Một chiếc vòng tay đá phối nhiều loại đá đẹp hay rối phụ thuộc vào ba thứ: tỉ lệ giữa hạt nền và hạt điểm, nhịp lặp lại của màu, và độ cứng của các loại đá đứng cạnh nhau. Chuỗi phối khéo thường có một loại đá chiếm phần lớn, một hai loại điểm xuyết đặt theo quy luật dễ nhận ra. Chuỗi rối thường là bảy tám loại đá mỗi thứ một ít, xếp ngẫu nhiên, nhìn xa như một dải màu lốm đốm.
Điểm thứ ba ít người để ý nhưng quyết định tuổi thọ chiếc vòng. Khi hạt thạch anh cứng đứng sát hạt lapis hay malachite mềm hơn, mỗi lần cổ tay cử động là một lần hai hạt cọ nhau. Sau vài tháng, hạt mềm mất độ bóng ở hai mặt tiếp xúc, có khi mòn thành vệt lõm. Bài này giúp bạn đọc một chuỗi phối trước khi chọn, hoặc dặn người làm vòng phối cho mình một chuỗi vừa mắt vừa bền.
Vòng phối đá là gì và vì sao nhiều người chọn
Vòng phối đá, người bán hay gọi là vòng mix, là chuỗi hạt có từ hai loại đá trở lên trên cùng một sợi dây. Dạng đơn giản nhất là một chuỗi thạch anh trắng xen vài hạt thạch anh tím. Dạng phức tạp hơn là chuỗi có hạt nền mắt hổ, xen hạt obsidian, chặn hai đầu bằng hạt bạc và một hạt chủ to ở giữa. Có cả loại "vòng bảy màu" gom bảy loại đá khác màu theo cảm hứng cầu vồng, và loại phối theo năm màu tượng trưng cho ngũ hành.
Người ta chọn vòng phối vì vài lý do rất đời thường. Một là muốn có nhiều màu trên một chiếc vòng thay vì đeo chồng ba bốn chuỗi. Hai là muốn gom các loại đá mà mình thích, hoặc được tặng lẻ từng hạt, vào một món dùng hằng ngày. Ba là theo quan niệm phong thủy, một số người muốn có cả màu "tương sinh" với mệnh mình trên cùng một chuỗi, chẳng hạn người mệnh Thuỷ chọn nền đen xen hạt trắng vì theo ngũ hành Kim sinh Thuỷ.
Quan niệm ngũ hành ở đây là cách gán ý nghĩa cho màu sắc, không phải công thức có kết quả đo được. Bạn có thể dùng nó như một gợi ý để chọn bảng màu, giống như người ta chọn màu áo theo sở thích. Điều chắc chắn hơn nhiều là các loại đá khác nhau có độ cứng, độ bóng, tỉ trọng khác nhau, và những khác biệt đó ảnh hưởng trực tiếp tới việc chiếc vòng có đẹp lâu hay không.
Hạt nền, hạt điểm và hạt chặn: ba vai trên một chuỗi
Hạt nền là giọng chính. Đây là loại đá chiếm phần lớn chuỗi, thường từ hai phần ba trở lên. Nó quyết định tông màu tổng thể khi nhìn từ xa và cảm giác cầm nắm. Hạt nền nên là loại đá bền, chịu cọ xát tốt, vì nó tiếp xúc với mặt bàn, tay áo và các hạt khác nhiều nhất. Thạch anh các màu, mắt hổ, mã não là những lựa chọn quen thuộc vì cùng độ cứng khoảng 6,5 tới 7 Mohs.
Hạt điểm tạo nhịp. Hạt điểm là loại đá khác màu đặt xen theo khoảng đều: cứ năm hạt nền một hạt điểm, hoặc ba hạt điểm gom thành cụm ở một phía. Mắt người thích những gì lặp lại có quy luật, nên một chuỗi có nhịp rõ ràng trông có chủ ý hơn hẳn chuỗi xếp ngẫu nhiên, dù dùng cùng các loại đá.
Hạt chủ là điểm nhìn. Không bắt buộc, nhưng nhiều chuỗi phối có một hạt to hơn hẳn, hoặc một hạt chạm khắc, đặt ở giữa. Khi đeo, hạt chủ thường nằm ở mặt trên cổ tay. Nếu đã có hạt chủ, các hạt điểm nên đối xứng hai bên để mắt dồn về giữa.
Hạt chặn và hạt cách là dấu ngắt. Hạt kim loại mỏng, hạt bánh xe nhỏ hay hạt đá cùng màu nhưng khác dáng thường được đặt hai bên hạt chủ hoặc giữa các cụm. Chúng có tác dụng như dấu phẩy trong câu, giúp chuỗi không bị liền một mảng. Hạt cách kim loại còn có vai trò che bớt khe hở giữa hai hạt đá to.
Ít loại đá thường đẹp hơn nhiều loại. Kinh nghiệm của người xâu vòng là hai tới ba loại đá, cộng thêm hạt cách, đã đủ cho một chuỗi có chiều sâu. Từ năm loại trở lên, chuỗi dễ thành "bảng màu mẫu" nếu không có một hạt nền đủ mạnh giữ tông.
Độ cứng các loại đá hay gặp trong vòng phối
Thang Mohs xếp độ cứng theo khả năng vạch xước lẫn nhau: đá có số cao hơn vạch được đá số thấp hơn. Bảng dưới ghi khoảng giá trị thường được nêu trong tài liệu khoáng vật học cho các loại đá hay xuất hiện trên vòng tay. Hai hạt chênh nhau từ hai bậc trở lên mà đứng sát nhau là cặp cần cân nhắc.
| Loại đá | Độ cứng Mohs (khoảng) | Ghi chú khi phối |
|---|---|---|
| Thạch anh trắng, tím, hồng, vàng, khói, tóc | 7 | Bền, làm hạt nền tốt; vạch xước được hầu hết các hạt mềm hơn |
| Mã não, onyx (chalcedony) | 6,5–7 | Gần ngang thạch anh, đứng cạnh nhau ít cọ hỏng |
| Mắt hổ | khoảng 7 | Bền; ánh sáng sợi đẹp nhất khi hạt tròn đều |
| Ngọc hồng lựu (garnet) | 6,5–7,5 | Bền, nặng tay hơn thạch anh cùng cỡ |
| Đá mặt trăng, labradorite | 6–6,5 | Có mặt cát khai, va mạnh dễ mẻ |
| Obsidian | 5–5,5 | Thuỷ tinh tự nhiên, đứng cạnh thạch anh lâu ngày dễ xước |
| Lapis lazuli, ngọc lam (turquoise) | 5–6 | Xốp hơn, kỵ mồ hôi và mỹ phẩm; nên có hạt cách |
| Huỳnh thạch (fluorite) | 4 | Mềm, dễ vỡ theo mặt cát khai; không nên xâu sát hạt cứng |
| Malachite | 3,5–4 | Mềm, nhạy axit nhẹ; hợp làm hạt chủ có hạt cách bảo vệ |
| Hổ phách | 2–2,5 | Là nhựa cây hoá thạch, rất mềm; nên đứng riêng hoặc cạnh hạt gỗ |
Con số Mohs không nói hết về độ bền, vì còn độ dai và mặt cát khai. Ngọc nephrite chỉ khoảng 6 tới 6,5 Mohs nhưng rất dai, khó vỡ; huỳnh thạch 4 Mohs lại vừa mềm vừa giòn. Với vòng tay, bạn chỉ cần nhớ nguyên tắc thực tế: hạt mềm nên có hạt cách đệm hai bên, hoặc được đặt cạnh hạt cùng độ cứng.
Các bước phối một chuỗi vừa mắt
Dù bạn tự xâu hay dặn người làm vòng, trình tự dưới đây giúp chuỗi có chủ ý ngay từ đầu, tránh tình trạng xâu xong mới thấy lệch màu, lệch nhịp.
- Chọn hạt nền trước. Đặt câu hỏi: nếu chỉ được đeo một loại đá, bạn chọn loại nào? Loại đó làm nền, chiếm ít nhất hai phần ba số hạt.
- Chọn một màu điểm tương phản vừa phải. Nền tối hợp điểm sáng (obsidian xen thạch anh trắng), nền sáng hợp điểm đậm (thạch anh hồng xen garnet). Hai màu cùng độ sáng đứng cạnh nhau dễ bị "chìm".
- Giữ cùng cỡ hạt cho nền và điểm, trừ hạt chủ. Hạt to nhỏ lẫn lộn làm chuỗi gồ ghề, cọ vào da không đều và dây chịu lực lệch.
- Xếp thử trên khay có rãnh hoặc một chiếc khăn gấp nếp. Đặt hạt theo nhịp định chọn, nhìn từ khoảng cách một cánh tay rồi mới xâu.
- Kiểm độ cứng từng cặp hạt sát nhau. Nếu có hạt mềm, chèn hạt cách kim loại mỏng hoặc hạt cùng độ cứng hai bên.
- Đặt hạt điểm đối xứng qua hạt chủ (nếu có), để khi đeo hạt chủ tự về giữa mặt cổ tay.
- Đếm lại số hạt sau khi xếp, đảm bảo chuỗi vẫn đúng cỡ tay. Hạt cách tuy mỏng nhưng cộng lại có thể làm chuỗi dài thêm cả centimet.
Nếu mua vòng phối có sẵn, bạn có thể đi ngược các bước trên để đánh giá: chuỗi có hạt nền rõ không, nhịp có đều không, hạt mềm có được đệm không. Một chuỗi đạt cả ba thường cũng là chuỗi người làm có kinh nghiệm.
Phối theo màu ngũ hành: dùng như gợi ý bảng màu
Theo quan niệm phổ biến, ngũ hành có năm màu đại diện: Kim màu trắng, ánh kim; Mộc màu xanh lá; Thuỷ màu đen, xanh thẫm; Hoả màu đỏ, hồng, tím; Thổ màu vàng, nâu. Từ đó, người chọn vòng theo phong thủy thường lấy màu của hành bản mệnh làm nền, màu của hành "sinh" ra mệnh làm điểm. Ví dụ người mệnh Mộc chọn nền xanh lá, điểm đen hoặc xanh thẫm vì Thuỷ sinh Mộc; người mệnh Thổ chọn nền vàng nâu, điểm đỏ vì Hoả sinh Thổ.
Cách gán này hữu ích ở chỗ nó cho bạn một bảng màu có sẵn, và các cặp màu "tương sinh" phần lớn cũng là cặp dễ nhìn: nâu với đỏ trầm, đen với trắng, xanh lá với xanh thẫm. Nhưng nó không phải luật. Không có cơ sở nào cho thấy một chuỗi thiếu màu "đúng mệnh" ảnh hưởng tới người đeo, và bạn không cần đổi vòng chỉ vì ai đó nói màu này "khắc" với mình.
Một lưu ý thực tế: nhiều chuỗi bán theo mệnh dùng đá nhuộm để có màu đúng bảng, ví dụ mã não nhuộm xanh lá cho mệnh Mộc, howlite nhuộm cho màu ngọc lam. Đá nhuộm không phải hàng gian nếu người bán ghi rõ, nhưng màu nhuộm có thể nhạt dần, và giá trị không giống đá màu tự nhiên. Khi chọn theo màu, bạn nên hỏi thêm màu ấy là màu gốc hay màu xử lý.
Những lỗi hay gặp ở vòng phối bán sẵn
Đây là các điểm người xâu vòng nhìn vào là thấy, nhưng người mua lần đầu thường bỏ qua vì bị cuốn vào màu sắc tổng thể:
- Hạt cùng tên nhưng khác cỡ: ghi "hạt 8 ly" nhưng hạt điểm chỉ 7 ly, tạo khe hở và chỗ lõm khi đeo.
- Hạt mềm đứng sát hạt cứng không có đệm: thường thấy với malachite, huỳnh thạch, ngọc lam xen giữa thạch anh.
- Quá nhiều loại đá mà không có nền: chuỗi bảy loại đá mỗi loại hai ba hạt, nhìn xa thành vệt loang.
- Lỗ khoan các loại đá không đều: đá mềm khoan lỗ to hơn, đá cứng lỗ nhỏ, khiến dây bị gập góc ở chỗ chuyển tiếp.
- Hạt kim loại mạ rẻ tiền: lớp mạ bong sau vài tuần, để lại lõi xám, có khi gây ngứa da.
- Màu chụp ảnh khác màu thật: chuỗi phối nhiều màu rất dễ bị chỉnh ảnh cho tươi; nên xin video quay dưới ánh sáng ban ngày.
Không lỗi nào trong số này làm chiếc vòng vô dụng, nhưng chúng quyết định bạn đeo được nó vài tháng hay vài năm. Khi phân vân giữa hai chuỗi, chọn chuỗi ít loại đá hơn, hạt đều hơn, thường là quyết định ít phải hối tiếc.
Đeo và giữ một chuỗi phối nhiều chất đá
Chuỗi phối khó chăm hơn chuỗi một loại đá ở chỗ mỗi loại có điểm yếu riêng. Thạch anh chịu được nước sạch, nhưng ngọc lam, malachite, lapis không nên ngâm lâu; hổ phách kỵ cồn và nước hoa; đá nhuộm có thể ra màu khi ngâm nước ấm. Vì vậy cách an toàn nhất là chăm theo loại đá yếu nhất trên chuỗi: lau bằng khăn mềm hơi ẩm, không ngâm, không dùng chất tẩy, để khô tự nhiên ở chỗ thoáng.
Khi đeo, bạn nên tháo chuỗi trước những việc làm hạt va vào bề mặt cứng như rửa nồi, khuân đồ, tập tạ. Hạt mềm trên chuỗi phối là chỗ hỏng đầu tiên: nó sứt mép, mờ mặt, rồi kéo theo dây bị cứa. Cất chuỗi trong túi vải riêng, không để chung hộp với nhẫn hay vòng kim loại.
Theo nhiều gia đình, khi mới mua vòng người ta thường làm sạch theo tập quán như đặt dưới trăng hoặc xông trầm. Đó là nếp riêng của mỗi nhà; với chuỗi phối, chỉ cần tránh các cách làm dùng muối ướt hay ngâm nước lâu, vì đá xốp và đá nhuộm dễ bị ảnh hưởng. Nếu muốn có một chuỗi phối bền, bạn có thể xem các mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so tên từng loại đá trên chuỗi trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Vòng phối nhiều loại đá có kém hơn vòng một loại đá không?
Không kém về giá trị sử dụng, chỉ khác cách chăm. Chuỗi một loại đá đồng đều về độ cứng nên ít cọ hỏng nhau, còn chuỗi phối cần đệm hạt cách cho hạt mềm. Về thẩm mỹ, chuỗi phối khéo có chiều sâu hơn, chuỗi phối vụng thì rối mắt.
Nên phối bao nhiêu loại đá trên một chiếc vòng?
Hai tới ba loại đá, cộng hạt cách kim loại hoặc hạt bánh xe, là mức dễ đẹp nhất với vòng hạt 8 tới 10 ly. Từ năm loại trở lên cần một hạt nền thật mạnh chiếm phần lớn chuỗi, nếu không chuỗi sẽ thành dải màu lốm đốm.
Có nên xâu hổ phách chung với thạch anh không?
Có thể, nhưng hổ phách chỉ khoảng 2 tới 2,5 Mohs, mềm hơn thạch anh rất nhiều. Nếu xâu chung, nên chèn hạt cách mềm hoặc hạt gỗ hai bên hạt hổ phách, và tránh để hạt thạch anh to cọ trực tiếp lên nó mỗi ngày.
Vòng bảy màu và vòng ngũ hành khác nhau thế nào?
Vòng bảy màu thường gom bảy loại đá theo cảm hứng cầu vồng, không gắn với hệ ý nghĩa cố định. Vòng ngũ hành dùng năm màu đại diện cho Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ theo quan niệm phương Đông. Cả hai đều là cách phối màu, nên đánh giá bằng độ đều hạt và chất đá.
Làm sao biết hạt màu trên vòng phối là màu tự nhiên hay nhuộm?
Soi kỹ quanh lỗ khoan và các vết nứt nhỏ: màu nhuộm hay đọng đậm ở đó. Màu quá rực, đều tăm tắp trên nhiều hạt cũng là dấu hiệu nên hỏi lại. Cách chắc nhất là hỏi thẳng người bán và đề nghị ghi rõ trên hoá đơn.
Tự xâu lại vòng phối có khó không?
Không khó nếu bạn chụp ảnh thứ tự hạt trước khi tháo và xếp hạt lên khay có rãnh. Phần khó nhất là giữ đúng nhịp hạt điểm và luồn dây qua các lỗ khoan không đều. Với hạt mềm, nên dùng kim xâu mềm để tránh làm mẻ miệng lỗ.