Giấy giám định vật phẩm ghép nhiều loại đá: cây tài lộc, tranh đá, đĩa thất tinh

Với vật phẩm ghép từ nhiều vật liệu như cây tài lộc đá, tranh đá quý hay đĩa thất tinh, giấy giám định thường chỉ kết luận cho phần đá chính được kiểm, còn cành dây, chậu, khung, keo nền và đế thường nằm ngoài phạm vi. Điều này không phải sơ suất của người giám định mà là cách làm hợp lý: mỗi vật liệu cần một phép kiểm riêng, và người gửi thường chỉ quan tâm đến phần đá.

Vấn đề là người mua đọc tờ giấy ghi "thạch anh tự nhiên" rồi hiểu cả cái cây là thạch anh. Bài giải thích từng loại vật phẩm ghép thường gồm những gì, giấy nói đến phần nào, và những chữ như "hỗn hợp", "đại diện", "nhiều loại" trên giấy nên đọc thế nào.

Một món nhiều vật liệu, một tờ giấy chỉ nói một phần

Phòng giám định đá làm việc với khoáng vật. Họ có công cụ để biết một mảnh vật liệu là thạch anh hay thuỷ tinh, mã não tự nhiên hay nhuộm. Nhưng dây đồng quấn cành, keo epoxy giữ lá đá, nền bột đá của bức tranh, chậu gốm của cây hay khay gỗ của đĩa thất tinh không thuộc chuyên môn chính của họ, và cũng không phải điều người gửi hỏi.

Vì vậy giấy cho vật phẩm ghép thường có một câu xác định phạm vi, kiểu như "kết luận áp dụng cho phần đá" hoặc "kiểm tra các viên đá gắn trên sản phẩm". Câu này nằm ở phần ghi chú hoặc ngay dưới phần mô tả. Bỏ qua nó là cách nhanh nhất để hiểu sai tờ giấy.

Ngoài ra, với món có hàng trăm chiếc lá đá hay hàng nghìn mảnh đá xay, không ai kiểm từng mảnh. Người giám định lấy mẫu một số vị trí, có khi chỉ một hai điểm, rồi suy ra kết luận chung. Món càng nhiều mảnh nhỏ, tờ giấy càng mang tính đại diện. Đây là điều cần biết trước khi bạn trả thêm tiền cho món "có giấy giám định".

Nói vậy không có nghĩa là giấy cho vật phẩm ghép vô dụng. Nó vẫn xác nhận được phần đá chính là gì, và đó thường là điều người mua muốn biết nhất. Chỉ cần đọc đúng giới hạn.

Cây tài lộc đá: lá, cành, chậu

Lá đá. Lá của cây tài lộc thường là những mảnh đá nhỏ mài dẹt, khoan lỗ, xâu vào dây. Đá hay dùng là thạch anh các màu, mã não, đá xanh gọi chung là ngọc. Không ít cây dùng thuỷ tinh màu hoặc đá nhuộm cho lá. Giấy giám định nếu có thường nói về lá đá, và đây là phần quyết định giá trị.

Cành và thân. Thân cây thường là dây đồng hoặc dây sắt mạ quấn lại, có khi phủ sơn hay quấn chỉ màu. Phần này gần như không bao giờ có trong kết luận giám định đá. Nếu người bán nói thân cây là đồng nguyên chất, đó là lời người bán, không phải giấy giám định.

Gốc và chậu. Gốc thường đổ keo trộn đá vụn để giữ thân, đặt trong chậu gốm, sứ hoặc đá. Chậu đá có thể là bột đá đúc. Giấy hiếm khi nói về chậu trừ khi được yêu cầu riêng.

Lá trộn nhiều loại. Có cây gắn lá đủ màu từ nhiều loại đá khác nhau, gọi là cây ngũ sắc hay cây thất bảo. Giấy cho cây như vậy, nếu kỹ, sẽ liệt kê các loại đá đã nhận diện được, và có thể ghi "một số lá là thuỷ tinh" nếu phát hiện. Giấy chỉ có một tên đá cho cây nhiều màu là tờ giấy nên hỏi lại.

Tranh đá quý: đá xay, lát mỏng và keo nền

Tranh đá quý trên thị trường thường làm theo hai cách. Cách thứ nhất là xay đá thành hạt nhỏ như cát, trộn hoặc rắc lên lớp keo theo từng mảng màu để tạo hình. Cách thứ hai là cắt đá thành lát mỏng, ghép lại như khảm. Nhiều bức kết hợp cả hai, cộng thêm phần vẽ màu hay nhũ.

Với tranh đá xay, mỗi mảng màu là hỗn hợp hạt đá, có khi pha bột màu, có khi pha hạt thuỷ tinh cho lấp lánh. Người giám định có thể lấy vài hạt ở mép tranh hoặc soi trực tiếp bề mặt để xác định loại đá, nhưng gần như không thể khẳng định toàn bộ bức tranh không có hạt nhuộm hay hạt thuỷ tinh. Giấy kỹ sẽ ghi các loại đá đã nhận diện ở những vị trí đã kiểm.

Với tranh lát đá ghép, từng lát có thể soi và đo riêng, nên kết luận rõ hơn. Tuy vậy, lát đá mỏng thường được dán trên nền và phủ một lớp keo bóng hoặc kính, làm khó việc đo trực tiếp. Lớp keo phủ cũng có thể làm màu đá trông đậm hơn thực tế.

Khung tranh, nền bột đá hay gỗ ép, lớp kính bảo vệ đều không thuộc phạm vi giám định đá. Nếu bạn quan tâm đến độ bền khung trong khí hậu ẩm, hỏi người bán về vật liệu khung, đừng tìm câu trả lời trên giấy giám định.

Đĩa thất tinh và các bộ đá xếp trận

Đĩa thất tinh thường gồm một khay tròn, bảy trụ hoặc bảy viên đá đặt theo vị trí quy định, và một trụ hoặc quả cầu ở giữa. Theo quan niệm của người dùng, cách xếp này mô phỏng chòm Bắc Đẩu. Trên phương diện vật liệu, đây là một bộ nhiều món rời, mỗi món có thể là một loại đá khác nhau.

Giấy cho đĩa thất tinh có thể làm theo hai kiểu. Kiểu thứ nhất là một tờ chung, mô tả cả bộ, ghi các trụ là thạch anh trắng, thạch anh tím hay loại đá nào, kèm ảnh cả bộ. Kiểu thứ hai là mỗi viên một dòng riêng, ghi kích thước và khối lượng từng viên. Kiểu thứ hai tốn công hơn nhưng giúp đối chiếu từng món.

Khay của đĩa thất tinh có thể là gỗ, đá, đồng hoặc bột đá. Giấy thường không kết luận về khay, nhưng có thể mô tả khay trong ảnh. Một số bộ còn kèm hạt đá vụn rải trên khay; những hạt này thường không được kiểm từng hạt.

Vì các viên là món rời, rủi ro lẫn viên là có thật: khi lau chùi, dọn nhà, viên của bộ này có thể bị đặt nhầm sang bộ khác. Nếu giấy có kích thước từng viên, bạn có cách để soát lại. Nếu không, tự đo và ghi chú vào bản sao của mình.

Ví dụ đọc một tờ giấy cho cây tài lộc đá

Ví dụ giả định: một cây tài lộc lá xanh cao khoảng 40 cm có kèm tờ giấy. Phần mô tả ghi "cây trang trí gắn lá đá màu xanh lục, gốc đặt trong chậu". Phần chỉ số ghi chiết suất khoảng 1,54 đo điểm, phần quan sát ghi "màu tập trung ở các vết rạn và quanh lỗ khoan". Kết luận ghi "thạch anh, nhuộm màu", ghi chú "kiểm tra trên năm lá; không bao gồm thân, gốc, chậu".

Đọc tờ giấy này, bạn biết được bốn điều. Một, lá là thạch anh, không phải thuỷ tinh hay ngọc bích như tên gọi "cây ngọc" mà người bán có thể dùng. Hai, màu xanh là màu nhuộm, nên có thể nhạt dần nếu bày nơi nắng gắt hoặc lau bằng cồn. Ba, chỉ năm lá được kiểm, nên không có gì bảo đảm toàn bộ mấy trăm lá còn lại cùng loại. Bốn, thân, gốc, chậu không có kết luận nào.

Nếu người bán giới thiệu đây là "cây ngọc bích tự nhiên", tờ giấy chính là căn cứ cho thấy mô tả không đúng. Nếu người bán giới thiệu là "cây tài lộc lá thạch anh nhuộm xanh", tờ giấy xác nhận mô tả trung thực và món hàng đáng tin hơn hẳn so với một món cùng loại không có giấy.

Cũng tờ giấy đó, nếu phần ghi chú trống, bạn nên hỏi lại nơi cấp đã kiểm bao nhiêu lá và ở vị trí nào. Một câu hỏi ngắn đổi lấy hiểu biết đúng về phạm vi của tờ giấy.

Mỗi loại vật phẩm ghép: giấy nói gì, cần hỏi gì

Bảng dưới tóm tắt phạm vi giấy thường bao phủ với các vật phẩm ghép hay gặp và phần bạn nên hỏi người bán:

Dùng cột cuối như danh sách câu hỏi khi xem hàng. Người bán hiểu hàng thường trả lời ngay mà không cần tra.

Đọc các chữ "hỗn hợp", "đại diện", "nhiều loại"

Một số chữ hay xuất hiện trên giấy của vật phẩm ghép mang nghĩa khá cụ thể. Hiểu đúng giúp bạn khỏi suy diễn quá mức:

• "Mẫu đại diện" hoặc "kiểm tra một số vị trí": kết luận suy ra từ phần đã kiểm, không bảo đảm mọi mảnh đều giống.
• "Hỗn hợp" hoặc "nhiều loại vật liệu": món đồ có từ hai loại vật liệu trở lên; giấy kỹ sẽ liệt kê từng loại.
• "Có thành phần nhân tạo": phát hiện ít nhất một phần là thuỷ tinh, nhựa, keo hay đá tổng hợp.
• "Không bao gồm" kèm tên bộ phận: phần đó nằm ngoài phạm vi, giấy không khẳng định gì về nó.
• "Theo yêu cầu của khách hàng": người gửi chỉ yêu cầu kiểm một phần nhất định; đọc kỹ xem phần đó là gì.

Nếu cần, xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so mô tả từng phần với tờ giấy trước khi chọn; một mô tả tách bạch lá, thân, chậu đã nói được nhiều điều.

Câu hỏi thường gặp

Cây tài lộc đá có giấy giám định thì cả cây là đá thật phải không?

Không. Giấy thường chỉ nói về phần lá đá, và thường dựa trên một số lá được kiểm. Thân, cành, chậu, keo gốc là vật liệu khác. Đọc phần ghi chú phạm vi để biết giấy áp dụng cho bộ phận nào và có kiểm hết lá hay không.

Tranh đá quý có thể giám định toàn bộ được không?

Rất khó với tranh đá xay vì mỗi mảng màu gồm vô số hạt nhỏ. Người giám định chỉ kiểm được một số vị trí và nhận diện các loại đá ở đó. Với tranh lát đá ghép thì khả thi hơn, nhưng lớp keo phủ và kính có thể cản trở việc đo trực tiếp.

Đĩa thất tinh có cần mỗi viên một giấy không?

Không bắt buộc. Một tờ chung mô tả cả bộ thường đã đủ cho nhu cầu bày trong nhà. Nhưng giấy có kích thước, khối lượng từng viên giúp đối chiếu khi viên bị lẫn hoặc thất lạc. Nếu bộ có viên đá giá trị cao ở giữa, nên có dòng riêng cho viên đó.

Lá đá cây tài lộc là thuỷ tinh thì có nên trả lại không?

Tuỳ người bán đã mô tả thế nào. Nếu mô tả ghi rõ lá là đá tự nhiên mà giấy cho thấy thuỷ tinh, bạn có cơ sở đề nghị đổi trả theo thoả thuận mua bán. Nếu mô tả chỉ ghi "cây tài lộc đá trang trí" không nói rõ, việc đòi hỏi sẽ khó hơn.

Giấy giám định có nói tranh đá treo ở đâu hợp không?

Không. Vị trí treo theo quan niệm phong thủy là phần tham khảo của từng gia đình, không thuộc nội dung giám định. Về mặt thực tế, nên treo tranh đá tránh chỗ ẩm, nắng gắt và nơi dễ va chạm, vì keo nền có thể bong khi nóng ẩm kéo dài.

Có nên tự gỡ một lá đá để mang đi kiểm cho rẻ không?

Có thể, nếu bạn chỉ muốn biết loại đá của lá và chấp nhận kết luận chỉ đúng cho lá đó. Gỡ lá khéo ở chỗ khuất, giữ lại để gắn trả. Cách này không thay được giấy cho cả cây nhưng giúp trả lời câu hỏi chính với chi phí thấp.