Vật phẩm theo mệnh chủ cửa hàng hay người đứng quầy: chọn theo ai cho hợp

Tập quán phổ biến là chọn vật phẩm chung của cửa hàng theo mệnh người chủ, tức người bỏ vốn và chịu trách nhiệm chính; còn món ở quầy, món trên người thì theo mệnh người ngồi quầy, đứng bán hằng ngày. Khi cửa hàng có nhiều người hùn vốn khác mệnh, hoặc chủ không trực tiếp đứng bán, nhiều nơi chọn món trung tính cho chỗ chung để không ai thấy bị "lấn".

Đó là cách chia mà người bán vật phẩm lâu năm hay gợi ý, không phải luật. Bài này đi qua những tình huống cụ thể: chủ tự đứng quầy, chủ thuê quản lý, hai vợ chồng cùng bán, ba người bạn hùn vốn, cửa hàng đổi chủ, cửa hàng đổi người đứng quầy. Chuyện chọn biển hiệu, màu thương hiệu theo mệnh là một đề tài khác, bài này không đụng tới.

Vì sao lại có câu hỏi "chọn theo mệnh ai"

Ở nhà riêng, câu trả lời thường dễ: món trong phòng ai thì theo người đó, món phòng khách theo gia chủ hoặc theo cả nhà. Cửa hàng phức tạp hơn vì có ba vai có thể là ba người khác nhau: người bỏ vốn, người quản lý, người đứng quầy đếm tiền và nói chuyện với khách mỗi ngày. Một tiệm tạp hoá gia đình thì ba vai là một; một quán cà phê hùn vốn thuê quản lý thì ba vai có khi là năm người.

Tập quán dân gian gắn cửa hàng với "chủ", vì chủ là người được coi là gánh vận làm ăn của nơi đó. Nhưng người đứng quầy lại là người ngồi cạnh vật phẩm nhiều giờ nhất, nhìn thấy nó, lau nó, và nếu không thích thì cũng là người cảm thấy khó chịu nhất. Cách chia "món chung theo chủ, món ở quầy theo người đứng quầy" ra đời từ chỗ cân hai điều đó.

Cũng nên nói rõ: vật phẩm ở cửa hàng là đồ trang trí mang lời chúc theo tập quán. Hàng đúng, giá hợp lý, phục vụ tử tế, sổ sách rõ ràng mới quyết định quán có khách hay không. Việc chọn theo mệnh ai chỉ là để mọi người trong cửa hàng thấy dễ chịu với món đồ, không phải để tranh nhau chuyện ai "mang lộc" cho quán.

Chủ tự đứng quầy: đơn giản nhất

Tiệm tạp hoá, quán phở, tiệm sửa điện thoại do chính chủ đứng bán là trường hợp gọn nhất. Mọi món theo mệnh chủ: thiềm thừ ở quầy, tiền xu dưới khay tiền, cây đá ở kệ, vòng tay chủ đeo. Ví dụ một cô chủ tạp hoá sinh năm 1975 mệnh Thuỷ ở Hải Phòng: thiềm thừ đồng sáng hoặc đá đen ở góc quầy, một chuỗi tiền xu buộc dây trong ngăn kéo, vòng đá mặt trăng cô đeo khi bán.

Điều cần cân nhắc là người phụ bán. Con cái phụ bán buổi tối, cháu họ phụ ngày Tết thì không cần đổi gì. Nhưng nếu chủ có kế hoạch thuê người bán toàn thời gian trong một hai năm tới, nên chọn món chung có màu không quá đậm theo một mệnh, để sau này người mới vào không thấy lạc lõng.

Chủ tự bán còn có một lợi thế: biết rõ món nào mình thật sự nhìn thấy. Người bán tạp hoá cả ngày nhìn ra cửa, nhìn quầy và nhìn kệ hàng phía khách chỉ lấy hàng; món đặt trên nóc tủ lạnh phía sau thì cả năm không ngó tới. Vật phẩm theo mệnh chủ nên đặt chỗ chủ nhìn thấy, không phải chỗ còn trống.

Một lưu ý chỗ đặt dành cho quầy chủ tự bán: quầy tạp hoá, quán ăn thường chật, mặt quầy chất đầy hàng, máy tính tiền, điện thoại. Món đặt quầy nên dưới 12 cm, đế rộng, nằm ở góc trong phía người bán, không ở mép phía khách. Khách đặt túi đồ, đặt mũ bảo hiểm lên quầy là chuyện mỗi ngày, món cao dễ bị gạt đổ.

Chủ thuê quản lý và nhân viên: chia món chung, món quầy

Chuỗi cửa hàng nhỏ, quán cà phê thuê quản lý, spa có chủ đầu tư ít khi tới là kiểu thứ hai. Ở đây người ta hay chia ba lớp. Lớp chung gồm món ở lối vào, kệ trưng bày, phòng chờ: chọn theo mệnh chủ, hoặc trung tính nếu chủ không quan tâm. Lớp quầy gồm món ở quầy thu ngân, quầy lễ tân: theo người đứng quầy lâu dài, hoặc trung tính nếu nhân viên hay thay. Lớp cá nhân là đồ đeo, đồ trong túi: mỗi người tự chọn.

Chủ đầu tư mệnh Kim mà quản lý mệnh Mộc, theo quan niệm Kim khắc Mộc, là tình huống nhiều người hỏi. Cách xử lý êm là để lớp chung theo chủ với món đồng, đá trắng ở lối vào, còn quầy chọn món màu Thuỷ như thuyền nhỏ, đá đen, vì Thuỷ đứng giữa Kim và Mộc trong vòng tương sinh. Không ai phải nhìn mỗi ngày thứ "khắc" mình.

Nhân viên đứng quầy theo ca, hai ba người xoay nhau thì đừng cố chọn theo mệnh từng người. Món quầy khi đó nên trung tính: tiền xu đồng trong khay, cây đá ngũ sắc nhỏ, hồ lô gỗ. Ai cũng thấy được, không ai thấy bị áp.

Hùn vốn khác mệnh: món trung tính và luật "không ai phải nhìn thứ khắc mình"

Ba người bạn góp vốn mở quán nước, mỗi người một mệnh, là tình huống dễ cãi nhau nhất nếu ai cũng muốn món theo mình. Cách nhiều nhóm làm là thoả thuận từ đầu: chỗ chung dùng món trung tính, mỗi người được một món riêng ở chỗ mình hay ngồi. Món trung tính hay chọn là cây đá ngũ sắc gom đủ năm màu, đồ gỗ màu tự nhiên, đồ đồng giả cổ màu sẫm, gốm men trắng ngà.

Có nhóm chọn theo người góp vốn nhiều nhất. Cách này đơn giản nhưng dễ khiến những người còn lại thấy mình là "phụ". Nếu chọn cách đó, nên nói rõ và để những người khác có góc riêng. Có nhóm lại chọn theo người đứng ra điều hành hằng ngày; cách này hợp lý hơn về mặt thực tế vì người đó gắn với quán nhiều nhất.

Dù chọn cách nào, nguyên tắc dễ giữ hoà khí là không đặt món màu khắc mệnh một thành viên ở đúng chỗ người đó ngồi. Người mệnh Hoả ngồi quầy thì đừng đặt thác nước, đá đen ngay cạnh tay họ; người mệnh Thổ làm bếp thì cây đá lá xanh to nên đặt ở sảnh, không ở cửa bếp. Phần còn lại tuỳ thẩm mỹ chung.

Bảng chia món theo kiểu cửa hàng

Bảng sau gom các kiểu cửa hàng hay gặp và cách chia mà nhiều nơi áp dụng:

Bảng là cách chia hay gặp, không phải luật. Một cửa hàng mà cả nhóm đều thấy dễ chịu với món đang bày là đã đạt mục đích.

Khi cửa hàng đổi chủ hoặc đổi người đứng quầy

Mua lại một cửa hàng đang chạy, người chủ mới hay hỏi có cần bỏ hết vật phẩm của chủ cũ không. Theo tập quán, nhiều người muốn thay món chung theo mệnh mình, vì cảm giác "khởi đầu mới". Nhưng không có lý do gì phải vứt bỏ một món đẹp; món cũ hợp tông thì giữ, món không hợp có thể trả lại chủ cũ như một cách tử tế, hoặc chuyển vào kho.

Đổi người đứng quầy thì chỉ cần thay món quầy, và cũng chỉ khi món đó đậm màu theo người cũ. Một cửa hàng điện thoại ở Đà Nẵng đổi quản lý từ một chị mệnh Hoả sang một anh mệnh Thuỷ: cụm thạch anh tím ở quầy được chuyển lên kệ trưng bày phía trong, quầy thay bằng một chiếc thuyền đồng nhỏ. Chi phí gần như không có, mà người mới thấy được tôn trọng.

Còn với người đứng quầy, nếu không thích món ở quầy thì cứ nói với chủ. Đa số chủ cửa hàng sẵn sàng dời món đó đi chỗ khác, vì người đứng quầy vui vẻ quan trọng hơn một bức tượng.

Món của riêng người đứng quầy: đồ đeo, ngăn kéo, góc nhỏ

Ngoài món chung và món quầy do chủ chọn, người đứng quầy thường có "lớp riêng" của mình: một vòng tay, một mặt đeo, một chuỗi tiền xu trong ví, một món nhỏ trong ngăn kéo riêng. Lớp này không cần ai đồng ý, và cũng là chỗ để người đứng quầy chọn đúng theo mệnh mình dù món chung của cửa hàng theo mệnh người khác.

Đồ đeo khi đứng quầy phải hợp với việc: thu ngân đếm tiền, quẹt thẻ, gõ máy tính tiền liên tục thì vòng hạt to va vào mặt quầy kính kêu lạch cạch, lâu ngày mẻ hạt. Hạt 6–8 mm, đeo ở tay không cầm tiền là lựa chọn quen thuộc. Nhân viên quán ăn, quán cà phê thì nên tháo vòng khi pha chế, bưng bê, rửa ly, vì quy định vệ sinh thực phẩm thường không cho đeo trang sức ở tay khi làm việc với đồ ăn uống.

Ngăn kéo riêng dưới quầy là chỗ hay để một món nhỏ như thiềm thừ mini, hồ lô đá, tiền xu buộc dây. Món trong ngăn kéo không ảnh hưởng thẩm mỹ chung, không ai phải bàn, mà người đứng quầy vẫn có món của mình. Nhiều cửa hàng thay ca để lại một món chung trong ngăn kéo két tiền, ai trực ca nào cũng dùng.

Đặt món ở quầy: chuyện thực tế ít ai nói

Dù chọn theo mệnh ai, món ở quầy phải sống được trong điều kiện của quầy. Quầy quán ăn có dầu mỡ bay, món đồng nhiều khe chạm bám dầu thành lớp nhớt chỉ sau vài tuần; chọn món mặt trơn, dễ lau. Quầy cà phê có hơi nước từ máy pha, đế gỗ sẽ phồng; chọn đế đá hoặc lót đĩa. Quầy cửa hàng điện thoại đèn mạnh, đá trong suốt sẽ lấp lánh đẹp nhưng cũng gây loá mắt khách ngồi đối diện nếu đặt ngang tầm mắt.

Chống trộm cũng là chuyện của quầy. Tượng đồng nhỏ, đá quý cỡ lòng bàn tay đặt sát mép quầy phía khách dễ "biến mất" giờ đông khách. Đặt phía người bán, hoặc dùng miếng dán silicon hai mặt gắn đế xuống mặt quầy.

Về cỡ, quầy thu ngân thường sâu 50–60 cm, phần dành cho đồ trang trí chỉ chừng hai bàn tay ở góc trong. Món dưới 12 cm, nặng không quá một ký là vừa, đủ thấy mà không vướng máy in hoá đơn hay màn hình.

Câu hỏi thường gặp

Cửa hàng của hai vợ chồng thì chọn vật phẩm theo mệnh chồng hay vợ?

Nhiều gia đình chọn theo người đứng tên kinh doanh hoặc người điều hành chính. Nếu cả hai cùng đứng bán, món chung có thể chọn màu nối hai mệnh theo vòng tương sinh, còn món quầy theo người hay ngồi quầy hơn. Quan trọng là hai người cùng thích món đó.

Nhân viên đứng quầy có được tự đặt vật phẩm theo mệnh mình không?

Tuỳ quy định từng cửa hàng. Nhiều chủ đồng ý cho nhân viên đặt một món nhỏ ở chỗ mình hay đứng, miễn gọn, không vướng việc và hợp tổng thể. Nên hỏi chủ trước, tránh đặt món lớn hay món có hình tượng gây chú ý với khách.

Món trung tính cho cửa hàng nhiều người hùn vốn là gì?

Hay gặp là cây đá ngũ sắc gom đủ năm màu, đồ gỗ màu tự nhiên, đồ đồng giả cổ màu sẫm và gốm men trắng ngà. Những món này không nghiêng hẳn về mệnh nào theo quan niệm ngũ hành, nên ít khiến thành viên nào thấy bị lấn.

Mua lại cửa hàng có phải bỏ vật phẩm của chủ cũ không?

Không bắt buộc. Món đẹp, hợp tông thì giữ; món không hợp có thể trả chủ cũ hoặc cất đi. Nhiều người chỉ thay món ở lối vào và quầy theo mệnh mình, giữ nguyên phần còn lại để tiết kiệm.

Có nên đặt vật phẩm theo mệnh trên biển hiệu, logo không?

Chọn màu biển hiệu, logo theo mệnh là đề tài riêng của các trang chuyên về tuổi và mệnh. Về mặt vật phẩm, nên tách bạch: biển hiệu theo nhận diện thương hiệu, vật phẩm là món trang trí bên trong cửa hàng.