu obsidian hoặc đá mềm | gỗ khoét hốc riêng từng viên | tránh cầu cọ vào đá vụn hay vào nhau |
| Người ngại lau dọn | lát đá có hốc nông hoặc gỗ phủ PU | lau một lượt là sạch |
Nền và cầu có thể mua rời. Nếu bạn đã có bộ cầu ưng ý nhưng nền cũ mốc hay sứt, chỉ cần đo đường kính cầu rồi chọn nền mới theo cỡ hốc như hướng dẫn trên. Khi cần so nhiều kiểu nền, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Đĩa gỗ bị mốc trắng đáy hốc thì xử lý thế nào?
Nhấc cầu ra, lau hốc bằng khăn hơi ẩm thấm chút cồn loãng, để khô hoàn toàn ở chỗ thoáng, không phơi nắng gắt vì gỗ dễ nứt. Sau đó có thể lau một lớp dầu gỗ mỏng. Nếu mốc ăn sâu và đen, nên thay nền mới.
Có thể tự khoét đĩa gỗ ở nhà không?
Có thể nếu có máy khoan và mũi khoét phù hợp, nhưng khó làm được hốc lòng chảo mịn và đều bảy hốc. Thợ mộc có máy phay sẽ làm đẹp hơn. Nhớ đánh dấu vị trí theo dáng gáo trước, tính miệng hốc khoảng 0,6 tới 0,7 lần đường kính cầu.
Đĩa thất tinh bằng nhựa có nên dùng không?
Nền nhựa nhẹ, rẻ, không mốc, nhưng dễ trầy, có thể ngả màu và nhìn kém sang khi đặt cạnh cầu đá. Dùng tạm hoặc cho bàn trẻ con thì được; muốn bày lâu dài nên chọn gỗ, đá hoặc kim loại.
Nền đá có làm cầu thạch anh bị xước không?
Đá nền mềm hơn thạch anh như cẩm thạch sẽ không làm xước cầu, ngược lại cầu có thể làm xước nền nếu bị kéo lê. Nền thạch anh cứng ngang cầu thì cọ mạnh có thể để vết mờ cả hai. Đặt và nhấc cầu thẳng đứng, không kéo trượt.
Đĩa tròn hay đĩa vuông thì tốt hơn?
Không có loại nào tốt hơn về ý nghĩa. Đĩa tròn hợp bàn trà và bố cục mềm; đĩa vuông hay chữ nhật hợp bàn làm việc và kệ sát tường, cho phép đặt chiếc gáo theo đường chéo dài. Chọn theo hình dạng mặt bàn và thói quen sắp đồ.