Đôi mặt long phụng phỉ thúy là một cặp mặt dây, mặt rồng cho chú rể và mặt phượng cho cô dâu, đẹp nhất khi hai mặt được cắt từ cùng một khối ngọc nên màu và độ trong tương đồng, cỡ mỗi mặt hợp với người đeo, và nét chạm rồng, phượng đều tay như nhau. Ngoài kiểu hai mặt rời, còn có kiểu một mặt tròn được cắt đôi thành hai nửa ghép khít vào nhau, mỗi người giữ một nửa.
Rồng và phượng là cặp biểu tượng quen thuộc trong lễ cưới ở Việt Nam và các nước Á Đông, gợi hình ảnh âm dương hài hoà, vợ chồng xứng đôi. Đôi mặt ngọc long phụng vì vậy hay được bố mẹ hai bên chọn làm quà trao trong lễ, hoặc cô dâu chú rể tự chọn cho nhau. Bài này đi vào những chuyện cụ thể khi chọn một cặp: kiểu nào, ghép màu ra sao, cỡ bao nhiêu và giữ thế nào.
Các kiểu đôi long phụng bằng phỉ thúy
Hai mặt rời cùng dáng. Mặt rồng và mặt phượng cùng hình khung, thường là hình giọt nước, hình bầu dục hay hình chữ nhật bo góc, đặt cạnh nhau thấy rõ là một cặp. Đây là kiểu phổ biến nhất, mỗi người đeo độc lập, cỡ mỗi mặt có thể khác nhau.
Mặt tròn tách đôi. Một mặt tròn chạm rồng phượng quấn vào nhau, sau đó được cắt theo đường cong thành hai nửa ghép khít như hình âm dương. Mỗi người giữ một nửa, ghép lại thành vòng tròn trọn vẹn. Kiểu này giàu ý nghĩa, nhưng mỗi nửa có cạnh cắt cần mài kỹ, và hai nửa luôn bằng cỡ nhau.
Một mặt chạm cả rồng lẫn phượng. Không phải cặp mà là một mặt duy nhất, thường to, chạm rồng phượng chầu nhau. Hay được dùng làm quà cưới cho cô dâu, hoặc làm vật kỷ niệm cất trong hộp hơn là đeo hằng ngày.
Ngọc bài long phụng. Hai tấm ngọc bài chữ nhật, một chạm rồng, một chạm phượng, phía dưới để trơn. Kiểu này hợp những cặp muốn khắc tên hoặc ngày cưới lên phần trơn.
Đôi rồng phượng cách điệu. Rồng và phượng được giản lược thành vài nét cong, gần như hoạ tiết. Hợp người trẻ thích kiểu hiện đại, đeo hằng ngày với trang phục công sở mà không quá nổi.
Ghép đôi màu và chất ngọc
Điều làm một cặp long phụng trông "ra đôi" nhất là màu. Hai mặt cắt từ cùng một khối ngọc thường có chung sắc xanh, chung độ trong, chung kiểu bông. Đặt cạnh nhau, mắt nhận ra ngay chúng thuộc về nhau. Nhiều cửa hàng giới thiệu cặp long phụng là "cùng khối"; đó là điều nên hỏi và nên nhìn tận mắt, vì không có giấy tờ nào chứng nhận hai món cùng khối.
Cách kiểm là đặt hai mặt cạnh nhau trên nền trắng, dưới ánh sáng ban ngày, rồi soi đèn pin từ phía sau từng mặt. Màu không cần giống hệt, vì ngay trong một khối ngọc màu cũng loang khác nhau, nhưng nên cùng tông: cùng xanh táo, cùng trắng băng, hoặc cùng có vệt xanh trên nền trắng. Một mặt trong như băng cạnh một mặt đục như sứ sẽ trông lệch đôi, dù từng mặt riêng lẻ đều đẹp.
Về chất ngọc, cả hai mặt nên có giấy giám định riêng. Một số người bán chỉ làm giấy cho một mặt rồi nói mặt kia "cùng khối nên như nhau". Với món cưới thường được giữ cả đời, bỏ thêm chút công để có hai tờ giấy là xứng đáng, nhất là khi cặp ngọc có giá trị lớn.
Chọn cỡ cho nam và nữ
Với kiểu hai mặt rời, mỗi mặt có thể có cỡ riêng cho vừa người đeo, miễn hai mặt vẫn cân đối khi đặt cạnh nhau. Gợi ý chung, đo chiều cao không tính khoen:
| Người đeo | Cỡ thường chọn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chú rể | Khoảng 3,5 – 5 cm | Mặt rồng cần đủ cỡ để thấy rõ đầu, vảy, móng |
| Cô dâu | Khoảng 2,5 – 4 cm | Mặt phượng nhỏ hơn, mỏng hơn, hợp cổ áo dài, áo cưới |
| Cặp đeo hằng ngày sau cưới | Cả hai khoảng 2,5 – 3,5 cm | Nhẹ, đeo trong áo đi làm được |
| Mặt tròn tách đôi | Mặt gốc khoảng 3,5 – 5 cm | Mỗi nửa bằng nhau; mặt gốc nhỏ quá thì mỗi nửa rất mảnh |
Nhiều cặp chọn mặt rồng to hơn mặt phượng một chút để hợp vóc người nam, nhưng không nên chênh quá nhiều. Đặt hai mặt cạnh nhau, nếu một mặt to gấp đôi mặt kia thì nhìn không còn giống một cặp. Hãy ướm thử cả hai trên người trước khi quyết định.
Nhìn nét chạm rồng và phượng
Một cặp đẹp có nét chạm đều tay ở cả hai mặt. Hay gặp tình trạng mặt rồng chạm kỹ mà mặt phượng làm qua loa, hoặc ngược lại. Những chỗ nên xem:
- Đầu rồng. Mắt, sừng, râu rõ ràng, cân đối. Đầu rồng là điểm nhìn đầu tiên của cả mặt ngọc, nét mờ hay lệch là thấy ngay.
- Thân và vảy rồng. Thân uốn mềm, vảy xếp đều như ngói, nhỏ dần về đuôi. Vảy lộn xộn, to nhỏ không đều là dấu hiệu làm vội.
- Móng rồng. Chi tiết nhỏ và dễ bị bỏ qua. Mặt chạm kỹ thấy móng tách rõ.
- Mào và mỏ phượng. Mào phượng mềm, mỏ thanh, mắt rõ. Phượng chạm vụng dễ trông giống gà hay chim thường.
- Cánh và đuôi phượng. Lông cánh xếp lớp, đuôi dài uốn lượn là phần đẹp nhất của phượng, cũng là phần mảnh nhất. Kiểm kỹ có vết nứt ở gốc đuôi không.
- Hai mặt có cùng tay thợ không. Đặt cạnh nhau, độ sâu nét, cách đánh bóng, kiểu mép phải giống nhau. Khác nhau rõ có thể là hai mặt được ghép từ hai lô hàng khác nhau.
Trên mặt ngọc nhỏ, rồng và phượng thường được giản lược, nên đừng đòi hỏi chi tiết như tượng lớn. Điều quan trọng là tỉ lệ cân đối và nét chạm dứt khoát, nhìn từ khoảng cách đeo trên ngực vẫn nhận ra ngay đâu là rồng, đâu là phượng.
Đôi long phụng trong ngày cưới
Ở nhiều gia đình, đôi mặt ngọc được trao trong lễ, thường là lúc bố mẹ trao quà cho cô dâu chú rể, cùng lúc với trang sức vàng. Có gia đình để cô dâu chú rể tự đeo cho nhau. Đây là nếp riêng từng nhà, không có nghi thức bắt buộc nào. Nếu hai bên gia đình có tập quán khác nhau, nên bàn trước để buổi lễ suôn sẻ.
Về trang phục, mặt phượng phỉ thúy xanh hợp áo dài đỏ, áo dài trắng, và cả váy cưới cổ thuyền; mặt ngọc trắng băng hợp áo dài màu pastel. Nếu cô dâu đã đeo nhiều trang sức vàng ngày cưới, một mặt phượng nhỏ với dây mảnh giúp tổng thể nhẹ nhàng hơn, tránh cảm giác nặng nề. Chú rể mặc vest có thể đeo mặt rồng trong áo sơ mi, chỉ cần dây đủ dài để mặt nằm gọn.
Sau ngày cưới, nhiều cặp vẫn đeo đôi mặt ngọc hằng ngày như một kỷ niệm. Khi đó, những lưu ý về dây, khoen và lúc nên tháo áp dụng như mọi mặt ngọc khác. Một số cặp khắc ngày cưới lên mặt sau hoặc lên phần chụp vàng để làm dấu.
Nếu cưới vào mùa nóng, lễ kéo dài nhiều giờ, mồ hôi và lớp trang điểm dễ bám vào mặt ngọc và dây. Sau lễ, nên lau sạch cả hai mặt bằng khăn mềm ẩm, thấm khô rồi mới cất, đừng để nguyên trong hộp qua nhiều ngày bận rộn sau cưới.
Long phụng bằng phỉ thúy hay bằng vàng, bạc: khác nhau ở đâu
Bộ long phụng không chỉ có bằng ngọc. Ở nhiều đám cưới, vòng long phụng, kiềng, mặt dây long phụng bằng vàng mới là món quen thuộc hơn. Vàng có lợi thế là giá trị dễ quy đổi, có thể cân bán lại, sửa lại, khắc chữ dễ dàng; đổi lại, vàng mềm nên các chi tiết rồng phượng mòn dần nếu đeo lâu. Bạc nhẹ, giá dễ chịu nhưng xỉn màu, cần đánh sáng thường xuyên.
Phỉ thúy có vẻ đẹp khác hẳn: màu xanh hay trắng trong, mát mắt, nét chạm không mòn theo năm tháng vì ngọc cứng hơn kim loại quý rất nhiều. Nhưng ngọc có thể vỡ khi rơi, không cân bán theo trọng lượng như vàng, và giá trị phụ thuộc vào chất ngọc, tay thợ, nên khó định giá nhanh. Mua ngọc là mua một món đồ để đeo và giữ, không phải để tích trữ.
Nhiều gia đình chọn kết hợp: trang sức vàng theo tục lệ trao trong lễ, thêm một đôi mặt ngọc long phụng làm kỷ niệm riêng cho cô dâu chú rể. Cũng có những đôi mặt ngọc được bịt vàng ở đỉnh, vừa có vẻ đẹp của ngọc vừa có khoen vàng chắc chắn để treo. Khi đó, hãy hỏi trọng lượng vàng và trọng lượng ngọc riêng.
Kiểm và giữ một cặp long phụng
Món cưới thường được giữ lâu dài, vì vậy bỏ thời gian kiểm và cất đúng cách ngay từ đầu:
- Hỏi giấy giám định cho từng mặt, đối chiếu ảnh, kích thước, trọng lượng với món đồ.
- Soi đèn từng mặt, đặc biệt các chỗ mảnh: sừng, râu rồng, đuôi phượng, cạnh cắt của mặt tròn tách đôi.
- Với mặt tách đôi, ghép thử hai nửa: phải khít, không hở, không cấn. Mép cắt mài tròn, không sắc.
- Ướm cả hai mặt trên người, chọn dây hợp từng người: dây mảnh cho cô dâu, dây chắc hơn cho chú rể.
- Cất trong hộp hai ngăn riêng, lót vải mềm; giữ chung giấy tờ, hoá đơn trong hộp hoặc chụp lại lưu trữ.
- Sau ngày cưới, nếu đeo hằng ngày, tháo ra khi tập thể thao, làm việc nặng, đi bơi; lau bằng khăn mềm sau những ngày ra nhiều mồ hôi.
Một cặp long phụng được chọn kỹ có thể trở thành vật gia bảo, sau này trao lại cho con cái vào ngày cưới của chúng. Khi so nhiều cặp, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Mặt long phụng có bắt buộc trong lễ cưới không?
Không. Đây là một lựa chọn quà cưới, không phải nghi thức bắt buộc. Nhiều gia đình chỉ dùng trang sức vàng, nhiều gia đình chọn ngọc, có nhà dùng cả hai. Hai bên gia đình nên bàn trước để thống nhất.
Chú rể đeo rồng, cô dâu đeo phượng hay ngược lại?
Theo cách hiểu phổ biến, rồng tượng trưng cho nam, phượng tượng trưng cho nữ, nên chú rể đeo rồng, cô dâu đeo phượng. Đây là tập quán biểu tượng; một số cặp vẫn chọn ngược lại hoặc cùng đeo một hình theo sở thích.
Mặt tròn tách đôi có dễ vỡ hơn mặt nguyên không?
Mỗi nửa có cạnh cắt và phần cong mảnh, nên dễ mẻ hơn mặt nguyên cùng cỡ nếu va đập. Chọn mặt gốc đủ lớn, đủ dày và yêu cầu mép cắt được mài tròn sẽ giảm rủi ro. Khi không đeo, cất hai nửa ở hai ngăn riêng.
Một người lỡ làm vỡ mặt ngọc thì có nên lo không?
Đó là chuyện rủi ro thường gặp với ngọc, không phải điềm báo gì cho cuộc hôn nhân. Mảnh vỡ có thể nhờ thợ mài lại thành mặt nhỏ hơn, hoặc bịt kim loại. Nếu cần, có thể tìm một mặt mới cùng tông màu để thay.
Có nên chọn cặp long phụng màu xanh đậm để trang trọng?
Màu xanh đậm mà trong là loại rất hiếm, giá trị cao, cũng là loại bị làm giả nhiều. Một cặp xanh nhạt hay trắng băng loại A vẫn trang trọng và đẹp. Hãy chọn theo ngân sách và yêu cầu giấy giám định cho cả hai mặt.
Có thể đặt khắc tên hai người lên đôi long phụng không?
Có thể, thường khắc ở mặt sau phẳng hoặc phần trơn của ngọc bài, hoặc trên chụp vàng. Nên khắc ngắn, như chữ cái đầu và ngày cưới. Nhớ rằng món đã khắc khó thu đổi và trọng lượng sẽ không còn khớp giấy giám định.