Xếp trận thất tinh là đặt bảy viên cầu thành dáng cái gáo: bốn viên làm lòng gáo hình tứ giác lệch, ba viên làm cán cong nhẹ nối ra từ góc trong phía trên của lòng gáo. Với đĩa khoét hốc sẵn, bạn chỉ cần đặt cầu vào hốc và kiểm độ cân. Với đĩa phẳng hay khay đá vụn, bạn tự đo khoảng cách bằng chính đường kính viên cầu, mất chừng mười phút là xong.
Bài này viết cho người vừa mở hộp một bộ đĩa thất tinh, hoặc vừa lau dọn xong và cần xếp lại cho đúng. Các bước đi từ chuẩn bị mặt bàn, đặt viên mốc, dựng lòng gáo, kéo cán, tới kiểm tra cuối. Phần chiều cán gáo theo các trường phái được ghi rõ là quan niệm, kèm lý do thực tế để bạn tự quyết.
Chuẩn bị trước khi xếp
Phần lớn sự cố khi xếp trận thất tinh không nằm ở bố cục mà nằm ở chuyện cầu lăn khỏi bàn. Dành hai phút chuẩn bị giúp bạn tránh mẻ cầu, trầy đĩa:
- Mặt bàn phẳng và khô. Đặt một chiếc bút tròn lên mặt bàn; bút lăn đi là bàn nghiêng. Kê lại chân bàn hoặc chọn chỗ khác trước khi đặt đĩa.
- Lót một chiếc khăn mềm cạnh đĩa. Bảy viên cầu lấy từ hộp ra đặt tạm trên khăn, không đặt trực tiếp lên mặt kính hay mặt đá vì rất dễ lăn.
- Lau khô tay. Tay ẩm làm cầu trơn, dễ tuột; tay có kem dưỡng để lại vệt mờ trên cầu trong.
- Xem trước bảy viên. So cỡ, so màu; nếu có một viên nhỏ hơn hay khác sắc, quyết trước nó sẽ đứng ở đâu, thường là vị trí thứ tư hoặc chóp cán.
- Dọn trẻ nhỏ và vật nuôi khỏi khu vực. Cầu nhỏ 2–3 cm đúng cỡ dễ hóc với trẻ dưới ba tuổi; mèo rất thích gạt vật tròn xuống sàn.
- Chuẩn bị một chiếc thước hoặc chính một viên cầu dư để đo khoảng cách nếu đĩa không có hốc.
Nếu đĩa đi kèm khay đá vụn, hãy đổ đá vào trước, dàn phẳng bằng mu bàn tay rồi mới đặt cầu. Đặt cầu trước rồi đổ đá sau thì đá va vào cầu, dễ để lại vết xước nhỏ.
Các bước xếp trên đĩa phẳng hoặc khay đá vụn
Cách làm dưới đây lấy đường kính viên cầu làm đơn vị đo, ký hiệu là D. Với bộ cầu 3 cm, D là 3 cm; với bộ cầu 4 cm, D là 4 cm. Đo theo cách này giúp trận cân đối ở mọi cỡ đĩa.
- Chọn tâm. Hình dung đường kính đĩa chia ba phần. Lòng gáo nằm ở hai phần ba bên này, cán chiếm phần ba bên kia. Đừng đặt lòng gáo ngay giữa đĩa, vì cán sẽ chìa ra mép.
- Đặt viên mốc số 1 ở phía trên của khu lòng gáo, cách mép đĩa khoảng một D để cầu không lăn ra ngoài khi bàn bị chạm.
- Đặt viên số 2 ngay bên dưới viên 1, cách khoảng 1,5 D tính từ tâm viên này tới tâm viên kia. Hai viên này là cạnh ngoài của lòng gáo.
- Đặt viên số 3 sang ngang từ viên 2, phía vào trong đĩa và thấp hơn một chút, cách khoảng 2,2 D. Đây là cạnh đáy, dài chừng một lần rưỡi cạnh ngoài.
- Đặt viên số 4 phía trên viên 3, cách khoảng 1,3 D và hơi chếch ra xa viên 1. Bốn viên lúc này tạo thành tứ giác lệch: cạnh trên nối viên 1 với viên 4 là cạnh dài nhất, cạnh ngoài là cạnh ngắn nhất.
- Kéo cán: đặt viên 5 cách viên 4 khoảng 1,6 D, theo hướng ra xa lòng gáo, gần như nằm ngang và chỉ hạ thấp một chút; viên 6 cách viên 5 khoảng 1,2 D, tiếp tục hướng đó.
- Đặt viên 7 cách viên 6 khoảng 1,8 D và bẻ xuống rõ, để cán cong như sao thật.
- Lùi ra xa một bước nhìn lại. Nếu chiếc gáo trông như bị đè bẹp, tăng nhẹ khoảng cách viên 1–2; nếu lòng gáo trông vuông vức, đẩy viên 4 ra xa viên 1 thêm một chút cho miệng gáo loe.
Những con số trên là tỉ lệ gần đúng phỏng theo dáng sao thật, đủ để mắt nhận ra cái gáo. Bạn không cần đo tới milimet; mục tiêu là các khoảng cách không đều tăm tắp và chiếc cán có một đường cong.
Xếp trên khay đá vụn: lún vừa đủ, đừng vùi
Khay đá vụn giữ cầu bằng cách cho cầu lún nhẹ vào lớp đá, nên cách xếp có vài điểm khác đĩa phẳng. Lớp đá nên dày khoảng một phần ba đường kính viên cầu. Mỏng quá thì cầu chạm đáy khay và vẫn lăn; dày quá thì cầu bị vùi, chỉ còn lộ chóp, nhìn từ xa không ra dáng gáo nữa.
Trước khi đặt từng viên, dùng đầu ngón tay ấn một hõm nông đúng vị trí, rồi đặt cầu vào và xoay nhẹ một vòng cho đá ôm quanh. Đừng ấn cầu xuống bằng lực, vì những mảnh đá vụn có cạnh sắc, ép mạnh dễ để lại vết xước li ti trên bề mặt cầu, nhất là cầu thuỷ tinh hay cầu thạch anh đã đánh bóng gương.
Màu đá nền cũng ảnh hưởng tới việc nhìn ra dáng gáo. Cầu trong đặt trên nền đá trắng rất dễ chìm; nhiều người chọn nền đá sẫm hơn cầu một tông để bảy viên nổi lên. Khi muốn xếp lại, đừng kéo cầu trượt qua lớp đá mà nhấc hẳn lên, dàn phẳng chỗ cũ rồi mới đặt ở vị trí mới.
Xếp trên đĩa khoét hốc sẵn: việc chính là kiểm hốc
Đĩa khoét hốc đã quyết định bố cục thay bạn, nên việc xếp chỉ là đặt từng viên vào một hốc. Dù vậy, có ba điều cần kiểm. Thứ nhất, nhận ra đâu là lòng gáo và đâu là cán để quay đĩa theo chiều mình muốn. Nhìn bốn hốc gần nhau nhất, đó là lòng gáo; ba hốc còn lại xếp thành đường là cán.
Thứ hai, kiểm độ khít. Đặt cầu vào hốc rồi chạm nhẹ vào mép đĩa; viên nào lắc lư hay xoay tròn là hốc quá nông hoặc quá rộng so với cầu. Với gỗ, có thể lót một vòng nỉ mỏng hoặc vòng cao su trong suốt dưới đáy hốc để cầu ăn chắc hơn. Đừng dùng keo dán cầu vào hốc, vì sau này không thể nhấc cầu ra lau, và keo khô để lại vết ố khó gỡ trên đá.
Thứ ba, kiểm hốc dư. Một số đĩa có tám hốc, hốc thứ tám nằm ở giữa lòng gáo hoặc ở tâm đĩa để đặt một món trung tâm. Nếu không dùng món giữa, bạn có thể để trống hốc đó hoặc đặt một viên cầu cùng loại; điều này tuỳ ý thích, không làm trận "sai". Nếu đĩa có hốc mà khoảng cách đều tăm tắp, bạn đang có một trận cách điệu; đặt cầu vào và chấp nhận dáng đó, đừng cố đục thêm hốc trên mặt gỗ.
Chiều cán gáo theo các quan niệm thường gặp
Câu hỏi được hỏi nhiều nhất sau khi xếp xong là nên quay miệng gáo và cán về phía nào. Không có một chuẩn chung; dưới đây là những cách người bán và sách phổ thông hay nhắc tới, kèm lý do thực tế đi cùng mỗi cách.
| Cách đặt | Theo quan niệm được nêu | Lý do thực tế đi kèm |
|---|---|---|
| Miệng gáo quay vào trong phòng | gợi ý tưởng "múc" và giữ lại trong nhà | cán hướng ra phía mép bàn gần người ngồi, dễ nhìn rõ dáng gáo |
| Miệng gáo quay về phía cửa ra vào | gợi ý đón vào | khách bước vào thấy ngay dáng gáo, hợp bàn lễ tân |
| Cán gáo chỉ về hướng đông | mượn câu sách cổ cán chỉ đông là mùa xuân | cần biết hướng nhà; dùng la bàn điện thoại là đủ |
| Miệng gáo quay về phía người ngồi bàn làm việc | gợi ý gom về phía chủ bàn | người ngồi nhìn thấy trọn bố cục, không bị cán che |
| Không quan tâm hướng, chỉ theo bố cục | xem đĩa như món trang trí | đặt sao cho đĩa cân với các món khác trên bàn |
Nếu bạn theo một trường phái cụ thể hoặc theo nếp riêng của gia đình, cứ làm theo đó. Nếu không, chọn chiều giúp bạn nhìn thấy rõ dáng gáo nhất từ chỗ hay ngồi; một trận xếp mà chủ nhà không nhìn ra hình dáng thì mất đi phần thú vị lớn nhất của nó.
Những lỗi xếp hay gặp và cách sửa nhanh
Cán nối vào góc dưới của lòng gáo. Đây là lỗi phổ biến nhất, làm chiếc gáo trông như bị lật. Sửa bằng cách đổi viên 3 và viên 4: viên nối với cán phải là viên ở góc trên phía trong.
Bảy viên cách đều như hạt chuỗi. Trông gọn nhưng không ra dáng sao. Kéo dài cạnh đáy lòng gáo so với cạnh ngoài, nới đoạn 6–7 và bẻ viên cuối của cán xuống là đủ khác.
Lòng gáo quá to so với cán. Thường do đặt viên 3 quá xa. Đưa viên 3 lại gần viên 2, giữ cạnh đáy dài chừng một lần rưỡi cạnh ngoài, không hơn.
Trận nằm sát mép đĩa. Chỉ cần một cú chạm là cầu ở mép lăn ra. Dời cả trận vào trong, giữ ít nhất một D khoảng trống tới mép.
Viên khác màu đặt lung tung. Nếu bộ có một viên khác sắc, đặt nó ở vị trí thứ tư hoặc chóp cán để trông có chủ ý; đặt ở giữa cạnh đáy dễ bị coi là bộ ghép tạm.
Đặt món trung tâm che mất dáng gáo. Món giữa nên thấp hơn hoặc ngang các viên cầu, nằm trong lòng gáo hay phía sau, không nên chắn giữa lòng gáo và cán.
Giữ trận gọn sau khi xếp
Sau khi xếp xong, hãy chụp một tấm ảnh từ trên xuống. Lần lau dọn sau, bạn chỉ cần nhìn ảnh để đặt lại bảy viên, khỏi phải đo lại từ đầu. Với đĩa phẳng, có thể dùng một mẩu bút chì mờ chấm nhẹ dưới đáy từng vị trí trên mặt gỗ mộc; vết chấm bị cầu che kín nên không ảnh hưởng thẩm mỹ.
Đĩa đặt ở bàn làm việc nên có khoảng trống quanh nó ít nhất một gang tay, để khuỷu tay hay tập giấy không quét trúng. Nếu trong nhà có quạt trần mạnh hoặc bàn hay bị rung do máy in đặt cạnh, chọn đĩa có hốc sâu hoặc khay đá vụn, vì cầu trên đĩa phẳng sẽ xê dịch dần theo thời gian.
Cuối cùng, đừng xếp đĩa thất tinh ở chỗ nắng chiếu trực tiếp qua cửa kính nếu cầu là loại trong suốt. Một viên cầu trong hội tụ ánh nắng thành điểm nóng, đủ làm sém vải, giấy hay mặt gỗ trong những buổi trưa hè. Đây là lời khuyên an toàn, không liên quan gì tới chuyện hướng tốt hay xấu.
Câu hỏi thường gặp
Có cần xếp trận thất tinh vào một giờ hay ngày nhất định không?
Một số người chọn giờ, chọn ngày theo nếp riêng của gia đình hoặc theo một trường phái, nhưng đây không phải điều bắt buộc. Thứ quyết định trận đẹp là bố cục cân đối và cầu nằm chắc, bạn có thể xếp vào lúc rảnh tay và đủ ánh sáng.
Đĩa có tám hốc thì viên thứ tám đặt gì?
Hốc thứ tám thường dành cho một món trung tâm như quả cầu lớn hơn, cụm thạch anh nhỏ hay một linh vật mini. Bạn cũng có thể để trống hoặc đặt một viên cầu cùng loại; cách nào cũng được, miễn món đó không che mất dáng gáo.
Đĩa vuông có xếp trận thất tinh được không?
Được. Với đĩa vuông, đặt lòng gáo ở một góc và cho cán chạy chéo về góc đối diện, như vậy tận dụng được đường chéo dài nhất và trận không bị chật. Vẫn giữ khoảng trống ít nhất một đường kính cầu tới mép.
Cầu cứ lăn khỏi vị trí trên đĩa phẳng thì làm sao?
Có thể lót dưới mỗi viên một vòng đệm cao su trong suốt nhỏ, loại dùng chống trượt cho đồ trang trí, hoặc chuyển sang khay đá vụn để cầu lún nhẹ vào nền. Không dán keo, vì sẽ không nhấc cầu ra lau được.
Nếu mất một viên thì có xếp sáu viên tạm được không?
Về hình dáng, sáu viên không còn là chiếc gáo bảy sao nên trông thiếu. Tốt nhất tìm một viên thay cùng cỡ, cùng loại đá; trong lúc chờ, có thể cất cả bộ vào hộp thay vì bày dở dang.