Phần lớn kim nguyên bảo có chữ Hán ở gờ giữa hoặc trên thân, là những cụm chữ chúc như "chiêu tài tiến bảo", "nhất bản vạn lợi", "tài nguyên quảng tiến", chữ Phúc, chữ Tài, hoặc một chữ ghép bốn chữ thành một khối. Đây là lời chúc in lên vật phẩm, giống câu chúc Tết viết lên thiệp. Đọc được chữ giúp bạn chọn đúng món cho người nhận và tránh tặng một thỏi khắc chữ không hợp hoàn cảnh.
Bài này liệt kê các cụm chữ hay gặp nhất trên nguyên bảo bán ở thị trường, giải nghĩa từng chữ ở mức người đọc không biết chữ Hán cũng nắm được, nói cách nhận ra chữ ghép, cách đọc khi chữ bị cách điệu, và vài lưu ý khi đặt khắc riêng. Bài không giải nghĩa theo kiểu chữ nào "mạnh" hơn chữ nào; mọi cụm đều là lời chúc, khác nhau ở nội dung chúc.
Các cụm chữ hay gặp trên nguyên bảo và nghĩa
Bảng dưới gom những cụm chữ mà bạn có thể gặp khi lật một thỏi nguyên bảo lên xem. Phần nghĩa là nghĩa từng chữ ghép lại, không phải lời hứa:
| Cụm chữ (Hán Việt) | Nghĩa từng chữ | Hợp làm quà cho ai |
|---|---|---|
| Chiêu tài tiến bảo | Chiêu: vẫy gọi; tài: của cải; tiến: đưa vào; bảo: vật quý | Chủ cửa hàng, người mới mở việc kinh doanh |
| Nhất bản vạn lợi | Một phần vốn, vạn phần lời | Người buôn bán; câu chúc làm ăn quen thuộc |
| Tài nguyên quảng tiến | Nguồn của cải rộng đường vào | Doanh nghiệp, cửa hàng có nhiều khách |
| Hoàng kim vạn lượng | Vàng ròng muôn lượng | Câu chúc Tết chung, hợp khay Tết |
| Nhật tiến đấu kim | Mỗi ngày thu về một đấu vàng | Người làm ăn hằng ngày, tiệm buôn bán lẻ |
| Kim ngọc mãn đường | Vàng ngọc đầy nhà | Quà tân gia, quà cho gia đình |
| Cát tường như ý | Tốt lành, vừa ý | Người lớn tuổi, đồng nghiệp; câu chúc mềm, không nhắc tiền |
| Phúc, Lộc, Tài, Thọ (một chữ) | Phúc: điều lành; Lộc: bổng lộc; Tài: của cải; Thọ: sống lâu | Chữ Thọ hợp quà mừng thọ; chữ Phúc hợp hầu hết người nhận |
Nếu người nhận không làm kinh doanh, những cụm thiên về điều lành và gia đình như "cát tường như ý", "kim ngọc mãn đường" hay chữ Phúc thường dễ nhận hơn một câu nói thẳng về tiền lời.
Chữ ghép "chiêu tài tiến bảo": một khối chữ đọc thành bốn chữ
Trên nhiều thỏi nguyên bảo, gờ giữa không khắc bốn chữ riêng mà khắc một khối chữ trông như một chữ Hán lạ, nhiều nét. Đó là chữ ghép, người Hoa gọi là hợp văn: các bộ phận của bốn chữ "chiêu", "tài", "tiến", "bảo" được xếp chồng, chia nhau nét để thành một khối vuông vức. Kiểu chữ ghép này có mặt trên tranh Tết, giấy dán cửa, bùa may mắn từ lâu và là lối chơi chữ của người viết thư pháp, không phải chữ có trong từ điển.
Cách nhận ra: nhìn khối chữ có các bộ phận quen như bộ "bối" (của cải) ở nhiều chỗ, có bộ "tẩu" hoặc nét đi kèm của chữ "tiến", có mái nhà phía trên giống phần đầu chữ "bảo". Nếu bạn tra chữ đó trên từ điển mà không thấy, nhiều khả năng đó là chữ ghép. Người bán có kinh nghiệm thường đọc ngay được.
Ngoài "chiêu tài tiến bảo", còn gặp chữ ghép "nhật tiến đấu kim" và "hoàng kim vạn lượng", ít phổ biến hơn. Mỗi xưởng khắc theo cách ghép riêng nên cùng một cụm có thể trông hơi khác nhau giữa hai thỏi. Khi mua theo bộ, nên xem tất cả các thỏi có cùng một kiểu ghép không để bộ trông đồng đều.
Chất liệu nào giữ chữ khắc rõ và lâu
Cùng một cụm chữ, độ rõ và độ bền của nét khác nhau nhiều theo chất liệu. Đồng thau đúc khuôn tốt cho nét chữ sắc, cạnh rõ; nếu thêm bước sửa nguội bằng tay, nét càng gọn. Sau khi mạ, nét chữ hơi tròn lại vì lớp mạ phủ lên cạnh, nhưng vẫn đọc tốt. Hợp kim kẽm đúc áp lực cho nét đều nhưng nông, mạ dày thì lấp bớt nét nhỏ.
Đá tự nhiên như thạch anh, ngọc thường được khắc bằng mũi mài sau khi tạc dáng, chữ chìm, nét có độ sâu. Đá cứng giữ nét rất lâu, gần như không mòn khi lau. Ngược lại, đá mềm hoặc đá có nhiều vân nứt có thể làm nét chữ bị đứt quãng ở chỗ vân chạy qua, nhìn kỹ mới thấy.
Bột đá và resin đổ khuôn cho chữ nổi, rõ ngay khi mới, nhưng chữ thường được phủ nhũ hoặc sơn màu khác nền để nổi bật. Sau vài năm lau chùi, lớp nhũ trên đỉnh nét bị mòn trước, chữ thành loang lổ. Sứ vẽ chữ bằng men vàng thì giữ màu tốt vì men đã nung chảy, nhưng nét vẽ tay mỗi chiếc mỗi khác. Nếu bạn muốn chữ bền nhất cho món dùng lâu năm, đá cứng khắc chìm và đồng đúc sắc là hai lựa chọn chắc tay.
Đọc chữ khi bị cách điệu, mờ hoặc khắc ngược
Chữ nổi hay chữ chìm. Chữ nổi đúc cùng khuôn, nét dày, dễ đọc trên đồng và bột đá. Chữ chìm khắc hoặc ăn mòn, thường gặp trên đá và trên đồng mạ cao cấp. Chữ chìm giữ được nét lâu hơn vì không bị mài khi lau, nhưng bụi dễ đọng trong rãnh.
Nét nhoè do khuôn cũ. Khuôn đúc dùng lâu sẽ mòn, chữ ra nhoè, các nét dính vào nhau. Nếu bạn không đọc được chữ dù đã biết đó là cụm nào, đó là dấu hiệu khuôn đã cũ hoặc lớp mạ quá dày lấp nét. Thỏi như vậy vẫn dùng được nhưng không hợp làm quà trang trọng.
Thứ tự đọc. Cụm bốn chữ trên thân thỏi thường đọc từ phải sang trái hoặc từ trên xuống dưới theo lối viết cổ. Chữ trên gờ giữa tròn có khi xếp theo vòng. Nếu thấy chữ đọc lên không thành nghĩa, thử đổi chiều đọc.
Chữ phồn thể và giản thể. Hàng làm cho thị trường Việt thường dùng chữ phồn thể, giống chữ trên câu đối, hoành phi. Một số lô hàng dùng chữ giản thể nên chữ "tài", "tiến", "bảo" có ít nét hơn. Không có kiểu nào đúng hơn, chỉ là thói quen của xưởng làm.
Khi không đọc được. Chụp rõ gờ giữa dưới ánh sáng xiên và hỏi người biết chữ Hán, hoặc hỏi lại người bán. Đừng đoán nghĩa theo hình dáng chữ rồi tự gán ý nghĩa cho món đồ.
Hoa văn đi kèm chữ: đồng xu, sóng nước, mây, rồng
Ngoài chữ, thân nguyên bảo hay có hoa văn chìm hoặc nổi. Phổ biến nhất là đồng tiền lỗ vuông rải quanh hông, gợi hình ảnh tiền xu; tiếp đến là sóng nước ở chân thỏi, mây cuộn ở hai tai, có mẫu chạm rồng hay phượng uốn quanh thân. Các hoa văn này phần nhiều để trang trí, khiến thỏi đỡ trơn và bắt sáng đẹp hơn.
Hoa văn đồng tiền nhiều khi cũng có chữ trên mặt từng đồng, nhỏ tới mức khó đọc. Đó thường là chữ "thông bảo" lặp lại theo mẫu tiền xưa, không mang thông tin gì riêng. Bạn không cần cố đọc từng đồng.
Khi chọn, hoa văn càng nhỏ, càng nhiều lớp thì càng cần khuôn tốt và lớp mạ mỏng đều. Thỏi rẻ hay có hoa văn bị lớp mạ hoặc lớp sơn lấp gần hết, nhìn như một khối mờ. Với người thích vẻ gọn, một thỏi trơn chỉ có một chữ ở gờ giữa thường bền mắt hơn một thỏi chạm kín. Nếu đặt trên bàn làm việc, hoa văn ít còn giúp việc lau bụi nhanh hơn nhiều, vì mỗi rãnh hoa văn là một chỗ bụi bám.
Đặt khắc chữ riêng lên nguyên bảo: làm thế nào cho đẹp
Một số nơi nhận khắc tên, lời chúc, ngày kỷ niệm lên đế hoặc thân nguyên bảo để làm quà. Các bước để có món khắc vừa ý:
- Chọn chỗ khắc: đáy thỏi hoặc đế gỗ là chỗ kín đáo, không làm mất dáng. Thân thỏi chỉ hợp khắc vài chữ ngắn.
- Chọn nội dung ngắn: tên người nhận và một dịp như "Mừng khai trương" là đủ. Câu dài khắc nhỏ sẽ khó đọc.
- Chọn chữ Việt hay chữ Hán: chữ Việt dễ hiểu với người nhận trẻ; chữ Hán hợp người quen đọc thư pháp. Nếu khắc chữ Hán, nhờ người biết chữ kiểm bản mẫu trước.
- Hỏi kiểu khắc: khắc laser cho nét mảnh, đều; khắc tay hoặc đục cho nét có chiều sâu. Trên đồng mạ, khắc sẽ làm lộ màu kim loại bên dưới lớp mạ, cần hỏi trước nét khắc sẽ có màu gì.
- Xin bản xem trước: bố cục, cỡ chữ, phông chữ trên ảnh mô phỏng, duyệt rồi mới khắc.
- Kiểm khi nhận: chữ có sai dấu, sai tên không, nét có cháy xém, có bavia không.
Tránh khắc logo công ty to trên thân thỏi làm quà cho nhân viên hay đối tác; người nhận khó mang về bày ở nhà. Một dòng nhỏ dưới đáy là đủ ghi dấu.
Chọn chữ theo người nhận và chỗ bày
Không có chữ nào "hợp mệnh" hay "kỵ tuổi"; chọn chữ là chọn lời chúc cho đúng hoàn cảnh. Vài gợi ý thực tế:
- Quầy thu ngân, két cửa hàng: các cụm nói về buôn bán như "nhất bản vạn lợi", "chiêu tài tiến bảo" là lời chúc quen, người bán hàng dễ hiểu.
- Phòng khách gia đình: chữ Phúc hoặc "kim ngọc mãn đường" hợp không khí nhà ở hơn câu chúc tiền lời.
- Quà cho người lớn tuổi: chữ Thọ, "cát tường như ý"; tránh câu chúc làm giàu với người đã nghỉ hưu.
- Quà cho đối tác nước ngoài: kèm một tấm thiệp dịch nghĩa cụm chữ sang tiếng Anh, họ sẽ hiểu và quý món quà hơn.
- Quà cho người theo tôn giáo khác hoặc không thích biểu tượng Hán: chọn thỏi trơn hoặc chỉ có hoa văn, không có chữ.
- Bày cả bộ nhiều thỏi: chọn cùng một cụm chữ, hoặc mỗi thỏi một chữ trong bộ Phúc – Lộc – Thọ cho có chủ ý.
Bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy và phóng to ảnh gờ giữa để đọc chữ trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Chữ "chiêu tài tiến bảo" trên nguyên bảo nghĩa là gì?
Bốn chữ có nghĩa là vẫy gọi của cải, đưa vật quý vào nhà. Đây là câu chúc làm ăn rất quen ở các cửa hiệu người Hoa và người Việt. Trên nguyên bảo, cụm này hay được khắc thành một chữ ghép nhiều nét ở gờ giữa.
Làm sao biết chữ trên thỏi là chữ ghép hay chữ Hán thường?
Chữ ghép trông như một chữ Hán nhiều nét bất thường, có lặp lại các bộ quen như bộ bối, tra từ điển không thấy. Chữ thường thì tra được ngay. Nếu không chắc, chụp rõ gờ giữa dưới ánh sáng xiên và hỏi người biết chữ Hán.
Thỏi nguyên bảo khắc chữ giản thể có kém hơn chữ phồn thể không?
Không kém về ý nghĩa. Đó chỉ là thói quen của xưởng sản xuất. Người Việt quen chữ phồn thể vì giống chữ trên câu đối, nên hàng cho thị trường Việt thường dùng phồn thể, nhưng chữ giản thể vẫn mang đúng lời chúc.
Có nên tặng nguyên bảo khắc chữ Tài cho thầy cô giáo không?
Lời chúc nói thẳng về tiền có thể không hợp với nhiều thầy cô. Chọn thỏi khắc chữ Phúc, "cát tường như ý" hoặc thỏi trơn sẽ nhẹ nhàng hơn. Với quà cho thầy cô, một món đồ dùng trên bàn làm việc đôi khi phù hợp hơn vật phẩm mang ý nghĩa tài lộc.
Khắc tên lên thân nguyên bảo đồng mạ có làm hỏng lớp mạ không?
Khắc sẽ cắt qua lớp mạ, lộ màu kim loại bên dưới ở nét chữ. Một số nơi phủ lại lớp bảo vệ trong nét khắc, số khác để nguyên. Hỏi trước nét khắc sẽ có màu gì và có phủ chống xỉn không, hoặc chọn khắc dưới đáy hay trên đế gỗ.
Chữ trên nguyên bảo bị mờ sau vài năm lau chùi thì làm sao?
Chữ nổi trên đồng mạ có thể mòn dần nếu lau mạnh bằng khăn thô. Không nên đánh bóng lại vì sẽ mòn thêm. Lau bằng khăn mềm khô, dùng chổi lông nhỏ cho rãnh chữ. Nếu chữ đã mất hẳn, có thể coi đó là dấu thời gian của món đồ.