Tranh đồng thuận buồm xuôi gió là bức tranh kim loại chạm hình con thuyền căng buồm lướt trên sóng, mượn câu chúc "thuận buồm xuôi gió" để gửi mong muốn công việc trôi chảy. Đây là một trong những đề tài tranh đồng bán chạy nhất ở các dịp khai trương, tân gia, mừng lên chức. Theo quan niệm phổ biến, mũi thuyền nên quay vào phía trong nhà hoặc trong phòng, gợi hình ảnh thuyền chở hàng cập bến; nhiều gia đình không câu nệ và chỉ chọn theo bố cục hợp với bức tường.
Cùng một đề tài nhưng tranh trên thị trường khác nhau rất xa: có bức gò tay sâu, sóng nước có lớp lớp chiều dày; có bức dập máy nông, buồm phẳng như in. Bài này đi vào chính con thuyền trong tranh: các bố cục hay gặp, cách nhìn cánh buồm và mặt sóng để đánh giá tay nghề, chuyện hướng mũi thuyền nói cho đúng mức, và chọn bức cho phòng khách, văn phòng hay quầy tiếp khách.
Câu "thuận buồm xuôi gió" và vì sao thuyền buồm lên tranh đồng
Thuận buồm xuôi gió là thành ngữ quen thuộc của người Việt, gốc từ đời sống sông nước: thuyền đi đúng chiều gió, buồm căng, người chèo đỡ nhọc, hàng tới bến đúng hẹn. Từ đó câu này thành lời chúc cho mọi việc đang bắt đầu, từ chuyến đi xa, việc làm ăn đến một kỳ thi. Hình con thuyền căng buồm vì thế được dùng rất rộng trên tranh sơn mài, tranh thêu, tranh gỗ và tranh đồng.
Tranh đồng hợp đề tài này vì chất liệu có ánh kim, khi gò nổi thì cánh buồm phồng lên thật sự, bắt sáng ở phần căng nhất và tối dần về mép. Một bức thuyền buồm bằng giấy hay vải chỉ gợi được độ căng bằng màu; bức bằng đồng gợi bằng khối, nhìn nghiêng vẫn thấy buồm lồi ra. Đó là lý do người mua thường thấy tranh thuyền buồm đồng "có hồn" hơn khi đứng ngay trước mặt.
Cần nói rõ: bức tranh là một lời chúc bằng hình, giống câu chúc viết trong thiệp. Nó không làm thay việc buôn bán hay quyết định kinh doanh. Người tặng tranh dịp khai trương gửi một mong muốn tốt đẹp; người nhận treo lên để nhìn mỗi ngày, nhắc mình giữ việc cho đều tay. Hiểu như vậy thì chọn tranh sẽ thoải mái hơn, không bị cuốn theo những lời quảng cáo kiểu "treo là đắt hàng".
Các bố cục thuyền buồm hay gặp trên tranh đồng
Một thuyền lớn giữa sóng. Bố cục phổ biến nhất: một chiếc thuyền ba buồm hoặc năm buồm chiếm phần lớn khung, phía dưới là sóng cuộn, phía sau có thể có núi xa hoặc mặt trời. Bố cục này hợp tường dài vừa phải, nhìn từ xa vẫn rõ hình.
Đoàn thuyền nối nhau. Hai, ba hoặc nhiều thuyền xếp lớp từ gần ra xa, thuyền gần gò sâu, thuyền xa gò nông. Bức kiểu này cần khổ ngang dài và tay nghề tốt, vì nếu thợ gò các thuyền đều một độ sâu thì tranh mất chiều xa, trông như dán chồng.
Thuyền rồng. Mũi thuyền tạc đầu rồng, thân có vảy hoặc hoa văn mây, thường gặp trong tranh mang màu sắc cung đình. Tranh thuyền rồng nhiều chi tiết nhỏ nên hợp với người thích ngắm kỹ, treo ở tầm mắt hơn là treo cao.
Thuyền buồm có thêm biểu tượng khác. Có bức thêm cá chép dưới sóng, mặt trời mọc, hoặc chữ "Thuận buồm xuôi gió" gò ở góc. Thêm nhiều thứ thì bức tranh nặng ý chúc nhưng dễ rối; nếu tường nhà bạn đã nhiều đồ trang trí, chọn bố cục ít chi tiết sẽ dễ sống chung hơn.
Thuyền buồm trên nền phong cảnh. Thuyền chỉ là một phần trong cảnh sông núi, bến cảng hoặc vịnh có đảo đá. Bức này nghiêng về tranh phong cảnh, ý chúc nhẹ đi, hợp với người muốn một bức treo lâu dài mà không quá "phong thủy".
Xem cánh buồm và mặt sóng để đánh giá tay nghề
Trong tranh thuyền buồm, hai chỗ tố cáo tay nghề rõ nhất là cánh buồm và mặt sóng. Khi xem hàng thật hoặc xin ảnh chụp nghiêng, bạn nhìn vào những điểm sau:
- Cánh buồm có độ phồng không đều, căng nhất ở giữa và mỏng dần về mép, giống buồm vải đón gió. Buồm phẳng đều như tấm bìa thường là hàng dập khuôn nông.
- Đường dây buồm, cột buồm mảnh nhưng liền nét, không đứt quãng. Nét đứt, nét nhoè thường do khuôn đã mòn hoặc gò vội.
- Mặt sóng có hai lớp: lớp gần gò cao, ngọn sóng tách rõ; lớp xa gò thấp, mềm. Nếu cả mặt nước cao bằng nhau, bức tranh sẽ thiếu chiều sâu khi nhìn dưới đèn.
- Ván thuyền, mạn thuyền có vân gỗ hoặc đường ghép ván được chạm, không chỉ là một mảng trơn.
- Mặt sau tấm đồng: tranh gò tay thường thấy vết đục, vết búa không đều ở phần lồi; tranh dập máy mặt sau trơn và đều. Hai loại đều có chỗ dùng, quan trọng là người bán nói đúng.
- Độ dày tấm đồng: cầm thử góc khung hoặc hỏi người bán. Tấm quá mỏng dễ móp khi vận chuyển, nhất là ở phần buồm lồi.
Ảnh chụp thẳng dưới đèn studio có thể làm bức dập máy trông rất đẹp. Một tấm ảnh chụp nghiêng khoảng bốn mươi lăm độ, ánh sáng bên hông, sẽ cho bạn thấy độ nổi thật của buồm và sóng.
Hướng mũi thuyền: nói cho đúng mức
Câu hỏi được hỏi nhiều nhất với tranh thuyền buồm là mũi thuyền quay về đâu. Theo quan niệm phổ biến trong các sách phong thủy dân gian, mũi thuyền nên hướng vào phía trong nhà, trong phòng, hoặc về phía bàn làm việc, gợi hình ảnh thuyền chở hàng vào; tránh để mũi thuyền chĩa thẳng ra cửa chính vì bị hiểu là "chở ra". Đây là cách hiểu mang tính biểu tượng, không có căn cứ nào cho thấy treo ngược sẽ gây chuyện gì.
Trên thực tế, hướng mũi thuyền còn phụ thuộc vào bức tường. Nếu bức tường treo tranh nằm bên trái cửa ra vào khi bạn đứng trong nhà nhìn ra, thuyền đi từ trái sang phải sẽ hướng vào trong; nếu tường nằm bên phải, cần chọn bức thuyền đi theo chiều ngược lại. Vì vậy trước khi đặt mua, bạn nên đứng ở giữa phòng, nhìn bức tường dự định treo, rồi xác định chiều "đi vào" là chiều nào.
Nhiều xưởng làm cùng một mẫu theo hai chiều, khách chọn chiều hợp tường. Nếu xưởng chỉ có một chiều mà bạn rất thích, cũng không cần lo lắng: nhiều gia đình treo theo bố cục đẹp nhất với nội thất và coi chuyện hướng chỉ là tham khảo. Điều nên tránh là treo tranh ở chỗ thuyền bị cắt ngang bởi cửa sổ, kệ cao hay đèn, vì lúc đó bức tranh mất hẳn hình con thuyền đang đi.
Chọn bức thuyền buồm theo chỗ treo
Bảng dưới gợi ý bố cục và khổ tranh theo từng chỗ thường treo tranh thuyền buồm. Kích thước chỉ là định hướng; đo bức tường thật của bạn vẫn là bước quyết định.
| Chỗ treo | Bố cục hợp | Khổ gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tường sau sofa phòng khách | Một thuyền lớn hoặc đoàn thuyền khổ ngang | Ngang khoảng hai phần ba chiều dài sofa | Mép dưới tranh cách lưng sofa một gang tay đến hai gang tay |
| Sau lưng ghế giám đốc | Một thuyền lớn, ít chi tiết, mũi thuyền hướng vào phòng | Nhỏ hơn chiều ngang tủ hoặc vách sau ghế | Tránh treo quá thấp làm đầu người ngồi che mất thuyền |
| Sảnh, quầy lễ tân | Đoàn thuyền hoặc thuyền trên nền vịnh | Khổ lớn, nhìn rõ từ cửa | Đèn rọi chéo để buồm bắt sáng |
| Hành lang, cầu thang | Một thuyền khổ dọc hoặc khổ vừa | Vừa tầm mắt người đi qua | Chọn khung gọn, không nhô dễ va vai |
| Phòng làm việc tại nhà | Thuyền nhỏ, nền đơn giản | Khổ nhỏ hoặc trung bình | Không treo ngay sau màn hình, tránh rối mắt khi họp trực tuyến |
Ở văn phòng, bức tranh thuyền buồm thường đặt sau ghế người đứng đầu để khách ngồi đối diện nhìn thấy. Nếu phòng nhỏ, một bức vừa phải với nền trống sẽ dễ chịu hơn một bức lớn đầy sóng và thuyền.
Chất liệu và màu đồng của tranh thuyền buồm
Tranh thuyền buồm thường làm từ đồng thau (thị trường gọi là đồng vàng) hoặc đồng đỏ. Đồng thau cho màu vàng sáng, buồm và sóng đều ánh kim, hợp phòng có nội thất gỗ sáng hoặc tường trắng. Đồng đỏ cho sắc nâu hồng ấm, khi hun giả cổ thì phần lõm tối, phần lồi sáng, rất hợp tranh nhiều lớp sóng vì độ tương phản giúp mắt đọc được chiều sâu.
Nhiều bức phối hai màu: thuyền và buồm mạ vàng, nền và sóng để màu đồng hun. Cách phối này làm con thuyền nổi hẳn lên khỏi nền, nhìn rõ từ xa, thường gặp ở tranh tặng khai trương. Nếu bạn treo trong phòng khách gia đình, tranh một màu đồng hun lại dễ hoà với đồ gỗ và ít chói hơn.
Khung tranh thuyền buồm phổ biến là khung gỗ sơn nâu, khung gỗ chạm, hoặc khung nhôm mạ màu. Một số bức có kính phía trước để chống bụi và tay chạm; kính giúp giữ màu đồng lâu hơn nhưng phản chiếu đèn, đứng chéo sẽ khó ngắm. Tranh không kính thì cần lau bụi đều hơn, đổi lại nhìn được trọn độ nổi của buồm.
Tặng tranh thuyền buồm: dịp nào hợp và nên dặn gì
Khai trương cửa hàng, văn phòng. Đây là dịp hợp nhất, vì câu chúc gắn đúng với một việc vừa bắt đầu. Nên hỏi trước người nhận bức tường dự định treo dài bao nhiêu, tránh tặng bức quá khổ khiến chủ nhà khó xử.
Mừng lên chức, chuyển công tác. Một bức khổ vừa, ít chi tiết hợp treo phòng làm việc mới. Bạn có thể nhờ xưởng gắn một bảng đồng nhỏ ghi lời đề tặng ở góc khung thay vì khắc trực tiếp lên tranh.
Tân gia. Với nhà ở, nhiều người thích thuyền trên nền phong cảnh hơn là thuyền đầy vàng; câu chúc vẫn còn mà bức tranh gần với đồ trang trí gia đình hơn.
Tiễn người đi xa, đi học. Một bức nhỏ, có thể để bàn bằng giá đỡ, mang ý chúc chuyến đi suôn sẻ. Chọn bức nhẹ để người nhận mang theo được.
Nên dặn kèm. Khi trao, bạn nói luôn bức tranh làm bằng chất liệu gì, có lớp phủ bóng hay không, lau bằng gì. Người nhận biết sớm sẽ không lấy nước tẩy rửa lau rồi làm hỏng mặt đồng.
Lưu ý khi treo và giữ tranh thuyền buồm lâu bền
Tranh đồng khổ lớn kèm khung gỗ có thể khá nặng, nhất là bức đoàn thuyền khổ ngang. Tường gạch nên bắt vít nở chắc chắn ở hai điểm; tường thạch cao cần tìm khung xương hoặc dùng tắc kê chuyên dụng cho thạch cao. Không treo bằng đinh đóng tạm, vì tranh rơi sẽ móp ngay phần buồm lồi, chỗ khó gò lại nhất.
Tránh treo ở nơi nắng chiếu trực tiếp nhiều giờ, gần bếp có khói dầu, hoặc gần cửa nhà vệ sinh ẩm. Hơi dầu bám lên mặt đồng thành lớp nhờn hút bụi; hơi ẩm và muối (nhà gần biển) làm đồng chóng xỉn, có khi lên đốm xanh ở mép sóng. Bức ở phòng có điều hoà, ít bụi thường giữ màu tốt hơn hẳn.
Lau bụi bằng chổi lông mềm hoặc khăn mềm khô, đi theo chiều sóng để bụi trong khe rơi ra. Không dùng nước rửa kính, cồn mạnh hay kem đánh bóng lên tranh đã có lớp phủ bóng, vì lớp phủ sẽ mờ và loang. Nếu muốn xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy, bạn nên đối chiếu với số đo bức tường đã ghi sẵn để chọn đúng khổ ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Tranh thuyền buồm bằng đồng treo mũi thuyền hướng ra cửa có sao không?
Theo quan niệm phổ biến, mũi thuyền nên hướng vào trong nhà để gợi ý chở hàng về, nhưng đây là cách hiểu biểu tượng. Nếu bức tường chỉ hợp một chiều, nhiều gia đình vẫn treo theo bố cục đẹp nhất và không coi đó là điều đáng lo.
Tranh thuyền buồm nên có mấy cánh buồm?
Thị trường hay làm thuyền ba buồm hoặc năm buồm vì bố cục cân đối, không có quy định bắt buộc về số buồm. Bạn nên chọn theo độ rõ của hình: khổ tranh nhỏ mà quá nhiều buồm thì chi tiết bị dồn, nhìn xa khó đọc.
Tranh đồng thuyền buồm gò tay và dập máy khác nhau thế nào khi nhìn bằng mắt?
Tranh gò tay thường có độ nổi không đều, cánh buồm phồng tự nhiên, mặt sau còn vết đục. Tranh dập máy nét đều, nông hơn, mặt sau trơn. Chụp nghiêng dưới ánh đèn bên hông là cách nhanh nhất để thấy khác biệt.
Có nên treo tranh thuyền buồm trong phòng ngủ không?
Không có điều cấm, nhưng tranh thuyền buồm nhiều sóng và ánh kim thường hợp không gian làm việc, tiếp khách hơn. Phòng ngủ nên ưu tiên bức nhẹ nhàng, ánh màu dịu; nếu thích, chọn bức thuyền trên nền phong cảnh khổ nhỏ.
Tặng tranh thuyền buồm khai trương nên chọn khổ bao nhiêu?
Nên hỏi trước người nhận chỗ treo và chiều dài bức tường. Khi không hỏi được, một bức khổ vừa sẽ an toàn hơn bức quá lớn, vì cửa hàng nhỏ khó tìm tường đủ rộng, còn bức vừa treo được ở nhiều chỗ.
Tranh thuyền buồm có kính hay không kính tốt hơn?
Có kính thì chống bụi và tay chạm, đồng giữ màu lâu hơn nhưng phản chiếu đèn khi nhìn chéo. Không kính thì ngắm trọn độ nổi của buồm và sóng nhưng cần lau bụi thường xuyên. Chọn theo chỗ treo nhiều bụi hay ít bụi.