Khánh treo phong thủy là gì: chữ khánh đồng âm "mừng", dáng khánh và hoạ tiết cá, dơi

Khánh treo phong thủy là một vật trang trí mượn hình dáng của khánh, một nhạc khí gõ cổ làm bằng đá hoặc đồng, và mang lời chúc vì chữ "khánh" còn có nghĩa là mừng, là phúc lành. Trong tiếng Hán, chữ chỉ nhạc khí khánh và chữ "khánh" trong khánh thành, quốc khánh đọc giống nhau, nên treo một chiếc khánh là gửi lời chúc nhà có việc vui. Đây là lối chúc đồng âm, giống cá gợi dư dả, dơi gợi phúc.

Khánh treo khác khánh trong chùa: chiếc khánh ở chùa là pháp khí dùng trong nghi lễ, còn khánh treo nhà là đồ mỹ nghệ mang hoạ tiết chúc tụng. Hiểu điều này giúp bạn chọn đúng món, treo đúng chỗ và giải thích cho người nhà khi họ thắc mắc. Bài đi qua gốc chữ, dáng khánh, các hoạ tiết hay gặp và những chỗ hay bị nhầm.

Khánh là nhạc khí gì trước khi thành vật treo

Khánh là một trong những nhạc khí gõ cổ nhất của văn hoá Á Đông. Dạng cổ là một phiến đá mài mỏng, có hình gãy góc, giống chiếc thước thợ mở rộng hoặc hình chữ L với góc tù, treo lên giá bằng dây ở chỗ gãy góc và gõ bằng dùi. Đá được mài dày mỏng khác nhau để cho cao độ khác nhau; nhiều phiến treo thành bộ thì thành một dàn nhạc khí dùng trong nhạc lễ cung đình.

Về sau, khánh được đúc bằng đồng, và hình dáng cũng phong phú hơn: dáng cánh dơi, dáng mây, dáng hình lá. Ở Việt Nam, khánh đá và khánh đồng có mặt trong chùa, đình và trong nhạc lễ xưa, nhiều chiếc còn được lưu giữ như di vật. Những chiếc khánh trong chùa vẫn được dùng trong nghi lễ đến nay, và người có thẩm quyền giải thích cách dùng là chư tăng.

Chiếc khánh treo bạn thấy ở cửa hàng vật phẩm là một nhánh khác: người ta giữ dáng khánh làm khung, chạm hoạ tiết chúc tụng lên, rồi treo trên tường hay cửa như một món trang trí. Nhiều chiếc khánh treo không còn được gõ, có chiếc thậm chí làm bằng gỗ, ngọc, đá mềm, không phát ra tiếng gì.

Chữ khánh: nhạc khí và niềm vui đọc giống nhau

Hai chữ, một âm. Trong chữ Hán, chữ chỉ nhạc khí khánh và chữ chỉ niềm vui, việc mừng là hai chữ khác nhau, nhưng đọc cùng một âm cả trong tiếng Phổ thông lẫn Hán Việt. Người Việt dùng chữ thứ hai trong các từ quen thuộc như khánh thành, khánh hạ, quốc khánh, đại khánh.

Từ đồng âm thành lời chúc. Văn hoá Hoa có thói quen "nói" lời chúc bằng hình ảnh có tên đồng âm. Vẽ hay chạm hình chiếc khánh nghĩa là chúc "có việc mừng". Lối này cùng họ với vẽ dơi để chúc phúc, vẽ cá để chúc dư dả, vẽ bình để chúc bình an.

Người Việt tiếp nhận thế nào. Với người Việt, lời chúc đồng âm này đến qua giải thích nhiều hơn qua tai nghe. Tuy vậy, vì chữ khánh đã quen trong tiếng Việt với nghĩa mừng, nên khi biết, người ta dễ nhớ và dễ kể lại, nhất là khi tặng khánh dịp khánh thành, tân gia.

Khác với khánh bạc của trẻ. Trong đời sống, người Việt còn gọi món trang sức bạc hình ổ khoá hay hình khánh đeo cổ cho trẻ nhỏ là khánh bạc. Đó là đồ đeo, khác với khánh treo trên tường. Nếu cho trẻ đeo, chú ý dây không quá dài và chi tiết không nhỏ dễ gây hóc.

Các hoạ tiết hay gặp trên khánh treo

Khánh treo hiếm khi trơn; nó thường kết hợp với một hoặc vài hình ảnh khác để thành một câu chúc trọn vẹn. Bảng dưới đây liệt kê các tổ hợp phổ biến, kèm cách giải thích theo lối đồng âm.

Không phải món khánh treo nào cũng theo đúng những tổ hợp này. Nhiều xưởng sáng tác thêm, ví dụ khánh có hoa sen, khánh có rồng. Không sai, chỉ là bạn không nên tìm "ý nghĩa cổ" cho mọi hoạ tiết mới.

Khánh treo và khánh chùa: ranh giới nên giữ

Vì cùng tên, nhiều người lẫn khánh treo trang trí với khánh dùng trong chùa. Khánh chùa là pháp khí, gõ trong những thời điểm nhất định của nghi lễ, đặt trên giá ở vị trí trang nghiêm. Khánh treo nhà là đồ mỹ nghệ chúc tụng, không có vai trò trong nghi lễ tôn giáo. Phân biệt rõ giúp bạn tránh hai cái sai: mang khánh pháp khí về treo trang trí như đồ chơi, hoặc ngược lại, coi một món khánh trang trí như vật thiêng phải cúng bái.

Nếu gia đình bạn có bàn thờ Phật và muốn có một chiếc khánh dùng khi tụng niệm, đó là chuyện của pháp khí; nên hỏi ý chư tăng hoặc người có kinh nghiệm ở chùa quen về loại, cỡ và cách dùng. Còn nếu chỉ muốn một vật trang trí mang lời chúc mừng, khánh treo tường là đúng món.

Một chi tiết nhỏ: khánh treo trang trí thường có dây tết màu đỏ, tua rua và nút thắt cầu kỳ, kiểu trang trí chúc tụng. Khánh pháp khí thường giản dị, chú trọng tiếng gõ. Nhìn vào cách trang trí, bạn đã đoán được phần lớn công dụng của món đồ.

Nhận ra một chiếc khánh: dáng, lỗ treo và các biến thể

Dáng gãy góc. Dáng khánh cổ nhất là phiến mỏng có hai cánh gãy góc, cánh dài cánh ngắn, góc ở giữa hơi nhô lên. Nhiều khánh treo hiện nay vẫn giữ dáng này, nhìn từ xa giống chiếc thước thợ mở rộng.

Dáng cánh dơi, dáng mây. Khánh đúc đồng về sau hay có viền uốn lượn như hai cánh dơi xoè hoặc đám mây cuộn. Dáng này mềm hơn, hợp với hoạ tiết dơi và chữ Phúc.

Lỗ treo ở đỉnh. Dù dáng nào, khánh luôn có lỗ hoặc khoen treo ở điểm cao nhất, chính giữa, để khánh cân và hai cánh rủ đều. Khánh treo lệch thường do lỗ khoan sai hoặc hoạ tiết hai bên không cân trọng lượng.

Khánh đơn và khánh ghép. Có món là một chiếc khánh đơn, có món ghép khánh với tua rua, hạt cườm, đồng tiền, cá, treo thành chuỗi dài. Món ghép có tính trang trí cao, hợp treo cửa, khung tủ; khánh đơn hợp treo tường, nhìn trang trọng.

Khánh có tiếng và khánh không tiếng. Khánh đồng thành dày gõ vẫn ngân. Khánh gỗ, khánh ngọc, khánh đồng mỏng dập hoạ tiết chủ yếu để nhìn. Nếu bạn muốn một chiếc khánh vừa treo vừa gõ được, hãy hỏi rõ độ dày và xin nghe tiếng.

Những hiểu lầm hay gặp về khánh treo

Vì ít người biết gốc gác của khánh, quanh món đồ này có không ít cách hiểu lệch. Vài điều hay gặp:

• Khánh là một loại chuông. Khánh và chuông đều là nhạc khí gõ nhưng khác nhau: chuông có lòng rỗng hình bát úp, khánh là phiến dẹt. Khánh treo trang trí lại càng xa chuông gió.
• Khánh chỉ dành cho chùa. Khánh từng có mặt trong nhạc lễ cung đình, trong đình làng và trên đồ dùng, hoạ tiết nhà dân. Khánh treo trang trí trong nhà là chuyện bình thường.
• Khánh treo "hút" tài lộc. Đây là lời quảng cáo. Khánh mang lời chúc mừng theo lối đồng âm; nó không làm thay đổi tiền bạc hay công việc.
• Treo khánh phải theo một hướng bắt buộc. Sách phổ thông không có quy định thống nhất. Phần lớn người treo chọn chỗ trang trọng, dễ nhìn, ngang tầm mắt hoặc cao hơn chút.
• Khánh nào cũng là đồ cổ. Phần lớn khánh bán ở hàng vật phẩm là đồ làm mới. Khánh cổ thật thuộc lĩnh vực đồ cổ, cần giám định và có thể thuộc diện quản lý cổ vật.

Gỡ được những hiểu lầm này, bạn sẽ thấy khánh treo là một món trang trí có chiều sâu văn hoá, dễ chọn và dễ treo, không cần kiêng kỵ gì nặng nề.

Khánh trong kiến trúc và đồ dùng: dáng quen mà ít ai để ý

Dáng khánh không chỉ có ở vật treo. Bạn có thể bắt gặp nó ở ô cửa sổ, ô thoáng trên tường nhà cổ, trên lan can, trên mặt tủ chè, sập gụ, trên những chiếc khoá đồng, chiếc khánh bạc trẻ con. Ở những chỗ đó, dáng khánh vừa là đường nét mỹ thuật, vừa ngầm mang lời chúc nhà có việc vui.

Biết nhận ra dáng khánh giúp bạn chọn khánh treo hợp với không gian. Nhà có đồ gỗ cổ, sập, tủ chè chạm khánh thì một chiếc khánh đồng treo tường sẽ hoà vào cái chung. Nhà hiện đại tối giản thì một chiếc khánh gỗ nhỏ, đường nét đơn giản, dây tết màu trầm sẽ đỡ lạc lõng hơn khánh đồng chạm dày đặc.

Trên đồ gốm, đồ thêu, tranh dân gian cũng có hoạ tiết khánh kết với cá, với dơi. Khi đi chợ đồ cũ hay xem đồ gốm, nhìn thấy một hình gãy góc có dây treo, bạn đã biết đó là khánh và đang "đọc" được một lời chúc của người xưa.

Giải thích món khánh khi tặng hay khi người nhà hỏi

Khánh treo ít phổ biến hơn tỳ hưu hay thiềm thừ, nên người nhận đôi khi không biết đó là gì. Vài câu gọn và đúng gốc bạn có thể dùng:

• "Đây là khánh, vốn là nhạc khí cổ. Chữ khánh cũng là khánh trong khánh thành, nên treo khánh là chúc nhà có việc mừng."
• "Chiếc này có cá, người xưa gọi là cát khánh hữu dư, chúc việc vui mà còn dư dả."
• "Khánh này là đồ trang trí, không phải pháp khí trong chùa, treo ở phòng khách hay cửa ra vào đều được."
• Tránh nói "treo khánh là giữ được tiền" hay "treo là hết xui": vừa không đúng, vừa làm món quà nặng nề.
• Với người nhận theo đạo khác hoặc không quan tâm phong thủy, giới thiệu khánh như đồ mỹ nghệ có câu chuyện chữ nghĩa, kể về dáng khánh trong nhà cổ.

Món quà có câu chuyện rõ ràng thường được giữ lâu hơn. Người nhận nhớ chữ khánh, nhớ con cá, và kể lại cho khách tới nhà, đó là cách một lời chúc sống tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Khánh treo có phải pháp khí không?

Khánh treo trang trí không phải pháp khí. Khánh dùng trong chùa là pháp khí gõ trong nghi lễ. Hai món cùng tên, cùng gốc nhạc khí cổ nhưng công dụng khác nhau. Nếu cần khánh cho việc tụng niệm, nên hỏi ý chư tăng.

Vì sao khánh lại mang ý nghĩa mừng?

Vì chữ chỉ nhạc khí khánh và chữ khánh nghĩa là việc mừng đọc giống nhau trong tiếng Hán và Hán Việt. Treo hay chạm hình chiếc khánh là lối chúc đồng âm, giống như vẽ dơi để chúc phúc.

Cát khánh hữu dư nghĩa là gì?

Đây là câu chúc ghép từ hình ảnh: cây kích đọc gần cát (tốt lành), chiếc khánh là việc mừng, con cá đọc gần dư (dư dả). Ý chung là chúc điều tốt, việc vui và cuộc sống dư dả. Câu này hay gặp trên tranh Tết, đồ gốm, khánh treo.

Khánh treo có cần khai quang không?

Khai quang là tập quán của một số gia đình, không phải việc bắt buộc. Với khánh trang trí, phần lớn người dùng chỉ lau sạch và treo lên. Nếu gia đình bạn có nếp riêng thì theo nếp đó, không cần chi tiền cho dịch vụ.

Khánh bạc cho trẻ có giống khánh treo không?

Không giống về công dụng. Khánh bạc là món trang sức đeo cổ cho trẻ, dáng ổ khoá hoặc dáng khánh, ý chúc bình an. Khánh treo là vật trang trí trên tường. Với khánh bạc, chú ý độ dài dây và chi tiết nhỏ để tránh hóc, siết.

Một nhà treo mấy chiếc khánh là hợp?

Không có quy định cụ thể. Phần lớn nhà treo một chiếc ở phòng khách hoặc cửa chính. Song khánh, tức hai chiếc, hay dùng dịp cưới hỏi. Treo nhiều quá dễ rối mắt, nên chọn một hai chiếc đẹp và đặt ở chỗ dễ nhìn.