Mặt hồ lô phỉ thúy đẹp khi hai bầu cân theo một trục thẳng, bầu dưới lớn hơn bầu trên vừa phải, phần eo thắt rõ mà không quá mảnh, và lỗ xỏ được khoan gọn ở cổ hồ lô. Vì hồ lô phần lớn được để trơn, không có hình chạm che khuyết điểm, chất ngọc trên mặt hồ lô bị "soi" kỹ hơn hẳn mặt Phật hay mặt con vật. Chọn hồ lô vì thế là chọn khối ngọc trước, chọn dáng sau.
Hồ lô là quả bầu khô, xưa dùng đựng nước, đựng rượu, đựng thuốc. Tiếng Hán đọc "hồ lô" gần âm với "phúc lộc", nên trong quan niệm dân gian người Hoa, hình hồ lô gắn với lời chúc phúc lộc đủ đầy, và theo đó vào đồ ngọc. Ở Việt Nam, mặt hồ lô được nhiều người chọn vì dáng tròn mềm, dễ đeo, hợp cả nam lẫn nữ. Bài này đi thẳng vào chuyện chọn một chiếc mặt cụ thể.
Các kiểu mặt hồ lô phỉ thúy thường gặp
Hồ lô trơn. Chỉ có hai bầu và cái cổ, không chạm gì thêm. Kiểu này khoe trọn màu và độ trong của ngọc, nên thường được làm từ những khối sạch, ít bông. Một chiếc hồ lô trơn đẹp nhìn rất đơn giản, nhưng để có khối ngọc đủ sạch cho dáng trơn không dễ.
Hồ lô có lá và dây. Thợ chạm thêm một hai chiếc lá bầu, sợi dây leo vắt qua thân. Ngoài trang trí, lá và dây còn là cách khéo để che một vết bông hay một vệt màu không đẹp trên khối ngọc. Nếu thấy lá được đặt ở một chỗ hơi lạ, có thể bên dưới là chỗ thợ muốn giấu.
Hồ lô dẹt. Mặt trước vồng, mặt sau phẳng, độ dày chỉ vài ly. Dáng dẹt áp sát ngực, ít lật, hợp đeo trong áo hằng ngày. Nhìn chính diện vẫn thấy rõ hai bầu.
Hồ lô tròn khối. Tiện tròn như quả bầu thật, nhìn từ mọi phía đều là hồ lô. Dáng này đẹp khi cầm ngắm hoặc treo túi, treo chìa khoá, nhưng đeo cổ thì hay xoay và cộm hơn. Vì tốn ngọc, hồ lô tròn khối cùng chiều cao thường nặng gấp mấy lần hồ lô dẹt.
Hồ lô nhỏ làm charm, hạt điểm. Cao chừng một phân hoặc nhỏ hơn, dùng treo lên vòng tay, lắc tay hay xen giữa chuỗi hạt. Ở cỡ này, khó thấy rõ chất ngọc; người mua nên chú ý lỗ khoan và độ bóng là chính.
Tỉ lệ hai bầu và đường eo: chỗ làm nên dáng hồ lô
Một chiếc hồ lô trông "thuận mắt" thường có bầu dưới lớn hơn bầu trên rõ rệt, đường kính bầu dưới chừng gấp rưỡi bầu trên. Tỉ lệ này lấy từ quả bầu thật: phần đáy chứa nước nặng và to, phần trên nhỏ dần về cuống. Hồ lô có hai bầu gần bằng nhau trông giống số tám, cứng và kém tự nhiên. Ngược lại, bầu trên quá nhỏ làm hồ lô trông như quả lê.
Đường eo là chỗ thắt giữa hai bầu. Eo đẹp thắt rõ, chuyển cong mềm từ bầu này sang bầu kia, nhìn nghiêng thấy hai bên eo đối xứng. Eo quá nông làm hồ lô mất dáng; eo quá sâu, quá mảnh thì đó lại là điểm yếu, rơi xuống dễ gãy đôi đúng chỗ này.
Cách kiểm nhanh là đặt mặt hồ lô thẳng trước mắt, tưởng tượng một đường thẳng chạy từ giữa cổ xuống giữa đáy. Hai nửa trái phải phải gần như soi gương nhau. Những chiếc mài vội thường lệch: một bên bầu phình hơn, eo bên này sâu hơn bên kia. Đeo lên cổ, mặt lệch như vậy sẽ treo nghiêng, nhìn rất rõ.
Hồ lô dẹt hay tròn khối: chọn theo cách dùng
Hai dáng này khác nhau về cảm giác đeo, độ bền và cả cách ngọc hiện màu. Bảng dưới so nhanh:
| Tiêu chí | Hồ lô dẹt | Hồ lô tròn khối |
|---|---|---|
| Đeo cổ hằng ngày | Áp ngực, ít lật, hợp đeo trong áo | Hay xoay, cộm khi đeo trong áo bó |
| Trọng lượng cùng chiều cao | Nhẹ | Nặng hơn nhiều |
| Cách ngọc hiện màu | Mỏng nên trông trong hơn, màu nhạt hơn | Dày nên màu đậm hơn, độ trong thật lộ rõ |
| Chỗ dễ hỏng | Mép mỏng dễ mẻ | Eo và cổ nếu khoan sâu |
| Dùng hợp | Mặt dây chuyền | Treo túi, móc chìa khoá, cầm ngắm, treo xe |
Một mẹo nhỏ khi so độ trong: hồ lô dẹt mỏng ba ly có thể trông trong hơn một chiếc tròn khối dày một phân, dù chiếc dày mới là ngọc tốt hơn. Vì vậy đừng so độ trong giữa hai dáng khác nhau, hãy so trong cùng một dáng, cùng độ dày.
Chất ngọc trên mặt hồ lô trơn: soi những gì
Không có hình chạm nào để mắt bị phân tán, nên trên một chiếc hồ lô trơn, mọi đặc điểm của ngọc đều hiện ra. Bạn cầm hồ lô lên trước nguồn sáng trắng, như cửa sổ ban ngày hoặc đèn pin, và nhìn ba thứ: các đốm trắng đục (bông), các đường nứt hay vân rạn, và cách màu phân bố.
Bông nhẹ, rải rác là chuyện bình thường của phỉ thúy tự nhiên, nhiều khi còn làm ngọc có vẻ mềm mại. Điều cần tránh là vết nứt. Vân rạn tự nhiên thường nằm trong lòng ngọc, ánh đèn chiếu vào thấy như sợi tóc nhưng sờ mặt ngoài không vấp; vết nứt thật thì chạy ra tới bề mặt, ánh sáng bị chặn ngang. Một vết nứt ở eo hoặc cổ hồ lô là chỗ đáng lo nhất, vì đó vốn là phần mảnh.
Về màu, phỉ thúy tự nhiên thường loang: chỗ đậm chỗ nhạt, có vệt chảy theo một hướng. Trên hồ lô, nhiều người thích vệt xanh rơi vào bầu dưới, như nước đọng trong quả bầu. Màu xanh đều tăm tắp khắp hai bầu, kèm giá mềm, là dấu hiệu nên hỏi kỹ về nhuộm màu. Dưới kính lúp, màu nhuộm hay tụ thành mạng lưới theo các kẽ hạt.
Lỗ xỏ, cổ hồ lô và cách treo
Phần cổ là chỗ chịu lực khi đeo, cũng là chỗ hay bị làm ẩu nhất. Khi cầm một chiếc mặt hồ lô, hãy xem kỹ:
- Hướng khoan. Có hai kiểu: khoan ngang qua cổ để luồn dây hoặc gắn khoen, và khoan dọc từ đỉnh xuống một đoạn để cắm chốt kim loại. Khoan ngang phổ biến và chắc hơn cho mặt dây.
- Mép lỗ. Lỗ đẹp có mép tròn, nhẵn, hai đầu lỗ thẳng hàng. Mép lỗ sứt, nham nhở sẽ cứa đứt dây dù hoặc làm mòn khoen bạc rất nhanh.
- Khoảng cách lỗ tới đỉnh. Lỗ khoan quá sát đỉnh làm phần ngọc phía trên lỗ mỏng, dễ vỡ khi bị kéo mạnh. Phần ngọc phía trên lỗ nên dày ít nhất vài ly.
- Nắp bịt vàng hoặc bạc. Một số mặt hồ lô được bịt chụp kim loại ở cổ, vừa làm đẹp vừa tạo khoen. Hỏi trọng lượng kim loại riêng, và kiểm chụp có ôm khít không, có keo tràn ra không.
- Dây đi kèm. Hồ lô dẹt nhỏ hợp dây tết đỏ hoặc dây bạc mảnh; hồ lô tròn khối nặng nên dùng dây chắc, khoen dày, tránh dây chun.
Treo hồ lô ở móc chìa khoá hay túi xách thì nó va chạm nhiều hơn đeo cổ rất nhiều. Nếu định dùng theo cách đó, chọn hồ lô tròn khối, eo không quá mảnh, và chấp nhận mặt ngọc sẽ có vết xước nhỏ theo thời gian.
Hồ lô phỉ thúy hay hồ lô đá khác: gọi cho đúng tên
Hình hồ lô được làm từ rất nhiều loại đá, nên chữ "hồ lô ngọc" trên một lời rao có thể chỉ nhiều thứ khác nhau. Phỉ thúy (jadeite) là loại được gọi là cẩm thạch Miến Điện, nặng tay, ánh như thuỷ tinh pha mỡ khi đánh bóng, kết cấu hạt hoặc sợi đan nhau khi soi đèn. Ngọc bích nephrite cũng là ngọc thật nhưng ánh dầu hơn, nhẹ hơn một chút, màu xanh rau hay trắng sữa. Hồ lô mã não có vân dải đồng tâm, hồ lô thạch anh trong hơn hẳn và mát tay.
Ngoài ra còn có hồ lô serpentine, thường được gọi là ngọc Tú Ngọc hay ngọc Đài Loan, mềm hơn nên đeo lâu dễ mờ mặt; hồ lô thạch anh vi tinh nhuộm xanh; hồ lô thuỷ tinh và nhựa đúc khuôn. Không loại nào là lừa đảo nếu được gọi đúng tên và bán đúng giá trị. Vấn đề chỉ xảy ra khi một chiếc hồ lô serpentine hay đá nhuộm được rao là phỉ thúy.
Vì vậy, khi người bán nói "ngọc", bạn nên hỏi lại một câu cụ thể: đây là jadeite hay nephrite, có xử lý gì không. Câu trả lời rõ ràng, sẵn sàng ghi vào hoá đơn, là dấu hiệu tốt hơn mọi lời khen về màu sắc.
Kiểm và giữ một chiếc mặt hồ lô phỉ thúy
Từ lúc chọn tới lúc đeo, vài bước dưới đây giúp mặt hồ lô bền và đúng là thứ bạn muốn mua:
- Hỏi rõ chiều cao, đường kính bầu dưới, độ dày và trọng lượng. Với hồ lô, chỉ nói "cao ba phân" là chưa đủ để hình dung.
- Hỏi chất ngọc có phải jadeite chưa xử lý (thường gọi là loại A) không và có giấy giám định không. Đối chiếu ảnh và trọng lượng trên giấy với món đồ.
- Soi đèn tìm vết nứt ở eo và cổ. Nếu có vệt nghi ngờ, xin người bán quay video soi rõ chỗ đó.
- Kiểm lỗ xỏ và phần ngọc phía trên lỗ, thử luồn dây xem có vướng không.
- Khi đeo, tháo ra lúc tập thể thao, bơi lội, làm việc nặng. Lau bằng khăn mềm, chải nhẹ chỗ eo và cổ khi bị bám bẩn.
- Cất riêng trong túi vải, không thả chung với đá cứng hay trang sức kim loại có cạnh sắc.
Hồ lô là một trong những dáng mặt ngọc ít lỗi thời nhất, đeo được từ tuổi học trò tới lúc về già. Bỏ thêm chút thời gian khi chọn, bạn sẽ có một món đeo được rất lâu. Khi cần so nhiều mẫu cùng lúc, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Mặt hồ lô phỉ thúy hợp với nam hay nữ?
Cả hai. Hồ lô là dáng trung tính, nữ thường chọn cỡ nhỏ, dẹt, màu nhạt hoặc trắng băng; nam hay chọn cỡ lớn hơn, tròn khối hoặc màu xanh đậm. Cỡ và độ dày quan trọng hơn chuyện nam hay nữ.
Hồ lô đầu to đeo xuôi hay ngược?
Cách đeo thông thường là cổ hồ lô (bầu nhỏ) ở trên, bầu lớn ở dưới, giống quả bầu treo trên giàn. Một số người treo ngược trong nhà theo quan niệm riêng, nhưng với mặt dây chuyền, lỗ xỏ đã được khoan ở cổ nên đeo xuôi là tự nhiên nhất.
Mặt hồ lô bị nứt ở eo có sửa được không?
Vết nứt ở eo khó sửa vì đó là phần mảnh nhất. Thợ có thể bịt một đai kim loại quanh eo để giữ, vừa làm đẹp vừa đỡ lực, nhưng không làm vết nứt biến mất. Nếu nứt sâu, nên ngưng đeo để tránh gãy đôi khi va chạm.
Hồ lô ngọc tròn khối có treo xe ô tô được không?
Được, nhưng nên dùng dây chắc, treo sao cho không đập vào kính khi xe phanh và không che tầm nhìn. Ngọc va vào kính hoặc bảng điều khiển nhiều lần sẽ trầy và có thể mẻ. Kiểm dây treo định kỳ vì nắng trong xe làm dây nhanh mục.
Mặt hồ lô mài từ lõi vòng ngọc có kém không?
Không hẳn. Lõi khoan ra khi làm vòng là phần ngọc cùng khối, nhiều xưởng tận dụng để làm hồ lô, mặt bình an hay hạt. Chất lượng phụ thuộc vào khối ngọc, không phụ thuộc vào việc nó là lõi hay không. Chỉ cần kiểm chất ngọc như bình thường.
Có nên mua hồ lô phỉ thúy cho trẻ nhỏ đeo?
Nên chọn hồ lô rất nhỏ, dẹt, mép tròn và dây có khoá dễ bung khi bị kéo, chỉ đeo khi có người lớn trông và tháo ra khi ngủ. Với trẻ dưới ba tuổi, nhiều gia đình chọn cất làm kỷ vật vì nguy cơ hóc và dây siết.