Tranh đồng thật có tấm hình làm bằng đồng đỏ hoặc đồng thau; còn nhiều sản phẩm được gọi chung là "tranh đồng" thực ra có lõi nhôm, tôn thép mạ đồng, hoặc nhựa đúc phủ nhũ màu đồng. Nhìn qua ảnh rất khó phân biệt, nhưng khi cầm trên tay, bạn có thể nhận ra phần lớn trường hợp bằng trọng lượng, nam châm, màu ở mép cắt và mặt sau tấm tranh.
Mục đích không phải là bắt lỗi người bán. Tranh nhôm hay tranh composite có chỗ dùng riêng và giá hợp lý; vấn đề chỉ nảy sinh khi chúng được giới thiệu là đồng. Bài này liệt kê những vật liệu hay gặp, cách kiểm khi xem tận nơi, câu hỏi khi mua online, chuyện đồng thau và đồng đỏ, và nên làm gì nếu nhận hàng không đúng mô tả.
Những thứ hay được gọi chung là "tranh đồng"
Trên thị trường, cụm từ "tranh đồng" bao trùm nhiều vật liệu khác nhau. Biết trước danh sách giúp bạn đặt câu hỏi cụ thể thay vì chỉ hỏi "có phải đồng không":
- Đồng đỏ: đồng gần nguyên chất, màu hồng cam khi mới, sẫm dần thành nâu. Mềm, dễ gò, nặng.
- Đồng thau: hợp kim đồng và kẽm, màu vàng; thị trường hay gọi là "đồng vàng". Cứng hơn đồng đỏ một chút, cũng nặng.
- Tôn hoặc thép mạ đồng: tấm thép mỏng mạ một lớp màu đồng. Rẻ, cứng, nhưng khi lớp mạ trầy, thép bên dưới có thể gỉ nâu đỏ.
- Nhôm phủ màu đồng: tấm nhôm được nhuộm hoặc phủ lớp màu giống đồng. Rất nhẹ, không gỉ đỏ, màu đều.
- Lá đồng mỏng bồi trên nền khác: một lớp đồng rất mỏng dán lên tấm nhựa hoặc composite đã tạo hình. Mặt trước là đồng thật nhưng lớp mỏng, dễ rách khi va.
- Nhựa hoặc resin đúc phủ nhũ đồng: tạo hình bằng khuôn, phủ sơn có bột kim loại. Nhẹ, nhìn xa khá giống, nhìn gần thấy hạt nhũ.
- Tranh in ảnh trên tấm kim loại: in hình tranh đồng lên tấm phẳng, không có độ nổi thật. Nhìn nghiêng là nhận ra ngay.
Một bức tranh có thể ghép nhiều vật liệu: hình chính bằng đồng, phần nền là tấm nhôm phủ màu, khung composite. Hỏi rõ "phần hình làm bằng gì, phần nền làm bằng gì" sẽ cho câu trả lời đúng hơn.
So sánh nhanh các vật liệu
Bảng dưới gom những đặc điểm có thể quan sát hoặc cảm nhận mà không cần dụng cụ chuyên môn. Đây là dấu hiệu gợi ý, kết hợp nhiều dấu hiệu mới đáng tin.
| Vật liệu | Cầm thấy | Nam châm | Mép cắt, chỗ trầy | Theo thời gian |
|---|---|---|---|---|
| Đồng đỏ | Nặng so với kích thước | Không hút | Màu hồng cam đồng nhất | Sẫm nâu, có thể lên đốm xanh nơi ẩm |
| Đồng thau | Nặng | Không hút | Màu vàng đồng nhất | Sẫm vàng nâu |
| Tôn, thép mạ đồng | Nặng vừa, cứng | Hút rõ | Lộ màu xám bạc | Gỉ nâu đỏ ở chỗ trầy, có thể chảy vệt |
| Nhôm phủ màu | Rất nhẹ | Không hút | Lộ màu xám bạc sáng | Ít đổi màu, lớp màu có thể phai |
| Lá đồng bồi nền | Nhẹ | Không hút | Lớp đồng mỏng, bên dưới là nhựa | Lá đồng dễ rách, móp khi va |
| Nhựa phủ nhũ | Rất nhẹ, cầm hơi ấm tay | Không hút | Lộ màu nhựa trắng, đen hoặc xám | Lớp nhũ sạm, bong vảy |
Đồng nặng hơn nhôm khoảng ba lần với cùng thể tích, nên trọng lượng là dấu hiệu mạnh nhất. Nhưng nhớ trừ phần khung: một bức khung gỗ dày có thể nặng dù tấm hình bên trong là nhôm.
Kiểm khi xem hàng tận nơi
Khi đứng trước tranh ở cửa hàng, bạn có thể kiểm theo thứ tự sau mà không làm hỏng sản phẩm:
- Nhìn nghiêng mặt tranh: có độ nổi thật hay chỉ là hình in phẳng tạo ảo giác khối.
- Nhấc thử một bức không khung hoặc hỏi xem tấm hình chưa lắp khung, so trọng lượng với kích thước. Tấm đồng gò khổ vừa cầm thấy chắc tay; tấm nhôm cùng khổ nhẹ bất ngờ.
- Đặt một viên nam châm nhỏ lên mặt sau hoặc mép tấm kim loại. Hút rõ là có thép bên trong; không hút thì có thể là đồng, nhôm hoặc nhựa, cần dấu hiệu khác để phân biệt.
- Xem mép tấm hình ở chỗ bắt vít, góc khuất, mép sau: màu lõi lộ ra là màu gì. Đồng cho màu hồng hoặc vàng; nhôm, thép cho màu xám bạc; nhựa cho màu nhựa.
- Gõ nhẹ đầu móng tay vào phần nền phẳng: kim loại cho tiếng gọn, hơi ngân; nhựa cho tiếng đục, bộp.
- Lật xem mặt sau nếu được: tranh gò đồng có hình lõm ngược; tranh nhựa đúc thường đặc hoặc có gân nhựa; tranh lá đồng bồi thấy lớp nền khác màu.
- Hỏi người bán và đề nghị ghi chất liệu vào hoá đơn hoặc phiếu bảo hành.
Không cạo, không mài, không nhỏ hoá chất để thử. Những cách đó làm hỏng tranh và cũng không phải phép thử đáng tin với người không chuyên.
Mua online: đọc mô tả và hỏi gì
Mô tả tốt ghi rõ chất liệu phần hình, chất liệu nền, khung, kích thước cả khung và trọng lượng. Nếu trang chỉ ghi "tranh đồng cao cấp", "chất liệu đồng mỹ nghệ" mà không nói đồng đỏ hay đồng thau, không có trọng lượng, bạn nên hỏi thêm. Trọng lượng là con số rất có ích: so với kích thước, nó cho bạn biết khá nhiều về vật liệu.
Những câu nên hỏi: phần hình làm bằng đồng đỏ, đồng thau hay vật liệu khác; độ dày tấm; tấm hình nặng bao nhiêu khi chưa lắp khung; có thể gửi ảnh mặt sau tấm hình và ảnh chụp nghiêng không; có ghi chất liệu trên hoá đơn không. Người bán làm ăn đàng hoàng thường trả lời cụ thể; câu trả lời vòng vo là tín hiệu nên cân nhắc.
Chụp màn hình trang mô tả và lưu tin nhắn trả lời trước khi đặt. Nếu hàng nhận về khác mô tả, đây là căn cứ quan trọng nhất. Khi nhận, mở hàng trước người giao nếu đơn vị vận chuyển cho phép, kiểm theo các bước ở trên, chụp ảnh ngay.
Ảnh quảng cáo cũng cần đọc tỉnh táo. Ảnh chụp thẳng dưới đèn studio, chỉnh màu ấm làm tấm nhôm hay nhựa phủ nhũ trông không khác gì đồng gò. Một đoạn video ngắn người bán cầm tranh xoay nghiêng, lật mặt sau, đặt lên cân, nói to chất liệu, đáng tin hơn nhiều tấm ảnh đẹp. Nếu người bán ngại quay video cho một bức tranh có giá trị đáng kể, bạn có thể cân nhắc chọn nơi khác.
Đồng thau hay đồng đỏ: hỏi cho rõ
Cả hai đều là đồng thật theo nghĩa thông thường, nhưng khác nhau. Đồng đỏ gần với đồng nguyên chất, màu hồng ấm, mềm nên rất hợp gò khối sâu; theo thời gian sẫm thành nâu đỏ đẹp. Đồng thau là hợp kim đồng với kẽm, màu vàng sáng, cứng hơn, hợp với chi tiết sắc và ăn mòn; khi xỉn ngả vàng nâu.
Cụm từ "đồng nguyên chất" trên mô tả thường được dùng rộng, có khi chỉ để nói lõi là đồng chứ không phải tôn hay nhôm, kể cả khi đó là đồng thau. Không nhất thiết là gian dối, nhưng nếu bạn quan tâm, hãy hỏi thẳng: đồng đỏ hay đồng thau. Màu sắc là gợi ý nhanh, nhưng tranh đã hun hoặc mạ thì màu bề mặt không còn phản ánh lõi, phải nhìn ở mép cắt hoặc mặt sau.
Về độ bền, cả hai đều bền khi treo trong nhà và được phủ bảo vệ. Chọn theo màu bạn thích và theo đề tài: cảnh quê, chân dung, linh vật nổi khối hay dùng đồng đỏ; chữ, hoa văn mảnh, bức mạ vàng hay dùng đồng thau.
Hàng không phải đồng có phải là hàng xấu
Nhôm và composite hợp tường nhẹ. Tường thạch cao, vách ngăn văn phòng, nhà thuê không muốn khoan nhiều: một bức nhẹ là lựa chọn hợp lý, miễn người bán gọi đúng tên.
Hợp quà số lượng nhiều. Quà hội nghị, quà khách hàng cần đồng đều, dễ vận chuyển, ngân sách vừa phải; tranh dập hoặc tranh phủ màu đồng đáp ứng tốt.
Không hợp nơi ẩm và ngoài trời. Tôn mạ đồng khi trầy sẽ gỉ đỏ, vệt gỉ chảy loang xuống nền rất khó xử lý; nhựa phủ nhũ gặp nắng sẽ sạm và giòn. Những nơi này nên dùng đồng thật có phủ bảo vệ.
Không hợp khi muốn giữ lâu, truyền lại. Tranh đồng thật, nhất là gò tay, có thể sửa, hun lại, phủ lại sau nhiều năm. Lớp nhũ trên nhựa bong thì gần như không phục hồi được như cũ.
Điều cần là giá khớp với vật liệu. Một bức nhôm phủ màu với giá của tranh đồng gò tay là vấn đề; cùng bức đó với giá hợp lý lại là món hàng tốt cho đúng nhu cầu.
Nhận hàng không đúng mô tả thì làm gì
Trước hết, liên hệ người bán, gửi ảnh kiểm hàng và ảnh chụp mô tả lúc bạn đặt, nêu rõ điểm không khớp, như mô tả ghi đồng mà nam châm hút mạnh, mép lộ màu thép. Phần lớn trường hợp được giải quyết ở bước này bằng đổi hàng, trả hàng hoặc điều chỉnh.
Nếu mua qua sàn thương mại điện tử, dùng chức năng khiếu nại hoặc yêu cầu trả hàng của sàn trong thời hạn sàn quy định, đính kèm ảnh và video mở hàng. Theo nguyên tắc chung của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người mua có quyền được cung cấp thông tin trung thực về hàng hoá; chi tiết cách thực hiện và thời hạn, bạn nên kiểm tra quy định hiện hành và chính sách của nơi bán.
Để tránh rơi vào tình huống này, chọn nơi bán ghi đủ chất liệu, kích thước, trọng lượng và chấp nhận ghi chất liệu lên hoá đơn. Trước khi đặt, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để có một mốc so sánh, rồi hỏi thêm ảnh mặt sau tấm hình nếu cần.
Câu hỏi thường gặp
Dùng nam châm có biết được tranh đồng thật không?
Nam châm chỉ loại được trường hợp có thép bên trong, vì đồng không hút nam châm. Nhưng nhôm và nhựa cũng không hút, nên tranh không hút chưa chắc là đồng. Cần kết hợp trọng lượng, màu lõi ở mép cắt và mặt sau tấm hình.
Tranh đồng thật nặng hơn tranh nhôm bao nhiêu?
Với cùng thể tích, đồng nặng hơn nhôm khoảng ba lần. Thực tế tấm đồng gò và tấm nhôm có độ dày khác nhau, lại cộng thêm khung, nên hãy so tấm hình khi chưa lắp khung hoặc hỏi trọng lượng tấm hình riêng.
"Tranh đồng nguyên chất" có nghĩa là đồng đỏ không?
Không hẳn. Nhiều nơi dùng cụm này để nói lõi là đồng thay vì tôn hay nhôm, kể cả khi đó là đồng thau. Nếu bạn cần biết chính xác, hãy hỏi thẳng đồng đỏ hay đồng thau và đề nghị ghi vào hoá đơn.
Tranh tôn mạ đồng có dùng được không?
Dùng được trong nhà khô ráo nếu lớp mạ còn nguyên. Khi bị trầy, thép bên dưới có thể gỉ nâu đỏ và chảy vệt xuống nền. Không nên treo ở nơi ẩm, gần biển, ngoài hiên, và nên biết rõ đó là tôn mạ khi mua.
Làm sao biết tranh in ảnh trên kim loại hay tranh có độ nổi thật?
Nhìn nghiêng sát mặt tranh dưới ánh đèn bên hông. Tranh nổi thật có bóng đổ, khối thay đổi khi bạn đổi góc nhìn; tranh in phẳng chỉ có hình vẽ bóng, nghiêng đi vẫn phẳng lì, sờ không thấy gờ.
Nhận tranh không đúng chất liệu như mô tả thì nên làm gì trước?
Chụp ảnh và quay video kiểm hàng, lưu ảnh mô tả lúc đặt, rồi liên hệ người bán nêu rõ điểm không khớp. Mua qua sàn thì mở khiếu nại trong thời hạn sàn quy định. Kiểm tra quy định hiện hành về quyền lợi người tiêu dùng nếu cần.