Không phải thỏi nguyên bảo nào cũng là khối đặc để bày: có loại làm rỗng, mở nắp được, dùng làm hộp đựng trang sức, con dấu, chìa khoá, và có loại có khe trên lưng dùng làm ống tiết kiệm, giống con heo đất nhưng mang dáng thỏi vàng. Đây là cách kết hợp hình ảnh nguyên bảo với một công dụng thật, nên rất hợp làm quà Tết cho trẻ, quà tân gia hoặc đồ dùng trên bàn làm việc.
Bài này giới thiệu các kiểu hộp nguyên bảo và ống tiết kiệm hình nguyên bảo đang bán, chất liệu từng loại và độ bền, chi tiết nên kiểm như nắp, bản lề, khe bỏ tiền, nút đáy, cách dùng ống tiết kiệm để trẻ tập để dành, và cách giữ hộp không bị xỉn, nứt hay mốc bên trong.
Các kiểu nguyên bảo dùng làm hộp và ống tiết kiệm
Tên gọi do người bán đặt, nhưng cấu tạo thường thuộc một trong các nhóm sau:
| Kiểu | Cấu tạo | Dùng hợp nhất cho |
|---|---|---|
| Hộp nắp rời | Phần gờ giữa và tai là nắp, nhấc ra được; lòng có lót nhung | Nhẫn, bông tai, đồ trang sức nhỏ; con dấu cá nhân |
| Hộp nắp bản lề | Nắp gắn bản lề kim loại ở một bên, có khi có khoá cài | Đồ hay mở hằng ngày như chìa khoá, thẻ |
| Ống tiết kiệm sứ có nút đáy | Thân rỗng, khe trên lưng, lỗ đáy bịt nút cao su | Trẻ tập để dành, lấy tiền ra được mà không đập |
| Ống tiết kiệm đập | Thân kín, chỉ có khe, phải đập mới lấy được tiền | Để dành một mục tiêu, mở một lần vào dịp định trước |
| Ống tiết kiệm nhựa, resin | Thân nhẹ, nắp vặn hoặc nút đáy | Trẻ nhỏ, nơi dễ rơi; quà số lượng nhiều |
Hộp và ống tiết kiệm cần thân rỗng nên thường lớn hơn thỏi bày thông thường, chiều dài phổ biến từ khoảng 10 cm trở lên.
Chất liệu: sứ, đồng, resin và gỗ sơn
Sứ là chất liệu hay gặp nhất cho ống tiết kiệm hình nguyên bảo: men vàng hoặc men đỏ, vẽ chữ Phúc, chữ Tài bằng men vàng kim. Sứ nặng vừa, đứng vững, men bóng dễ lau, nhưng rơi là vỡ. Kiểm men có đều không, có chỗ rỗ hay vết rạn chân chim không, và lòng trong có được tráng men không; lòng không men dễ bám bụi, ẩm và có mùi khi đựng tiền xu lâu.
Đồng đúc rỗng hoặc đồng gò làm hộp nguyên bảo nắp rời cho cảm giác chắc tay, sang, hợp làm hộp đựng con dấu, trang sức trên bàn giám đốc. Hộp đồng nặng hơn, nắp khít, nhưng cần lót nhung hoặc nỉ trong lòng để đồ trang sức không trầy và không cọ ra tiếng. Đồng mạ thì kiểm lớp mạ ở mép nắp, nơi cọ xát mỗi lần mở.
Resin và nhựa đúc nhẹ, rẻ, không vỡ khi rơi, rất hợp ống tiết kiệm cho trẻ nhỏ. Nhược điểm là màu sơn nhũ có thể bám tay và trầy theo thời gian. Gỗ sơn son hoặc gỗ mộc làm hộp nắp rời hiếm hơn, đẹp mộc mạc, cần tránh ẩm để gỗ không nứt và nắp không bị kẹt khi gỗ nở.
Những chi tiết cần kiểm khi chọn hộp và ống tiết kiệm
Vì đây là đồ dùng thật, không chỉ đồ bày, các chi tiết cơ học quan trọng hơn vẻ ngoài:
- Nắp rời: đậy vào có khít không, có lắc không; lật ngược hộp nắp có rơi không. Nắp quá lỏng thì đồ bên trong dễ rơi khi di chuyển.
- Bản lề: mở đóng vài lần xem có kẹt, có lệch không; vít bản lề có lỏng không.
- Khe bỏ tiền: đủ rộng cho tiền xu và tiền giấy gấp; mép khe phải mài tròn, không sắc cạnh làm đứt tay trẻ.
- Nút đáy: cao su hay nhựa mềm, rút ra lắp vào dễ nhưng không tự tuột. Lỗ đáy đủ rộng để lấy tiền giấy ra.
- Lòng hộp: có lót nhung, lót nỉ hay để trần; với hộp đựng trang sức, lót nhung là cần thiết.
- Đáy hộp: có đệm chống trượt không, có làm trầy mặt bàn không.
- Mùi: resin, sơn mới có thể có mùi, để thoáng vài ngày trước khi đựng đồ.
Với quà cho trẻ, ưu tiên khe tròn cạnh, nút đáy chắc và thân không vỡ; vẻ ngoài lấp lánh là thứ yếu.
Ống tiết kiệm hình nguyên bảo: giúp trẻ tập để dành
Ống tiết kiệm là một trong những công cụ dạy trẻ về tiền đơn giản nhất: trẻ nhìn thấy tiền đi vào, cảm nhận ống nặng dần, và học cách chờ đợi. Hình nguyên bảo thêm một câu chuyện để kể: ngày xưa người ta cất của cải trong những thỏi hình thuyền như thế này. Câu chuyện giúp trẻ nhớ, chứ không phải chiếc ống có phép gì.
Cách dùng hiệu quả hơn cả là gắn ống với một mục tiêu cụ thể mà trẻ hiểu được, ví dụ để dành mua một cuốn sách, một món đồ chơi trẻ muốn. Với trẻ nhỏ, ống có nút đáy hợp hơn ống phải đập, vì trẻ có thể đếm tiền định kỳ cùng bố mẹ rồi bỏ lại vào. Ống trong suốt hoặc có cửa sổ nhỏ giúp trẻ nhìn thấy tiền tăng lên; ống sứ kín thì có thể cùng trẻ cân ống mỗi tháng để thấy nó nặng dần.
Với trẻ lớn hơn, có thể dùng hai ống: một ống để dành dài hạn, một ống chi tiêu nhỏ. Ống hình nguyên bảo hợp làm ống dài hạn vì trông "quý" hơn. Dù dùng cách nào, đừng biến ống tiết kiệm thành áp lực: tiền mừng tuổi là của trẻ, việc bỏ vào ống nên là lựa chọn mà người lớn khuyến khích, không phải bắt buộc.
Hộp nguyên bảo trên bàn làm việc và trong nhà
Hộp đựng con dấu, mực dấu. Con dấu cá nhân hay con dấu nhỏ của cửa hàng đặt trong hộp nguyên bảo nắp rời vừa gọn vừa dễ tìm. Lót đáy hộp bằng nỉ để dấu không trượt và lấy tấm lót ra lau được khi mực dây ra.
Hộp đựng trang sức nhỏ. Nhẫn, bông tai, mặt dây hay để lạc trong ngăn kéo; hộp nguyên bảo lót nhung đặt trên bàn trang điểm là chỗ cất quen tay. Không đựng chung đồ bạc với đồ đồng trong một hộp kín lâu ngày vì bạc dễ xỉn.
Hộp đựng chìa khoá dự phòng, thẻ. Hộp nắp bản lề đặt ở kệ lối vào giúp không thất lạc chìa khoá. Tránh đặt hộp có giá trị cao ở chỗ người lạ nhìn thấy.
Hộp đựng lì xì đầu năm. Một số gia đình dùng hộp nguyên bảo cỡ lớn đựng bao lì xì đã chuẩn bị sẵn, đặt ở bàn tiếp khách ngày Tết. Sau Tết, hộp lại dùng đựng đồ nhỏ khác.
Đồ không nên đựng. Thực phẩm, kẹo bánh không bọc, thuốc men; lòng hộp mạ hoặc sơn không phải vật liệu tiếp xúc thực phẩm.
An toàn khi để hộp, ống tiết kiệm trong phòng trẻ
Ống tiết kiệm thường nằm trong phòng trẻ, nên cần nghĩ thêm vài điều mà món đồ bày người lớn không cần:
- Ống sứ đặt trên mặt bàn thấp, vững, không đặt trên kệ cao mà trẻ phải trèo để với tới.
- Kiểm nút đáy định kỳ: nút cao su lão hoá có thể cứng, nứt, rơi ra; nút nhỏ là vật trẻ dưới ba tuổi có thể cho vào miệng.
- Không để trẻ nhỏ chơi với tiền xu không có người lớn bên cạnh; đồng xu là vật dễ nuốt.
- Ống resin sơn nhũ: rửa tay cho trẻ sau khi cầm nếu thấy nhũ bám.
- Ống đã nứt men hoặc mẻ khe nên thay, mép sứ nứt có thể sắc như dao.
- Hộp đồng nặng không đặt ở mép bàn trong tầm kéo của trẻ.
Những điều này nghe hiển nhiên nhưng hay bị quên khi món đồ là quà Tết đẹp đẽ được đặt trang trọng trên kệ cao để "khoe" với khách. Với trẻ, ống tiết kiệm là đồ dùng của mình, đặt chỗ trẻ tự với tới an toàn mới thực sự được dùng.
Mua hộp nguyên bảo, ống tiết kiệm online: hỏi trước những gì
Ảnh sản phẩm thường chỉ chụp mặt ngoài. Với món là đồ dùng, cần hỏi thêm vài chi tiết trước khi đặt:
- Hỏi kích thước ngoài và kích thước lòng trong. Hộp ngoài 12 cm có thể lòng chỉ 8 cm vì thành dày.
- Hỏi chiều rộng khe bỏ tiền và đường kính lỗ đáy, nhất là nếu muốn bỏ tiền giấy gấp.
- Xin ảnh chụp đáy, nắp mở và lòng trong để xem lót nhung, nút đáy, bản lề.
- Hỏi chất liệu thân và lớp phủ: sứ, đồng, resin; vàng là men vẽ, mạ hay nhũ.
- Hỏi cách đóng gói: hàng sứ cần hộp xốp hoặc chèn kín; hỏi chính sách khi hàng vỡ trong vận chuyển.
- Khi nhận, quay video lúc mở hộp, kiểm nắp, khe, nút đáy ngay, báo người bán trong thời hạn đổi trả nếu có lỗi.
Bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để có điểm so sánh về số đo trước khi chọn hộp hay ống phù hợp.
Giữ hộp và ống tiết kiệm bền, sạch bên trong
Tiền xu và tiền giấy qua tay nhiều người mang theo bụi và hơi ẩm. Ống tiết kiệm sứ để kín lâu ngày, nhất là mùa nồm, có thể có mùi ẩm bên trong. Mỗi lần lấy tiền ra, mở nút đáy để thoáng vài giờ, lau lòng bằng khăn khô quấn quanh que nếu với tới được. Không ngâm ống sứ có lớp vẽ vàng kim vào nước, vì lớp vàng vẽ trên men có thể mòn khi chà mạnh.
Hộp đồng lót nhung nên được lấy hết đồ ra, phủi nhung bằng chổi lông hoặc dùng băng dính cuộn lăn nhẹ để lấy bụi, vài tháng một lần. Nếu nhung ẩm, để hộp mở nắp ở nơi thoáng gió, không phơi nắng gắt vì nhung bạc màu. Lau mặt ngoài như với thỏi đồng: khăn mềm khô, không dùng kem đánh đồng với hộp mạ.
Với hộp gỗ, tránh để gần nơi có hơi nước như bếp, phòng tắm; gỗ nở làm nắp kẹt, co lại làm nắp lỏng. Ống resin chỉ cần lau khăn hơi ẩm, lau khô. Ống tiết kiệm đã đập vỡ thì gói mảnh vỡ cẩn thận trong giấy dày trước khi bỏ, tránh đứt tay người thu gom.
Câu hỏi thường gặp
Ống tiết kiệm hình nguyên bảo bằng sứ có lấy tiền ra được không?
Tuỳ loại. Loại có nút cao su dưới đáy lấy tiền ra được, đếm xong bỏ lại. Loại thân kín chỉ có khe thì phải đập mới lấy được. Khi chọn cho trẻ nhỏ, loại có nút đáy tiện hơn và không phải làm vỡ món đồ.
Nên chọn ống tiết kiệm sứ hay nhựa cho trẻ?
Trẻ nhỏ dưới năm, sáu tuổi hay làm rơi đồ, ống nhựa hoặc resin an toàn hơn vì không vỡ thành mảnh sắc. Trẻ lớn hơn biết giữ gìn có thể dùng ống sứ, nặng và đẹp hơn. Dù loại nào, mép khe bỏ tiền phải mài tròn.
Hộp nguyên bảo đồng có đựng nhẫn bạc được không?
Đựng được nếu lòng hộp lót nhung kín, nhẫn không chạm trực tiếp vào đồng. Không nên để đồ bạc lâu ngày trong hộp kín cùng đồ đồng hoặc cao su vì bạc dễ xỉn. Thêm một gói hút ẩm nhỏ giúp đồ bạc giữ sáng lâu hơn.
Tặng ống tiết kiệm hình nguyên bảo cho trẻ dịp Tết có hợp không?
Hợp, nhất là khi kèm một lời giải thích ngắn về hình thỏi vàng xưa và gợi ý trẻ để dành cho một mục tiêu. Đây là món quà vừa có ý nghĩa chúc tụng vừa có công dụng, khác với một vật chỉ để bày.
Hộp nguyên bảo sơn nhũ có đựng kẹo ngày Tết được không?
Không nên đựng kẹo bánh không bọc trong hộp sơn nhũ hoặc mạ, vì lớp phủ không phải vật liệu tiếp xúc thực phẩm và nhũ có thể bám vào kẹo. Nếu muốn dùng, chỉ đựng kẹo còn nguyên giấy gói, hoặc lót một đĩa sứ bên trong.
Ống tiết kiệm sứ có mùi ẩm bên trong thì xử lý sao?
Lấy hết tiền ra, mở nút đáy, để ống ở nơi thoáng gió vài giờ đến một ngày. Có thể đặt một gói hút ẩm nhỏ vào trong rồi lấy ra trước khi dùng lại. Không đổ nước rửa nếu lòng không tráng men, vì sứ mộc thấm nước lâu khô.