Màu aquamarine trải từ xanh lơ rất nhạt, gần như không màu, đến xanh dương vừa và hiếm hơn là xanh đậm; nhiều viên còn pha chút lục như nước hồ. Thị trường thường ưa sắc xanh dương thuần, độ đậm vừa đến đậm, ít ánh lục; nhưng "đẹp" vẫn là chuyện sở thích, và một viên xanh lơ nhạt trong veo vẫn có người chuộng hơn viên đậm mà đục.
Khó khăn khi chọn aquamarine là màu của nó rất dễ bị đánh lừa: ánh đèn, kích thước viên, hướng nhìn và ảnh chụp đều làm màu trông khác đi. Bài này tách màu thành từng yếu tố, kể các tông thường gặp, giải thích vì sao cùng một viên mà mỗi lúc một màu, rồi đưa ra các bước xem màu khi bạn mua trực tiếp hoặc qua ảnh.
Ba yếu tố làm nên màu của một viên aquamarine
Sắc màu. Là cái mà ta gọi tên: xanh dương, xanh lơ, xanh ngả lục. Ở aquamarine, sắc chạy trong một dải hẹp từ lục nhạt sang xanh dương. Viên có sắc xanh dương thuần thường được chuộng hơn, vì đó là màu người ta hình dung khi nghe chữ nước biển.
Độ đậm nhạt. Là màu sáng hay tối, từ gần trắng đến xanh sâu. Phần lớn aquamarine nằm ở mức nhạt đến vừa. Viên quá nhạt trông như thuỷ tinh không màu khi nhìn từ xa; viên đậm vừa giữ được màu ngay cả dưới đèn trong nhà.
Độ bão hoà. Là màu tươi hay xám. Hai viên cùng độ đậm, một viên trông trong và tươi, viên kia như phủ một lớp xám mờ. Độ bão hoà thấp làm đá trông "buồn", nhất là dưới đèn vàng.
Độ trong ảnh hưởng tới cảm nhận màu. Viên nhiều bao thể hoặc mờ sữa tán xạ ánh sáng, làm màu trông nhạt và mềm hơn so với viên trong cùng lượng sắt. Vì vậy khi so màu, bạn nên so những viên có độ trong tương đương, nếu không sẽ dễ kết luận nhầm rằng viên trong "đậm màu hơn".
Độ đều màu. Không phải yếu tố của bản thân màu, nhưng người mua nên để ý. Có viên đậm ở một đầu, nhạt ở đầu kia, hoặc có dải màu chạy dọc. Với viên mài giác, thợ giỏi giấu được phần nhạt; với hạt vòng, chỗ không đều màu dễ thấy hơn.
Các tông màu aquamarine thường gặp
Các tên tông màu dưới đây là cách mô tả thông dụng giữa người bán và người mua, không phải bảng phân cấp chính thức của một tổ chức nào. Mỗi nơi bán có thể dùng chữ hơi khác, nên bạn hãy xem đá thật hoặc ảnh chụp trung thực thay vì chỉ tin vào tên gọi.
| Tông màu | Mô tả | Thường gặp ở dạng |
|---|---|---|
| Gần không màu | Phớt xanh rất nhẹ, nhìn nghiêng mới thấy | Viên nhỏ, hạt vòng trong |
| Xanh lơ nhạt | Như nước hồ bơi dưới trời râm | Phần lớn viên mài giác phổ thông |
| Xanh dương vừa | Xanh rõ ở cả ánh sáng trong nhà | Viên chọn lọc cho nhẫn, mặt dây |
| Xanh đậm | Xanh sâu, thường được gắn tên Santa Maria | Ít, thường ở viên nhỏ đến vừa |
| Xanh ngả lục | Pha sắc lục như nước biển gần bờ | Đá chưa nung, beryl xanh |
| Xanh lơ pha sữa | Mờ, màu nhạt và mềm | Hạt vòng, mặt trứng |
Tên Santa Maria vốn gắn với một mỏ ở Brazil từng cho đá xanh đậm. Ngày nay chữ này phần lớn được dùng như tên một tông màu, kể cả cho đá từ châu Phi. Nếu người bán nói đá "Santa Maria", hãy hiểu đó là lời tả màu, còn xuất xứ cần giấy giám định mới nói được.
Kích thước viên đá làm màu đậm hay nhạt đi
Màu bạn thấy ở một viên trong suốt là ánh sáng đã đi qua đá và quay trở lại mắt. Quãng đường ánh sáng đi trong đá càng dài, màu càng đậm. Vì aquamarine có lượng chất tạo màu thấp, viên nhỏ dưới năm ly thường trông rất nhạt, dù cắt từ cùng khối với viên lớn đậm màu hơn. Đây là lý do aquamarine đẹp thường là viên có kích thước khá, và người ta ít mài viên tấm nhỏ từ loại đá này.
Hình dáng và độ sâu viên mài cũng góp phần. Viên mài nông, đáy mỏng để trông to bề mặt, sẽ nhạt hơn viên mài đủ sâu. Viên giác bậc có mặt bàn rộng cho thấy rõ độ trong nhưng không gom màu mạnh như viên oval hay cushion có nhiều mặt cắt nhỏ ở đáy.
Với hạt vòng, hạt to cho cảm giác màu sâu hơn hạt nhỏ. Một chuỗi hạt sáu ly có thể trông gần trắng, trong khi chuỗi mười ly từ cùng loại nguyên liệu đã thấy xanh. Khi xem ảnh, bạn nên để ý cỡ hạt ghi kèm để không kỳ vọng sai.
Đa sắc: vì sao xoay viên đá thì màu đổi
Aquamarine thuộc nhóm đá đa sắc, cụ thể là lưỡng sắc: ánh sáng đi theo hai hướng khác nhau trong tinh thể bị hấp thụ khác nhau, nên mắt thấy hai mức màu. Ở aquamarine, một hướng cho xanh dương rõ, hướng kia cho xanh rất nhạt hoặc gần như không màu. Khi viên đá được mài, màu ở mặt bàn là sự pha trộn của hai hướng ấy, tuỳ thợ đặt mặt bàn theo hướng nào của tinh thể.
Với đá thô, bạn có thể tự thấy hiện tượng này: cầm thanh tinh thể, nhìn dọc theo chiều dài rồi nhìn ngang, màu sẽ khác nhau. Với viên đã mài, xoay nhẹ viên đá dưới một nguồn sáng, bạn có thể thấy vùng màu đậm nhạt đổi chỗ. Đó là tính chất tự nhiên, không phải dấu hiệu đá xấu hay đá giả.
Đa sắc cũng giải thích vì sao thợ mài phải hy sinh trọng lượng: để có mặt bàn ăn màu đẹp nhất, có khi phải cắt theo hướng làm viên đá nhỏ hơn. Thuỷ tinh màu thì không có tính chất này, nhìn hướng nào cũng một màu như nhau; người có kính lưỡng sắc chuyên dụng dùng điều đó để sàng lọc nhanh.
Ánh sáng khi xem màu và chuyện ảnh chụp bán hàng
Aquamarine hợp nhất với ánh sáng ban ngày gián tiếp, như cạnh cửa sổ hướng bắc hoặc dưới trời râm. Dưới đèn vàng ấm, sắc xanh bị ánh vàng trung hoà một phần, đá nhạt và xám đi. Dưới đèn trắng lạnh rọi thẳng ở quầy, đá trông xanh hơn và lấp lánh hơn thực tế. Một viên chọn dưới đèn quầy có thể làm bạn thất vọng khi đeo ở nhà.
Ảnh chụp bán hàng là nguồn lệch màu lớn nhất. Máy ảnh điện thoại tự cân bằng trắng, nhiều nơi bán tăng độ bão hoà để đá rực hơn, nền vải xanh cũng hắt màu vào đá. Nếu ảnh cho thấy viên aquamarine xanh rực như kẹo, nhiều khả năng ảnh đã được chỉnh hoặc đó là một loại đá khác như topaz xanh.
Màn hình hiển thị của chính bạn cũng góp phần. Cùng một tấm ảnh, xem trên điện thoại để chế độ lọc ánh sáng xanh vào buổi tối sẽ ngả vàng, còn trên máy tính chưa chỉnh màu có thể quá lạnh. Nếu đang so hai viên qua ảnh, hãy xem chúng trên cùng một màn hình, cùng độ sáng và vào cùng thời điểm trong ngày.
Cách đối chiếu tốt là xin video quay đá dưới ánh sáng tự nhiên, xoay qua lại, có vật quen thuộc như tờ giấy trắng hoặc đồng xu bên cạnh để so màu. Một video ngắn quay ngoài trời râm cho bạn nhiều thông tin hơn mười tấm ảnh studio.
Các bước xem màu aquamarine trước khi quyết định
Khi đứng trước khay đá hoặc đang xem hàng qua video, bạn có thể làm theo thứ tự dưới đây. Mỗi bước chỉ mất vài giây nhưng giúp tránh phần lớn trường hợp mua về thấy khác.
- Đặt viên đá lên một tờ giấy trắng hoặc khăn trắng, tránh nền xanh hay nền đen vì chúng làm màu trông đậm hơn.
- Xem dưới ánh sáng ban ngày gián tiếp; nếu chỉ có đèn, xin chuyển sang một chỗ có đèn trắng trung tính, không rọi thẳng.
- Nhìn thẳng mặt bàn rồi xoay nghiêng hai bên, để ý vùng nhạt, vùng trong như kính không có màu, và dải màu không đều.
- Đặt viên đá cạnh một viên khác đã biết màu, ví dụ viên mẫu của người bán, để so độ đậm thay vì nhớ màu bằng mắt.
- Lùi ra khoảng một sải tay: viên quá nhạt sẽ trông như không màu từ khoảng cách này, đó là cách người khác sẽ thấy khi bạn đeo.
- Hỏi rõ đá đã nung hay chưa và màu có phải do chiếu xạ không, nhất là khi màu đậm bất thường so với kích thước.
Sau khi xem màu, bạn mới chuyển sang độ trong, kiểu mài và chất lượng ổ nạm. Màu chiếm phần lớn giá trị của aquamarine, nên dành thời gian cho bước này là xứng đáng.
Chọn tông màu theo cách dùng
Nếu bạn chọn nhẫn hay mặt dây để đeo thường ngày, tông xanh lơ vừa phải dễ phối với nhiều màu áo và hợp cả kim loại trắng lẫn vàng. Viên quá nhạt nạm trên vàng vàng có thể bị ám màu ổ, trông ngả lục. Viên đậm thì nổi bật ngay cả dưới đèn văn phòng nhưng hiếm hơn nhiều.
Với đá bày kệ hoặc tinh thể thô, độ trong và hình dạng tinh thể thường quan trọng không kém màu; một thanh lục lăng xanh lơ nhạt mà nguyên đầu, đứng thẳng vẫn rất đẹp khi có ánh sáng chiếu từ phía sau. Với vòng tay, người đeo thường chọn hạt đều màu hơn là hạt đậm, vì sự chênh lệch giữa các hạt lộ rõ trên cổ tay.
Theo quan niệm của người chơi đá phương Đông, sắc xanh nước của aquamarine hay được gắn với hành Thuỷ. Nếu bạn chọn theo quan niệm này, tông màu đậm hay nhạt đều vẫn là màu xanh nước; không cần đuổi theo viên đậm nhất để "hợp" hơn.
Khi làm quà, một viên xanh lơ vừa, trong và mài đẹp thường dễ được đón nhận hơn viên đậm nhưng có vết nứt nhìn thấy. Nếu chưa rõ sở thích người nhận, tông vừa phải là lựa chọn an toàn; bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so nhiều tông cạnh nhau trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Aquamarine màu đậm có phải lúc nào cũng tốt hơn màu nhạt?
Thị trường thường trả cao hơn cho màu xanh dương đậm vừa và tươi, nhưng không phải cứ đậm là tốt. Viên quá đậm mà tối hoặc xám có thể kém sống động hơn viên vừa phải. Độ trong và đường mài cũng ảnh hưởng lớn tới vẻ đẹp tổng thể.
Vì sao viên aquamarine nhìn ở cửa hàng xanh hơn khi về nhà?
Đèn trưng bày ở quầy thường là đèn trắng lạnh, rọi thẳng và đủ mạnh, làm sắc xanh nổi lên. Ở nhà dưới đèn vàng, sắc xanh bị trung hoà nên đá trông nhạt và xám hơn. Đây là khác biệt ánh sáng, không phải đá bị đổi.
Aquamarine ngả lục có phải đá kém chất lượng?
Không hẳn. Sắc ngả lục là màu tự nhiên của nhiều beryl chưa nung. Thị trường ưa xanh dương thuần hơn nên đá ngả lục thường có giá thấp hơn, nhưng có người thích chính sắc nước biển gần bờ này. Chỉ cần người bán ghi đúng tên và màu.
Tên Santa Maria trên nhãn có nghĩa là đá từ Brazil không?
Ban đầu tên này gắn với một mỏ ở Brazil cho đá xanh đậm, nhưng hiện nay nó thường được dùng như tên mô tả màu cho đá từ nhiều nơi. Muốn biết xuất xứ, bạn cần giấy giám định ghi rõ, và không phải phòng giám định nào cũng kết luận xuất xứ.
Có cách nào kiểm tra màu aquamarine có bị nhuộm không?
Viên mài giác trong suốt hầu như không nhuộm được vì màu không thấm vào đá đặc. Hạt vòng đục và nứt thì có thể bị nhuộm; dấu hiệu là màu đọng đậm ở lỗ khoan và trong vết nứt. Lau thử bằng bông thấm cồn ở chỗ khuất đôi khi để lại vệt màu.
Mua aquamarine qua ảnh thì làm sao biết màu thật?
Bạn nên xin video quay dưới ánh sáng tự nhiên, xoay đá qua lại, có giấy trắng hoặc vật quen thuộc bên cạnh. Hỏi người bán ảnh có chỉnh màu không, và đọc chính sách đổi trả trước khi đặt, để có đường lui nếu màu thực tế khác nhiều.