Không có quy tắc chung nào nói vật phẩm phong thủy tự mua thì kém hơn được tặng, hay ngược lại. Trên thực tế đang lưu truyền hai lời ngược hẳn nhau: một bên bảo đồ phải "được cho" mới mang phúc của người tặng, bên kia bảo phải tự tay chọn thì mới hợp với người dùng. Cả hai đều là quan niệm, và mỗi lời có một ý hay riêng nếu hiểu đúng.
Câu hỏi này hay đến với người đang định tự mua một món cho mình mà bị ai đó nói "tự mua không linh đâu", hoặc người được tặng một món không hợp mắt mà ngại cất đi. Bài này kể lại từng lời truyền, chỉ ra chỗ nó có lý và chỗ nó chỉ là thói quen, rồi đưa ra cách chọn mua hay đi tặng sao cho món đồ được dùng thật, không nằm trong hộp.
Hai lời truyền ngược nhau đang lưu hành
Lời thứ nhất: phải được tặng mới hợp. Theo lời này, món đồ mang theo tấm lòng và lời chúc của người tặng, nên "có phúc" hơn món tự bỏ tiền mua. Người ta hay nhắc lời này với vòng tay, mặt dây hình con giáp, hồ lô, và đôi khi với tỳ hưu. Cách nghĩ ấy có gốc rất người: quà của người thương bao giờ cũng được trân trọng hơn đồ mình tự sắm.
Lời thứ hai: phải tự chọn mới đúng. Lời này cho rằng vật phẩm cần hợp mệnh, hợp tuổi, hợp mắt người dùng, mà người tặng thì khó biết hết. Tự đi chọn, tự cầm lên ngắm, tự quyết món nào mình thích thì mới gắn bó lâu. Lời này thường đi kèm các bài chọn màu, chọn chất liệu theo ngũ hành.
Chỗ hai lời gặp nhau. Nhìn kỹ, cả hai đều xoay quanh một điều: vật phẩm có ý nghĩa khi người dùng gắn bó với nó. Một món được tặng đúng ý thì được nâng niu; một món tự chọn cẩn thận cũng vậy. Ngược lại, món được tặng mà không hợp hay món mua vội theo lời quảng cáo đều có chung số phận là bị cất vào ngăn kéo.
Những tục quà tặng ở nơi khác. Không riêng người Việt có kiểu lời truyền này. Một số bùa may ở châu Âu như chiếc sừng đỏ của người Napoli được nói là phải nhận từ người khác. Điều đó cho thấy đây là thói quen văn hoá về quà tặng, không phải một nguyên lý riêng của phong thủy.
Tự mua và được tặng khác nhau ở đâu trong thực tế
Bỏ qua chuyện "linh hay không", hai cách có món đồ khác nhau rõ ở những điểm sau:
| Khía cạnh | Tự mua | Được tặng |
|---|---|---|
| Hợp mắt, hợp sở thích | Chủ động chọn mẫu, màu, kiểu dáng mình thích | Phụ thuộc người tặng hiểu mình tới đâu |
| Kích thước so với chỗ đặt | Đo được kệ, bàn trước khi mua | Hay gặp món quá to hoặc quá nhỏ so với chỗ bày |
| Chất liệu, độ bền | Hỏi kỹ được: đá thật hay bột ép, đồng đúc hay mạ | Ít ai hỏi lại người tặng chất liệu gì |
| Ý nghĩa tình cảm | Là lựa chọn của chính mình, gắn với một mốc nào đó | Gắn với người tặng và dịp tặng |
| Khả năng đổi trả | Còn hoá đơn, còn hộp thì đổi được | Khó mở lời xin hoá đơn để đổi |
| Áp lực bày ra | Không có | Hay ngại cất đi vì sợ người tặng đến chơi không thấy |
Bảng này cho thấy rủi ro lớn nhất của quà tặng vật phẩm là lệch về kích thước và thẩm mỹ, chứ không phải chuyện linh hay không. Rủi ro lớn nhất của tự mua là mua vội, mua theo lời đồn, không hỏi chất liệu.
Tự mua cho mình: những việc nên làm trước khi xuống tiền
Nếu bạn quyết tự mua, mấy việc dưới đây giúp món đồ ở lại lâu trên kệ thay vì vài tháng sau đã thấy chướng mắt:
- Đo chỗ đặt trước: chiều rộng, chiều sâu mặt kệ, khoảng trống phía trên. Ghi ra giấy hoặc chụp ảnh có thước kẻ để mang theo khi đi xem.
- Xác định chất liệu muốn mua và hỏi rõ: đá tự nhiên nguyên khối, đá ghép, bột đá ép keo, đồng đúc, đồng mạ, resin. Mỗi loại khác nhau về trọng lượng, độ bền và cách lau.
- Nhìn món đồ ở khoảng cách bạn sẽ nhìn nó hằng ngày. Một con tỳ hưu đẹp khi cầm trên tay có thể trông lạc lõng khi đặt cách ba mét trên tủ tivi.
- Nếu định chọn theo mệnh, dùng nó như một gợi ý về màu, không phải điều kiện bắt buộc. Món bạn thích nhìn mỗi ngày quan trọng hơn món "đúng mệnh" mà bạn không ưa.
- Mua online thì hỏi ảnh thật, video quay quanh món đồ dưới ánh sáng tự nhiên, kích thước có đế và trọng lượng, chính sách đổi khi hàng bị vỡ lúc giao.
- Không mua vì bị doạ "tự mua là không linh, phải mua gói khai quang kèm theo". Đó là cách bán thêm dịch vụ, không phải lời khuyên.
Đi tặng vật phẩm sao cho người nhận dùng được
Tặng vật phẩm là món quà dễ thành món cất kho nếu không chuẩn bị. Thứ tự sau đúc kết từ những lỗi hay gặp:
- Hỏi khéo về chỗ sẽ bày. Với quà tân gia, khai trương, có thể hỏi thẳng người nhà của họ: "quầy mới rộng không, có kệ chưa".
- Chọn món trung tính trước, món "theo mệnh" sau. Hồ lô, bình ngọc nhỏ, quả cầu đá, thuyền buồm đều dễ hợp nhiều không gian; tượng linh vật dữ dằn hay tượng thần thì nên biết người nhận có thích không.
- Ưu tiên cỡ vừa phải. Món nhỏ hơn dự tính thì vẫn bày được ở bàn làm việc; món quá to thường không có chỗ.
- Kèm một tấm thiệp nói ý nghĩa món quà theo cách nhẹ nhàng, không hứa hẹn tài lộc. Người nhận sẽ nhớ lời chúc hơn là con số.
- Giữ hoá đơn hoặc hỏi trước nơi bán có cho đổi mẫu không, và nói với người nhận một câu "nếu không hợp chỗ thì em đổi giúp". Câu này gỡ cho họ khỏi áp lực phải bày.
- Không mang theo lời doạ hay lời phán kiểu "phải đặt hướng này mới được". Món quà là lời chúc, không phải bài tập về nhà.
Món nào hay được dặn "nên được tặng", món nào hay tự mua
Nghe kỹ những lời truyền quanh ta sẽ thấy chúng không áp đều cho mọi vật phẩm. Đồ đeo sát người như vòng tay, mặt dây chuyền hình con giáp, hồ lô nhỏ hay được nói là "nên có người tặng", nhất là khi người tặng là cha mẹ, ông bà. Phần lớn vì đó là những món quà gắn với các mốc như đầy tháng, thôi nôi, vào lớp Một, đi học xa, và người nhận đeo chúng như một lời nhắc về gia đình.
Đồ bày cỡ lớn như đôi sư tử trước cổng, cặp kỳ lân, tượng Thần Tài cho quầy hàng thì ngược lại, thường do chính gia chủ chọn mua. Lý do rất thực tế: phải đo cổng, đo kệ, tính trọng lượng, chọn chất liệu chịu nắng mưa, mà người ngoài khó làm thay. Ít ai nói đôi sư tử tự mua là "kém" hơn.
Ở giữa là những món dễ làm quà như quả cầu đá, thuyền buồm, bắp cải ngọc, cây đá quý. Chúng vừa hay được tặng dịp tân gia, khai trương, vừa hay được tự mua để trang trí. Với nhóm này, lời truyền nào cũng có người theo, nên càng không có lý do để lo lắng nếu bạn tự đi chọn.
Cách phân chia ấy cho thấy lời kiêng thật ra đi theo thói quen tặng quà của từng dịp, không theo một nguyên lý nào về vật phẩm. Hiểu như vậy, bạn sẽ thoải mái hơn khi nghe ai đó nói "tự mua không được đâu".
Tục trả tiền tượng trưng khi nhận món có cạnh sắc
Có một tục liên quan khá rõ tới chuyện tặng và mua: khi được tặng dao, kéo, hay những vật có mũi nhọn, lưỡi sắc, nhiều người Việt trả lại cho người tặng một đồng xu hoặc một tờ tiền lẻ. Cách làm này biến món quà thành một lần "mua", vì theo quan niệm dân gian tặng đồ sắc dễ "cắt đứt" tình cảm.
Với vật phẩm phong thủy, tục này hay được áp vào kiếm tiền xu, đao trang trí, tượng cầm vũ khí. Đây là một ví dụ thú vị cho thấy chính dân gian cũng không coi "tự mua" là kém: trong trường hợp này, người ta còn cố tình biến quà thành mua để giữ ý.
Nếu bạn tặng hoặc nhận món kiểu ấy, đưa hoặc nhận đồng xu một cách vui vẻ là đủ. Không nên biến nó thành chuyện căng thẳng. Người không theo tục này cũng không cần ép bản thân làm; điều cần là đừng chê cười người khác khi họ làm.
Được tặng món không hợp: giữ, đổi hay tặng lại
Nhiều người ngại nhất ở chỗ này: món quà đã nhận, không hợp, nhưng sợ cất đi là "phụ lòng" hoặc "mất lộc". Thực ra có mấy hướng xử lý đều tử tế.
Nếu món đồ hợp nhưng kích thước lệch, có thể đổi chỗ bày: một tượng quá to cho bàn làm việc có thể hợp kệ phòng khách, một món quá nhỏ cho tủ trưng bày có thể đặt ở bàn đọc sách. Nếu chất liệu kém bền với chỗ định đặt, chẳng hạn bột đá đặt ngoài ban công, chuyển vào trong nhà là đủ.
Nếu người tặng đã nói có thể đổi, cứ nhẹ nhàng nhờ họ đổi mẫu hoặc tự mang tới nơi bán đổi. Nếu không, cất món đồ trong hộp, ở chỗ khô ráo, sạch sẽ cũng là cách trân trọng; không có lời kiêng chính thống nào bắt phải bày bằng được.
Tặng lại cho người thích hợp hơn là chuyện nhiều nhà vẫn làm, miễn là món đồ còn mới, không tặng lại cho chính người quen của người đã tặng, và không nói dối nguồn gốc nếu được hỏi. Với vật phẩm mang ý nghĩa thờ cúng như tượng Thần Tài, Phật bản mệnh, nhiều gia đình thích hỏi ý người lớn hoặc nhà chùa trước khi trao lại.
Câu hỏi thường gặp
Tự mua tỳ hưu cho mình có được không?
Được. Không có quy định thống nhất nào cấm tự mua tỳ hưu. Lời "tỳ hưu phải được tặng" chỉ là một trong nhiều lời truyền, và cũng có lời ngược lại khuyên tự chọn cho hợp mệnh. Điều cần quan tâm hơn là chất liệu, kích thước và mẫu bạn thật sự thích.
Được tặng vật phẩm không hợp mệnh thì có nên bày không?
Màu theo mệnh chỉ là một gợi ý trong cách chọn vật phẩm, không phải điều kiện bắt buộc. Nếu bạn thích món đồ và có chỗ đặt hợp lý thì cứ bày. Nếu không thích, cất cẩn thận hoặc đổi mẫu khác cũng không có gì phải lo.
Tặng vật phẩm phong thủy cho sếp nên chọn món gì?
Nên chọn món trung tính, cỡ vừa với bàn làm việc, chất liệu bền và dễ lau: quả cầu đá có đế, thuyền buồm nhỏ, ống bút đá, hồ lô. Tránh món quá to, quá rực, hoặc tượng thần nếu chưa biết sếp có thờ cúng hay không.
Có phải trả tiền khi được tặng kiếm, đao trang trí không?
Đó là một tục dân gian: người nhận trả lại đồng xu tượng trưng để biến quà thành mua, tránh ý "cắt đứt" của đồ sắc. Theo hay không là tuỳ nếp mỗi người. Nếu người tặng hoặc người nhận muốn làm thì đưa nhận vui vẻ là đủ.
Mua vật phẩm rồi nhờ người khác trao lại để thành quà có được không?
Một số người làm vậy để thoả cả hai lời truyền, và cũng không có gì sai. Tuy nhiên ý nghĩa thật của quà là tấm lòng người tặng, nên cách này chủ yếu giúp người dùng thấy yên tâm. Nếu nó làm bạn vui thì cứ làm, không cần tốn thêm chi phí.
Tặng lại vật phẩm đã được tặng có bị coi là xui không?
Không có lời kiêng chính thống nào nói vậy. Nhiều nhà vẫn tặng lại món còn mới cho người hợp hơn. Nên tránh tặng lại trong cùng nhóm quen với người đã tặng, và với tượng thờ thì hỏi ý người lớn trong nhà trước.