Voi vòi lên và voi vòi xuống khác nhau chủ yếu ở cách giải thích theo quan niệm: dáng vòi giơ cao thường được hiểu là vui tươi, đón điều tốt, còn dáng vòi buông thấp được hiểu là tích tụ, ổn định và nghỉ ngơi. Hai cách hiểu này không đến từ một bộ sách chuẩn nào, mà là lớp quan niệm hình thành từ nhiều nguồn, nên giữa các cửa hàng, các nhóm thảo luận vẫn có ý kiến trái ngược nhau.
Với người đang chọn mua, câu hỏi thực tế hơn là: dáng vòi nào hợp chỗ mình định đặt, nhìn có cân không, có dễ gãy không và có hợp với gu của cả nhà không. Bài này đặt hai lớp đó cạnh nhau: các cách hiểu đang lưu truyền, rồi những chi tiết rất cụ thể về hình dáng, cỡ, chỗ đặt và cách giữ phần vòi, vốn là chỗ mỏng manh nhất trên mọi tượng voi.
Hai dáng vòi được giải thích thế nào
Dáng vòi giơ lên, cong ngược về phía đầu hoặc vút thẳng lên trời, là hình ảnh con voi đang vui, đang rống gọi đàn. Ở nhiều nước, kể cả trong các cửa hàng quà lưu niệm phương Tây, voi vòi lên được bán như biểu tượng may mắn quen thuộc. Người Việt mua theo cách hiểu này thường đặt voi vòi lên ở phòng khách, sảnh, quầy lễ tân, nơi cần cảm giác sôi động, chào đón.
Dáng vòi buông xuống, thả sát đất hoặc cuộn vào trong, là con voi đang nghỉ, đang uống nước hay đang đi chậm. Cách hiểu lưu truyền nói dáng này tượng trưng cho sự tích tụ, giữ lại, ổn định và sức bền. Có người còn liên tưởng vòi chạm đất với hình ảnh voi "hút nước", mà nước trong quan niệm phong thủy thường gắn với của cải, nên chọn voi vòi xuống cho chỗ làm việc hay két sắt.
Một số người làm nghề trang trí lại giải thích ngược: vòi xuống là con voi mỏi mệt, vòi lên mới là khí thế. Thấy những ý kiến trái nhau như vậy, bạn nên hiểu rằng đây là chỗ thẩm mỹ và quan niệm cá nhân chiếm phần lớn, không có đáp án được cả giới nghiên cứu văn hoá công nhận.
Vì sao các cách hiểu về vòi voi hay trái nhau
Hình tượng voi trong nhà người Việt hôm nay đến từ nhiều dòng chảy: voi chầu trong đình, lăng của Việt Nam, mỹ thuật cát tường Trung Hoa với voi cõng bình, voi trong nghệ thuật Ấn Độ và Đông Nam Á, rồi cả các món quà lưu niệm phương Tây. Mỗi dòng có thói quen tạc vòi riêng. Voi đá trong lăng Huế đứng nghiêm, vòi buông thẳng. Voi trong tranh cát tường thường vòi cuộn mềm. Voi lưu niệm phương Tây hay giơ vòi lên.
Khi các dòng ấy gặp nhau trên một kệ hàng, người bán và người mua cần một cách giải thích ngắn gọn, nên những câu như "vòi lên là đón lộc, vòi xuống là giữ lộc" ra đời. Chúng dễ nhớ, nhưng không có nguồn gốc rõ ràng và mỗi nơi nói một kiểu. Cũng vì thế không nên lo rằng mình đã chọn sai dáng vòi.
Cách tiếp cận hợp lý là coi dáng vòi như một lựa chọn thẩm mỹ có kèm ý nghĩa tượng trưng. Nếu bạn thích cảm giác tươi vui thì chọn vòi lên; thích vẻ trầm tĩnh, chắc chắn thì chọn vòi xuống. Còn nếu cả nhà mỗi người một ý, một đôi voi gồm cả hai dáng cũng là cách nhiều gia đình đã chọn.
So sánh nhanh voi vòi lên và voi vòi xuống
Bảng dưới đặt hai dáng vòi cạnh nhau theo những tiêu chí bạn sẽ gặp khi đứng trước kệ hàng hay xem ảnh trên mạng.
| Tiêu chí | Voi vòi lên | Voi vòi xuống |
|---|---|---|
| Cách hiểu hay gặp | Vui tươi, đón điều tốt, khí thế | Tích tụ, ổn định, nghỉ ngơi |
| Cảm giác thị giác | Động, hướng lên, gây chú ý | Tĩnh, gọn, hài hoà với đồ xung quanh |
| Chiều cao tổng | Cao hơn rõ rệt so với lưng voi | Gần bằng chiều cao đầu voi |
| Độ mỏng manh | Vòi vươn ra, dễ gãy khi va hoặc vận chuyển | Vòi sát thân hoặc tựa đế, chắc hơn |
| Hợp chỗ nào | Sảnh, phòng khách, quầy lễ tân, kệ cao thoáng | Bàn làm việc, phòng ngủ, tủ kính, kệ thấp |
| Khi mua online cần hỏi | Chiều cao đến đỉnh vòi, cách đóng gói phần vòi | Vòi liền khối hay gắn rời, có tì vào đế không |
Điểm hay bị bỏ qua là chiều cao. Ảnh sản phẩm thường ghi chiều cao tới lưng hoặc tới đỉnh đầu, trong khi vòi giơ lên có thể vượt thêm một đoạn đáng kể. Nếu định đặt trong tủ kính hay dưới kệ treo, hãy hỏi chiều cao tính đến điểm cao nhất của vòi.
Nhìn dáng vòi trên tượng thật
Vòi cong chữ S. Đây là dáng giơ lên phổ biến nhất: vòi đi xuống một đoạn rồi uốn ngược lên. Tượng đẹp có đường cong liền mạch, các nếp nhăn ngang trên vòi đều nhau, không bị gãy khúc ở chỗ uốn. Nhìn nghiêng, đầu vòi nên hơi loe như vòi voi thật, không vuốt nhọn như chiếc sừng.
Vòi vút thẳng lên trời. Dáng này mạnh, nhiều kịch tính, hay gặp ở tượng đồng và tượng bột đá cỡ lớn. Vòi dài và mảnh nên là điểm yếu nhất khi vận chuyển; với gốm sứ, dáng này rất dễ mẻ.
Vòi cuộn vào trong. Vòi xoắn lại dưới cằm hoặc cuộn một vòng trước ngực, hay gặp ở tượng voi gỗ và tượng đá. Khối gọn, ít gãy, hợp đặt nơi đông người qua lại. Với tượng gỗ, xem kỹ chỗ khoét giữa vòi và cằm: thợ tay nghề cao làm phần này thông thoáng, đánh nhẵn cả mặt trong.
Vòi chạm đất hoặc tựa đế. Đầu vòi tì xuống đế, có khi đặt vào một bát nước hay một đống tiền xu đúc liền. Phần vòi được đế đỡ nên rất chắc, phù hợp tượng đá và tượng đồng nặng.
Vòi giữ vật. Vòi cuốn một đồng tiền, một quả cầu, một bông sen. Chi tiết này làm tượng sinh động nhưng hay là chỗ gắn rời; nên hỏi người bán vật đó đúc liền hay dán keo.
Đặt voi vòi lên, vòi xuống ở đâu cho hợp lý
Ngoài cách hiểu tượng trưng, mỗi dáng vòi có những chỗ đặt hợp lý vì lý do rất thực tế:
- Sảnh và phòng khách rộng: voi vòi lên cỡ trung đến lớn tạo điểm nhấn, nên đặt trên kệ hoặc bệ cao ngang thắt lưng để vòi không quẹt vào người qua lại.
- Kệ tivi: chọn dáng vòi thấp hoặc vòi cuộn để không che màn hình và không vướng khi lau bụi.
- Bàn làm việc: voi vòi xuống cỡ nhỏ, đúc đặc, đế rộng là lựa chọn an toàn, ít đổ khi tay vô tình chạm.
- Phòng ngủ, phòng có trẻ nhỏ: ưu tiên dáng vòi sát thân, không có phần nhô nhọn; đặt cao hơn tầm với của trẻ.
- Quầy thu ngân, quầy lễ tân: nhiều cửa hàng chọn voi vòi lên quay ra phía khách; lưu ý quầy thường bị chạm nhiều, nên chọn chất liệu không vỡ.
- Tủ kính: đo kỹ chiều cao tới đỉnh vòi và chiều sâu đợt kính trước khi mua voi vòi lên.
Về hướng đầu voi, có trường phái khuyên quay đầu ra cửa để "đón", có trường phái khuyên quay vào trong để "mang vào". Hai lời khuyên ngược nhau cho thấy đây là tuỳ quan niệm; bạn có thể chọn hướng nào cho bố cục phòng đẹp nhất.
Đôi voi: chọn cùng dáng vòi hay mỗi con một dáng
Nhiều bộ tượng được bán theo đôi. Phổ biến nhất là hai con giống hệt nhau, đối xứng qua một trục, đặt hai bên kệ hoặc hai bên cửa. Kiểu bày này cho cảm giác cân bằng, trang trọng, hợp phòng khách theo lối truyền thống. Nếu chọn đôi cùng dáng vòi lên, bạn nên để hai đầu voi hơi quay vào nhau hoặc cùng nhìn thẳng ra, tránh để mỗi con nhìn một hướng.
Một số bộ tượng có một con vòi lên, một con vòi xuống, được giới thiệu là "vừa đón vừa giữ". Đây là cách ghép ý nghĩa của người làm hàng, cũng có người thích vì trông tự nhiên như hai con voi thật đang đi cùng nhau. Khi bày bộ này, nên đặt con vòi lên ở phía gần cửa hoặc phía ánh sáng, con vòi xuống ở phía trong, để chiều cao giảm dần cho mắt dễ nhìn.
Nếu chỉ có chỗ cho một con, đừng ép mua đôi. Một tượng voi đặt đúng tầm mắt, có khoảng trống xung quanh thường đẹp hơn hai con chen chúc trên mặt kệ hẹp. Với phòng nhỏ, một con voi vòi xuống đặt lệch về một bên kệ, cân lại bằng chậu cây hay chồng sách ở bên kia, cũng tạo được thế cân bằng mà không cần đối xứng tuyệt đối. Các quan niệm về số lượng tượng cũng khác nhau giữa từng nơi, không có quy định bắt buộc.
Giữ phần vòi tượng voi khỏi gãy, mẻ
Vòi là bộ phận dễ hỏng nhất, nhất là với dáng giơ cao. Vài bước đơn giản giúp tượng giữ dáng lâu:
- Khi nhận hàng, mở hộp trên mặt phẳng có lót khăn, nhấc tượng bằng cách đỡ thân và đế, không bao giờ cầm vào vòi hay ngà.
- Kiểm ngay chỗ nối vòi với đầu, chỗ nối ngà: nếu thấy vết nứt chân chim, chụp ảnh và báo người bán trước khi dùng.
- Lau bụi bằng chổi lông mềm theo chiều dọc vòi; không kẹp vòi giữa hai ngón tay để lau mạnh.
- Với tượng gốm sứ, bột đá, khi dọn kệ hãy nhấc tượng ra chỗ khác trước rồi mới lau mặt kệ.
- Nếu vòi bị gãy rời, có thể dùng keo hai thành phần dành cho gốm, đá; với tượng đồng nên mang ra thợ hàn đồng mỹ nghệ.
- Khi chuyển nhà, quấn riêng phần vòi bằng giấy xốp, chèn kín khoảng trống quanh vòi trong thùng.
Theo quan niệm của một số người, tượng bị gãy vòi nên thay mới. Cũng có nhiều gia đình sửa lại và giữ vì là kỷ vật. Cả hai cách đều được; quyết định tuỳ vào cảm nhận của bạn chứ không cần lo ngại điều gì.
Câu hỏi thường gặp
Voi vòi lên hay vòi xuống tốt hơn?
Không có câu trả lời chung. Vòi lên thường được hiểu là vui tươi, đón điều tốt; vòi xuống được hiểu là tích tụ, ổn định. Các cách hiểu này khác nhau giữa từng nơi, nên chọn theo chỗ đặt và theo mắt nhìn của bạn.
Đặt voi vòi lên trong phòng ngủ có được không?
Được, nếu bạn thích. Tuy vậy nhiều người chọn dáng vòi buông hoặc cuộn cho phòng ngủ vì cảm giác tĩnh hơn, và vì dáng này ít phần nhô ra, an toàn hơn khi đặt gần giường hay khi phòng có trẻ nhỏ.
Mua voi vòi lên qua mạng cần hỏi gì?
Hỏi chiều cao tính tới điểm cao nhất của vòi, vòi đúc liền hay gắn rời, chất liệu, cân nặng và cách đóng gói phần vòi. Xin thêm ảnh chụp chỗ nối vòi với đầu để kiểm tra vết nứt trước khi nhận hàng.
Đầu tượng voi nên quay vào nhà hay quay ra cửa?
Các trường phái nói khác nhau, có người khuyên quay ra để đón, có người khuyên quay vào để mang vào. Bạn có thể chọn hướng làm bố cục phòng cân đối nhất, miễn tượng đứng vững và không cản lối đi.
Một đôi voi có bắt buộc cùng dáng vòi không?
Không bắt buộc. Đôi voi giống nhau cho cảm giác đối xứng trang trọng; đôi một vòi lên một vòi xuống trông tự nhiên hơn. Điều quan trọng là hai con cân về cỡ và đặt theo cùng một trục nhìn.
Tượng voi gãy vòi có nên giữ lại không?
Tuỳ bạn. Nhiều gia đình sửa bằng keo chuyên dụng hay nhờ thợ hàn đồng rồi giữ làm kỷ niệm; có người thích thay tượng mới. Không có lý do gì phải lo lắng về chuyện xui rủi khi giữ một tượng đã sửa.