Khi mỗi người trong nhà một mệnh, tập quán có hai cách cho không gian chung như phòng khách: chọn theo mệnh của gia chủ (người đứng tên nhà hoặc người trụ cột), hoặc chọn món trung tính, nhiều màu, không khắc mạnh với ai. Còn bàn làm việc, đồ đeo, góc riêng của từng người thì cứ theo mệnh người đó.
Phần lớn gia đình bây giờ chọn cách thứ hai cho phòng khách, vì vừa đỡ phải tranh luận ai là "gia chủ", vừa dễ phối với đồ đạc sẵn có. Bài này đi qua một ví dụ giả định gia đình bốn người bốn mệnh, so sánh hai cách, gợi ý các nhóm món trung tính và cách chia không gian sao cho mỗi người có chỗ của mình.
Ví dụ giả định: một nhà bốn người, bốn mệnh khác nhau
Để dễ hình dung, lấy một gia đình giả định: chồng sinh năm 1984 (mệnh Kim), vợ sinh năm 1987 (mệnh Hoả), con sinh năm 2019 (mệnh Mộc), bà nội sinh năm 1960 (mệnh Thổ). Theo vòng tương khắc, Hoả khắc Kim, nghĩa là màu ưu tiên của vợ (đỏ, hồng, tím) lại là màu chồng được khuyên không làm món chính, và ngược lại màu trắng bạc của chồng là màu vợ "khắc". Kim lại khắc Mộc, nên màu của chồng cũng không hỗ trợ con.
Nếu chọn phòng khách theo một người, gần như luôn có người khác rơi vào ô "cân nhắc". Đây chính là tình huống khiến nhiều nhà lúng túng khi đi mua vật phẩm. Câu hỏi đúng không phải là "ai thắng", mà là "món nào hợp cả nhà đủ để đặt ở chỗ chung".
Nhìn lại bảng sinh khắc, nhóm màu vàng, nâu đất (Thổ) có vị trí khá đặc biệt với gia đình này: Thổ sinh Kim (tốt cho chồng), là bản mệnh của bà (tốt cho bà), Hoả sinh Thổ (với vợ là "mình sinh nó", hơi hao nhưng không khắc), và Mộc khắc Thổ (với con là "mình khắc nó", trung tính). Không ai rơi vào ô "nó khắc mình". Vì vậy, đá vàng, gốm men nâu, gỗ nâu tự nhiên là lựa chọn trung tính hợp lý cho phòng khách nhà này.
Cách thứ nhất: chọn theo mệnh gia chủ
Gia chủ là ai. Tập quán cũ thường lấy người đàn ông trụ cột hoặc người đứng tên nhà. Ngày nay, nhiều nhà tự thống nhất: người đứng tên sổ nhà, người lo kinh tế chính, hoặc người lớn tuổi nhất. Không có quy định bắt buộc; điều quan trọng là cả nhà cùng đồng ý.
Ưu điểm. Đơn giản, rõ ràng, dễ chọn: chỉ cần một hàng trong bảng màu. Hợp nhà có gia chủ rõ ràng, các thành viên khác không quá để tâm chuyện mệnh.
Nhược điểm. Dễ có người rơi vào ô màu khắc. Trong ví dụ trên, nếu chọn theo chồng mệnh Kim, phòng khách sẽ nhiều trắng bạc, ánh kim, đúng nhóm mà vợ mệnh Hoả "khắc"; về quan niệm không phải là xấu với vợ, nhưng nếu chọn theo vợ, phòng khách nhiều đỏ tím lại là nhóm khắc mệnh chồng.
Khi nào hợp. Khi gia đình có một người rất quan tâm chuyện mệnh còn những người khác không bận tâm; hoặc khi không gian là phòng làm việc tại nhà của gia chủ chứ không phải phòng sinh hoạt chung.
Cách giảm xung đột. Chọn món chính theo gia chủ nhưng ở nhóm màu "được sinh" thay vì "bản mệnh", nếu nhóm đó trung tính hơn với người khác. Hoặc dùng hành trung gian ở phần đế, phần nền như bài về tương sinh tương khắc đã nêu.
Cách thứ hai: các nhóm món trung tính cho không gian chung
Món trung tính là món nhiều màu, hoặc màu ít bị coi là khắc mạnh, hoặc chất liệu mộc mạc. Bảng sau gom các nhóm hay được chọn cho phòng khách chung:
| Nhóm món | Vì sao được coi là trung tính | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Cây đá quý ngũ sắc | Lá đá nhiều màu, mỗi mệnh có một phần | Chọn cây có màu phân bổ đều, không một màu áp đảo |
| Tranh đá quý nhiều màu | Bức tranh cảnh vật ghép từ nhiều loại đá | Treo chắc, khung chịu lực; tranh đá nặng hơn tranh thường |
| Đồ gỗ màu tự nhiên | Gỗ nâu mộc gần nhóm màu đất, ít ai coi là khắc mạnh | Tránh gỗ sơn màu quá đậm; xem vết nứt |
| Gốm men vàng nâu, men rạn | Màu đất, nhóm trung gian của nhiều cặp mệnh | Kệ có gờ, đặt xa lối trẻ chạy |
| Đồ đồng giả cổ màu sẫm | Ánh kim đã dịu, gần màu nâu | Đồng đặc nặng; đặt chắc, lau khô |
| Hồ lô, rùa, quả cầu nhỏ đặt theo cặp | Mỗi món một màu, đặt cân hai bên | Không bày quá nhiều; một cặp là đủ |
Món ngũ sắc là cách "chia đều" theo tập quán, còn đồ gỗ, gốm, đồng giả cổ là cách "lùi về màu đất". Cả hai đều có lý; chọn cách nào tuỳ theo gu nội thất của nhà. Phòng khách hiện đại tông trắng xám thường hợp cây đá ngũ sắc nhỏ hoặc tranh đá quý; phòng khách gỗ truyền thống hợp gốm men và đồng giả cổ.
Chia không gian: chỗ chung theo cả nhà, chỗ riêng theo từng người
Cách làm được nhiều gia đình áp dụng nhất là chia rõ hai loại không gian. Không gian chung gồm phòng khách, bàn ăn, lối vào: chọn món trung tính hoặc theo gia chủ. Không gian riêng gồm bàn làm việc, phòng ngủ riêng, góc học của con, đồ đeo: mỗi người chọn theo mệnh mình. Với gia đình ví dụ trên, chồng đặt quả cầu thạch anh trắng trên bàn làm việc, vợ đeo vòng thạch anh hồng, góc học của con có một cây đá lá xanh nhỏ, bà có chuỗi hạt gỗ và một bình gốm men vàng trong phòng riêng.
Phòng ngủ chung của vợ chồng khác mệnh là chỗ hay bị hỏi. Nhiều người chọn đồ trung tính, nhỏ, màu dịu như thạch anh hồng nhạt, gốm trắng ngà, gỗ mộc. Một cách khác là mỗi người một bên đầu giường, đặt món nhỏ theo mệnh mình. Phòng ngủ không phải chỗ cho món đá to nặng; những lời như "đặt món này để vợ chồng hoà hợp" chỉ nên hiểu là lời chúc trong tập quán.
Góc của trẻ nhỏ thì an toàn đi trước mệnh: không hạt rời, không đá cạnh sắc, không đồ dễ vỡ ở tầm với. Một con rùa gỗ, một quả cầu đá đặc cỡ lớn đặt trên kệ cao là đủ ý, hoặc đơn giản là chưa cần vật phẩm cho tới khi con đủ lớn.
Cỡ, số lượng và những điều hay bỏ sót ở phòng khách chung
Phòng khách là nơi nhiều người qua lại, có khách, có trẻ nhỏ, có người già, nên ngoài chuyện mệnh còn mấy điều thực tế:
- Một món chính cho mỗi mặt kệ. Kệ tivi dài 1,8 m chứa được một món chính cao 30–40 cm và hai món phụ thấp. Bày năm bảy món thì mỗi món đều mất chỗ đứng.
- Món nặng đặt thấp. Tượng đá, hốc thạch anh, đồ đồng đặc đặt trên tủ thấp hoặc kệ sàn, không trên nóc tủ cao.
- Lối đi thông thoáng. Bình gốm đặt sàn, chậu cây đá lớn không đặt ở lối người già và trẻ nhỏ đi lại ban đêm.
- Dễ lau. Món nhiều khe kẽ đọng bụi nhanh; cây đá quý cần chổi lông mềm; tranh đá quý lau bằng khăn khô.
- Không che tầm nhìn tivi, cửa sổ. Món cao đặt ở hai đầu kệ, không đặt chính giữa trước màn hình.
- Ánh nắng. Quả cầu thạch anh, pha lê trong suốt không đặt ở chỗ nắng chiếu thẳng, vì có thể tụ nắng thành điểm nóng.
Những điều này không thuộc ngũ hành, nhưng lại quyết định món đồ có được giữ lâu trong nhà hay không. Một món "hợp mệnh" mà cả nhà vấp phải mỗi tối thì sớm muộn cũng bị cất vào kho.
Tặng quà cho một gia đình nhiều mệnh
Câu hỏi này hay gặp khi đi mừng tân gia, mừng nhà mới của người thân: mình biết gia đình đó có nhiều người, mỗi người một mệnh, thậm chí không biết hết năm sinh của ai. Tặng theo mệnh một người dễ thành tặng "lệch", nhất là khi món quà sẽ đặt ở phòng khách chung.
Cách an toàn là chọn đúng nhóm món trung tính đã nêu: cây đá ngũ sắc cỡ vừa, tranh đá quý nhỏ, bình gốm men nâu, hồ lô gỗ hay đồ đồng giả cổ. Nếu biết rõ gia chủ và gia chủ quan tâm chuyện mệnh, có thể chọn món theo nhóm màu "được sinh" của gia chủ nhưng tránh nhóm màu khắc mạnh với người vợ hoặc chồng còn lại.
Đừng quên hỏi kích thước chỗ đặt nếu tặng món lớn, kèm thẻ ghi chất liệu và cách lau. Quà hợp nhà là quà gia đình đó muốn bày ra, chứ không phải quà phải giải thích một hồi mới biết vì sao hợp.
Khi trong nhà không thống nhất được
Có những nhà mà một người rất tin chuyện mệnh, người kia thì không. Có nhà bố mẹ chồng muốn bày theo mệnh con trai, con dâu lại thích đồ hiện đại tối giản. Vật phẩm là đồ trang trí mang lời chúc; để nó thành chuyện căng thẳng trong nhà là đi ngược hẳn với ý nghĩa ban đầu.
Cách tháo gỡ hay gặp là chọn món trung tính cho phòng khách và để người quan tâm có góc riêng theo ý mình. Một cách khác là cả nhà cùng đi chọn, mỗi người góp ý một tiêu chí: người lo mệnh, người lo thẩm mỹ, người lo an toàn cho trẻ. Món nào qua được cả ba tiêu chí thì mua; món nào chỉ qua một tiêu chí thì để dành.
Một nguyên tắc nhỏ giúp đỡ cãi nhau: món đặt ở chỗ chung phải được tất cả người lớn trong nhà chấp nhận nhìn thấy mỗi ngày, còn món đặt ở chỗ riêng thì chủ nhân góc đó quyết. Khi một người muốn thêm món vào phòng khách, cả nhà xem thử ít hôm rồi mới chốt; nhiều cửa hàng đồng ý đổi mẫu trong vài ngày nếu hàng còn nguyên, nên hỏi điều kiện đổi trước khi mua.
Các mẫu thuộc nhóm Tranh Đá Quý và Cây Đá Quý Tài Lộc, trong đó có nhiều mẫu ngũ sắc hợp không gian chung, có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng khác mệnh thì vật phẩm phòng khách nên theo ai?
Tập quán cũ thường theo gia chủ, tức người đứng tên nhà hoặc trụ cột. Nhiều nhà ngày nay chọn món trung tính như cây đá ngũ sắc, tranh đá quý, gốm men nâu để không ai rơi vào màu khắc. Đồ riêng của từng người thì theo mệnh người đó.
Cây đá quý ngũ sắc có thật sự hợp với mọi mệnh không?
Theo quan niệm, cây ngũ sắc có đủ màu nên mỗi mệnh đều có phần hợp, thường được coi là trung tính cho không gian chung. Đó là cách hiểu tập quán; về thẩm mỹ, cây ngũ sắc hợp phòng khách nhiều màu hơn phòng tối giản một tông.
Nhà có ông bà, bố mẹ, con cháu thì chọn gia chủ thế nào?
Không có quy định chung. Có nhà lấy ông bà là người lớn nhất, có nhà lấy người đứng tên nhà, có nhà lấy người lo kinh tế chính. Điều quan trọng là cả nhà đồng ý; nếu khó thống nhất, chọn món trung tính cho phòng chung là cách êm nhất.
Con nhỏ khác mệnh bố mẹ có cần đặt vật phẩm riêng cho con không?
Không bắt buộc. Với trẻ nhỏ, an toàn quan trọng hơn mệnh: không hạt rời, không đá cạnh sắc, không đồ dễ vỡ trong tầm với. Khi con lớn hơn, một món nhỏ ở góc học tập theo màu con thích, hoặc theo mệnh con, là đủ.
Đồ gỗ màu nâu có thật sự trung tính không?
Gỗ là chất liệu Mộc, nhưng màu nâu tự nhiên gần nhóm màu đất, nên nhiều người coi đồ gỗ mộc là món ít bị khắc mạnh. Người mệnh Thổ kỹ tính có thể chọn gỗ màu sẫm hoặc phối với gốm. Đây là cách đọc quan niệm, không phải quy định cố định.