Một cây như ý cần giá đỡ có hai điểm tựa đặt đúng chỗ (một gần đầu, một ở cán), lót nỉ hoặc silicon, dài và rộng vừa với cây; khi bày lâu dài, nên có thêm hộp hoặc tủ kính để chống bụi, chống va quẹt. Phần lớn như ý hỏng không phải vì chất liệu kém, mà vì đặt trên giá không vừa, dựng tựa tường, hoặc nằm trong tủ chật bị các món khác đè.
Bài này đi vào phần "phụ kiện" ít được chú ý nhưng quyết định tuổi thọ của cây như ý: các kiểu giá đỡ, cách đo để chọn giá vừa cây, các loại hộp đựng, cách chống trượt và chống đổ, ánh sáng trong tủ kính, và cách đóng gói khi chuyển nhà hay gửi đi xa. Mỗi chất liệu như ngọc, đồng, gỗ, đá có những lưu ý riêng, bài sẽ ghi rõ ở từng phần.
Vì sao giá đỡ quyết định tuổi thọ của cây như ý
Như ý có dáng đặc biệt: đầu to và nặng, cán dài và mảnh, thân cong. Đặt một vật như vậy lên mặt phẳng, nó sẽ lăn hoặc chênh vênh, phần đầu đè lên mặt kệ, phần cán nhô lên. Mỗi lần có ai chạm nhẹ, cây có thể xoay, trượt, rơi. Giá đỡ giải quyết chuyện này bằng cách nâng cây ở hai điểm, giữ cho cây nằm yên ở một tư thế cố định.
Giá đỡ còn phân bố lực. Khi cây nằm trên hai điểm đỡ đặt đúng chỗ, sức nặng của đầu như ý được đỡ trực tiếp, cán không phải chịu lực uốn. Ngược lại, nếu điểm đỡ đặt quá xa đầu, phần cổ như ý, chỗ mảnh nhất, phải gánh sức nặng của đầu suốt ngày đêm. Với ngọc và đá giòn, điều này có thể làm vết nứt sẵn có lan dần; với gỗ, có thể làm cán cong theo năm tháng.
Cuối cùng, giá đỡ là một phần của thẩm mỹ. Một cây như ý đẹp đặt trên giá gỗ tốt, cân đối, trông như một tác phẩm hoàn chỉnh; đặt trên giá nhựa lỏng lẻo hay nằm trần trên kệ, nó trông như món đồ đang chờ dọn. Đầu tư một giá đỡ tốt thường rẻ hơn nhiều so với giá trị của cây như ý, nhưng làm khác hẳn cả về độ an toàn lẫn vẻ đẹp.
Các kiểu giá đỡ thường gặp
Giá đỡ như ý có nhiều kiểu, mỗi kiểu hợp một dáng cây và một chỗ đặt. Bảng dưới gom những kiểu phổ biến:
| Kiểu giá | Cấu tạo | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Giá hai chân rời | Hai khối gỗ nhỏ có rãnh khoét, đặt riêng dưới đầu và cán | Như ý nhiều cỡ, linh hoạt khoảng cách | Dễ xê dịch, nên có lót chống trượt dưới đáy |
| Giá hai chân liền thanh | Hai điểm đỡ nối bằng một thanh ngang | Như ý cỡ vừa, đặt trên kệ, bàn | Khoảng cách cố định, phải chọn đúng theo cây |
| Giá chữ X hoặc giá đứng | Thanh bắt chéo hoặc chân đứng giữ cây nghiêng một góc | Như ý nhẹ, cần bày nghiêng cho dễ thấy | Không hợp cây nặng đầu, dễ lật |
| Đế gỗ khoét lòng | Tấm gỗ có khoét lõm theo đúng dáng cây | Như ý đắt tiền, ngọc, đá giòn | Thường làm riêng theo cây; rất vững |
| Giá kim loại bọc nhựa | Khung kim loại uốn, đầu bọc nhựa hoặc silicon | Như ý trong tủ kính, văn phòng hiện đại | Kiểm lớp bọc còn nguyên, tránh kim loại chạm trực tiếp vào đá |
| Bệ có hộp kính | Đế gỗ kèm nắp kính hoặc mica úp lên | Như ý quý, sảnh, phòng khách nhiều người qua lại | Chống bụi, chống chạm tay; cần chỗ đặt rộng |
Với như ý ngọc, đá, giòn và đắt tiền, đế gỗ khoét lòng hoặc bệ có hộp kính là lựa chọn tốt nhất. Với như ý gỗ, đồng, dai và ít vỡ hơn, giá hai chân là đủ, miễn chân giá chắc và có lót.
Đo để chọn giá vừa cây
Giá đỡ đi kèm khi mua không phải lúc nào cũng vừa. Khi cần mua thêm hoặc đặt làm, các bước đo dưới đây giúp chọn đúng:
- Đo tổng chiều dài cây: từ mép ngoài đầu như ý tới chóp đuôi, theo đường thẳng, không theo đường cong.
- Xác định điểm cân bằng: đặt cán cây lên ngón tay, dịch dần tới khi cây cân; điểm này thường lệch hẳn về phía đầu. Một điểm đỡ nên đặt gần điểm cân bằng hoặc ngay dưới cổ như ý.
- Đặt điểm đỡ thứ hai: ở khoảng hai phần ba chiều dài cán tính từ cổ, đủ xa để cây không bập bênh, không sát đuôi quá vì đuôi mảnh.
- Đo chiều rộng và độ dày ở hai điểm đỡ: rãnh trên giá phải ôm vừa, rộng hơn một chút để lót nỉ, không kẹp chặt.
- Kiểm chiều cao giá: đầu như ý không được chạm mặt kệ khi đặt lên giá; nếu chạm, chọn giá cao hơn hoặc rãnh nông hơn.
- Cộng kích thước giá vào chỗ đặt: chiều dài giá thường dài hơn cây vài phân, chiều cao tăng thêm vài phân; đo ngăn tủ với tổng kích thước này.
Ví dụ giả định: một cây như ý dài 36 phân, điểm cân bằng cách đầu khoảng 10 phân. Một điểm đỡ đặt ở khoảng 8 đến 10 phân tính từ đầu, điểm còn lại ở khoảng 26 đến 28 phân. Một giá hai chân liền thanh có khoảng cách hai rãnh chừng 18 phân là vừa.
Hộp gấm, hộp gỗ, hộp mica: chọn loại nào
Hộp gấm lót lụa. Hộp bọc vải gấm, lòng hộp lót lụa hoặc satin khoét đúng dáng cây. Đây là kiểu hộp truyền thống cho đồ ngọc và quà biếu, đẹp khi trao tặng, giữ cây cố định khi mang đi. Nhược điểm là vải gấm bắt bụi, ẩm có thể làm ố, nên không hợp để cây nằm trong hộp quanh năm ở nơi ẩm.
Hộp gỗ. Hộp gỗ có nắp, lòng lót vải hoặc xốp khoét dáng. Chắc chắn hơn hộp gấm, hợp cất giữ lâu, chuyển nhà, gửi đi xa. Với như ý gỗ quý, hộp gỗ cùng tông màu làm thành một bộ hài hoà.
Hộp mica hoặc kính. Hộp trong suốt úp lên đế, để vừa ngắm vừa chống bụi. Hợp với như ý bày ở nơi đông người qua lại, văn phòng, sảnh. Mica nhẹ, ít vỡ hơn kính nhưng dễ xước; lau mica bằng khăn mềm ẩm, không dùng chất tẩy có cồn làm mica bị mờ, nứt.
Túi vải, khăn bọc. Khi không có hộp, bọc cây bằng khăn vải mềm không xơ, đặt nằm trong ngăn kéo hoặc hộp các tông cứng. Đây là cách cất tạm, không nên để lâu năm.
Chống trượt, chống đổ: những chi tiết nhỏ cứu được cây như ý
Giá đỡ tốt mà đặt trên mặt kính trơn vẫn có thể trượt khi đóng cửa tủ mạnh hay khi có người va vào kệ. Một miếng lót silicon mỏng hoặc vài miếng nỉ dán dưới chân giá giúp giá đứng yên. Giữa cây và giá, lớp lót nỉ hoặc silicon vừa chống trượt vừa chống trầy, đặc biệt quan trọng với như ý đồng mạ và như ý gỗ sơn.
Ở nơi hay có rung động, như nhà gần đường lớn, kệ cạnh cửa ra vào, hay khu vực thỉnh thoảng có rung chấn, có thể dùng loại sáp hoặc keo dẻo chuyên dùng để cố định đồ trưng bày, ấn một ít vào giữa chân giá và mặt kệ. Loại này giữ chắc nhưng gỡ ra được, không để lại vết trên phần lớn bề mặt; nên thử trước ở một góc khuất của kệ. Không dùng keo dán thường hay băng dính hai mặt mạnh lên chính cây như ý.
Kệ nhiều tầng, kệ cao cũng cần được bắt vít vào tường nếu có trẻ nhỏ trong nhà; trẻ leo kệ là nguyên nhân làm đổ cả kệ, không riêng gì cây như ý. Trong tủ kính, đặt như ý ở tầng giữa, cách mép trước một khoảng bằng ít nhất bề ngang bàn tay, để khi mở cửa tủ, tay không vướng vào cây.
Ánh sáng trong tủ kính và vị trí đặt theo từng chất liệu
Đèn chiếu trong tủ kính làm như ý đẹp hơn hẳn, nhất là ngọc và đá trong. Nhưng đèn halogen và một số loại đèn sợi đốt toả nhiệt đáng kể, có thể làm khô gỗ, làm nóng đá và đẩy nhanh phai màu của đá nhuộm. Đèn LED toả nhiệt ít hơn nhiều, là lựa chọn hợp lý cho tủ trưng bày. Đặt nguồn sáng ở trên hoặc ở cạnh, không chiếu sát vào cây.
Với như ý ngọc, ánh sáng từ phía sau hoặc từ dưới lên làm lộ độ trong và vân bên trong; ánh sáng từ trên chiếu xuống làm nổi chi tiết chạm. Với như ý đồng, ánh sáng xiên giúp nổi khối, tránh chiếu thẳng làm bề mặt chói loá. Với như ý gỗ, ánh sáng ấm hợp với màu gỗ hơn ánh sáng trắng lạnh.
Về vị trí trong nhà, nguyên tắc chung là tránh nắng chiếu thẳng, tránh gió máy lạnh, tránh nơi gần bếp và nơi ẩm thấp. Gỗ và gấm sợ ẩm, đá nhuộm sợ nắng, đồng sợ hơi dầu mỡ và khói. Một vị trí trong phòng khách, cách cửa sổ một khoảng, trong tủ kính có đèn LED, là chỗ an toàn cho hầu hết như ý. Muốn chọn một cây kèm giá vừa vặn ngay từ đầu, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Đóng gói như ý khi chuyển nhà hoặc gửi đi xa
Chuyển nhà là lúc như ý dễ gãy nhất. Cách đóng gói sau đây áp dụng cho mọi chất liệu, với vài lưu ý riêng:
- Tháo cây khỏi giá: giá và cây đóng riêng; không bao giờ để cây nằm trên giá trong thùng.
- Quấn lớp trong bằng vải mềm hoặc giấy không axit: bảo vệ bề mặt, nhất là đồng mạ, gỗ sơn thếp và đá nhuộm khỏi trầy và dính.
- Quấn lớp ngoài bằng xốp hơi: quấn dày ở phần đầu và cổ như ý, nơi dễ gãy nhất; quấn thêm một thanh bìa cứng dọc theo cán nếu cán mảnh.
- Đặt nằm trong hộp cứng vừa khít: chèn kín khoảng trống bằng giấy vò hoặc xốp để cây không xê dịch khi lắc hộp.
- Ghi rõ bên ngoài: hàng dễ vỡ, mặt trên, không xếp đồ nặng lên; tự mang hộp này nếu có thể, không để chung xe với đồ nặng.
- Mở hộp ở nơi mới ngay khi có chỗ đặt: kiểm cây, đặt lại lên giá; với như ý gỗ, để cây quen dần với độ ẩm nơi mới, tránh đặt ngay dưới máy lạnh.
Với như ý ngọc hoặc đá đắt tiền gửi đi xa, nên chụp ảnh và quay video tình trạng cây trước khi đóng gói, và chọn dịch vụ vận chuyển có bảo hiểm hàng dễ vỡ.
Câu hỏi thường gặp
Giá đỡ như ý nên làm bằng gỗ hay kim loại?
Giá gỗ phổ biến và hợp với hầu hết như ý, đặc biệt ngọc, gỗ và đồng kiểu truyền thống. Giá kim loại hợp không gian hiện đại nhưng cần có lớp bọc nhựa hoặc silicon ở điểm tiếp xúc, để kim loại không trầy hay làm mẻ đá. Chất liệu quan trọng ít hơn độ chắc và độ vừa của giá.
Đặt như ý lên giá thì đầu quay về phía nào?
Về kỹ thuật, quan trọng là điểm đỡ đặt gần đầu nặng và mặt chạm chính quay lên trên hoặc ra phía người xem. Theo tập quán, nhiều người quay đầu như ý về phía cửa hoặc phía người ngồi chính; đây là quan niệm để tham khảo, không có quy định bắt buộc.
Để như ý trong hộp gấm quanh năm có được không?
Không nên ở nơi ẩm. Vải gấm và lụa giữ ẩm, có thể ố, mốc và làm xỉn đồng, hại gỗ. Hộp gấm hợp để trao tặng và cất tạm. Nếu muốn cất lâu, dùng hộp gỗ có gói hút ẩm, hoặc bày cây trên giá trong tủ kính khô ráo.
Giá đỡ đi kèm bị lỏng, cây bập bênh thì làm sao?
Có thể dán thêm lớp nỉ hoặc silicon vào rãnh giá để ôm cây chặt hơn, hoặc dịch điểm đỡ gần đầu như ý hơn. Nếu giá quá ngắn hay quá thấp, nên mua giá khác vừa cây; đừng tận dụng giá không vừa với như ý ngọc hay đá giòn.
Có nên dùng keo dán cố định như ý vào giá không?
Không nên dùng keo dán thường hay băng dính mạnh lên chính cây như ý, vì gỡ ra rất khó và có thể làm hỏng bề mặt. Nếu cần cố định, dùng loại sáp hoặc keo dẻo chuyên cho đồ trưng bày, đặt giữa chân giá và mặt kệ, hoặc giữa cây và giá một lượng rất nhỏ.
Đèn trong tủ kính có làm hỏng như ý không?
Đèn halogen và đèn sợi đốt toả nhiệt có thể làm khô gỗ, nóng đá và phai đá nhuộm nếu chiếu sát lâu ngày. Đèn LED toả nhiệt ít, an toàn hơn nhiều. Đặt đèn ở trên hoặc cạnh, cách cây một khoảng, và tắt đèn khi không cần ngắm.