Tranh đồng mạ vàng là tranh có lõi bằng đồng (thường là đồng thau hoặc đồng đỏ đã gò, ăn mòn hoặc đúc thành hình), sau đó phủ một lớp vàng rất mỏng bằng phương pháp mạ điện để bề mặt có màu vàng ấm và không xỉn như đồng trần. Dòng chữ "mạ vàng 24K" trên mô tả sản phẩm nói về độ tinh khiết của vàng dùng để mạ, không nói lớp vàng dày bao nhiêu; độ bền của bức tranh phụ thuộc chủ yếu vào độ dày lớp mạ và lớp phủ bảo vệ bên ngoài.
Trên thị trường, tranh màu vàng bằng kim loại có ít nhất bốn kiểu: đồng thau đánh bóng, đồng mạ vàng, phủ sơn nhũ vàng, và dát vàng lá. Nhìn qua ảnh, bốn kiểu này rất giống nhau, nhưng giữ màu, độ bền và cách lau khác hẳn. Bài này giúp bạn đọc đúng mô tả, kiểm bằng mắt tại chỗ và giữ lớp vàng không mòn sau vài năm.
Mạ vàng trên tranh đồng là gì, làm ở khâu nào
Mạ vàng điện là cách nhúng vật bằng kim loại vào bể dung dịch có muối vàng, cho dòng điện chạy qua để vàng bám thành một lớp mỏng trên bề mặt. Trước khi mạ, tấm tranh đã được gò hoặc ăn mòn xong, đánh bóng và tẩy sạch dầu; nhiều xưởng mạ thêm một lớp kim loại lót để vàng bám đều và không bị đồng bên dưới khuếch tán làm đổi màu theo thời gian.
Lớp vàng trên đồ mỹ nghệ thường rất mỏng, tính bằng phần nhỏ của micromet đến vài micromet tuỳ yêu cầu và tuỳ xưởng. Mỏng như vậy nên lượng vàng thật trên một bức tranh không lớn; tranh mạ vàng là đồ trang trí, không mang giá trị như vàng tích trữ. Hiểu điều này giúp bạn không bị cuốn theo những lời giới thiệu kiểu "tranh vàng ròng".
Có tranh mạ toàn bộ, có tranh chỉ mạ phần hình chính (thuyền, ngựa, hoa) còn nền để màu đồng hun. Kiểu mạ một phần đòi hỏi xưởng che chắn kỹ phần không mạ, đường ranh giữa hai màu phải sắc gọn; đường ranh nhoè, loang là dấu hiệu làm vội. Sau khi mạ, phần lớn tranh được phủ thêm lớp sơn bóng trong suốt để chống trầy và chống bám vân tay.
Bốn kiểu tranh kim loại màu vàng: so sánh nhanh
Bảng dưới gom những điểm khác nhau mà người mua có thể tự quan sát hoặc hỏi người bán. Cách nhận biết bằng mắt chỉ mang tính gợi ý, không thay giám định.
| Kiểu | Lõi và lớp ngoài | Màu khi mới | Thay đổi theo thời gian | Dấu hiệu nhìn thấy |
|---|---|---|---|---|
| Đồng thau đánh bóng | Đồng thau, có thể phủ bóng hoặc không | Vàng sáng, hơi ngả xanh nhạt | Xỉn dần sang vàng nâu, có vết tay nếu không phủ | Màu không đều tuyệt đối, chỗ hay chạm tối hơn |
| Đồng mạ vàng | Đồng, lớp vàng mỏng, thường phủ bóng | Vàng ấm, đều, sâu | Giữ màu lâu; chỗ cọ xát nhiều có thể mòn lộ đồng | Màu đồng nhất cả ở khe sâu, ranh mạ một phần sắc gọn |
| Sơn nhũ vàng | Lõi đồng, kim loại khác hoặc bột đá, phủ sơn có nhũ | Vàng ánh kim mờ hơn | Ngả màu, sạm, có thể bong vảy | Nhìn gần thấy hạt nhũ li ti, cạnh sắc bị tròn do lớp sơn dày |
| Dát vàng lá | Lõi đồng hoặc gỗ, dán lá vàng mỏng bằng keo, sơn | Vàng rực, hơi lấp lánh | Bền nếu giữ khô; lá vàng dễ trầy khi lau mạnh | Có thể thấy mép chồng lá, nếp gấp nhỏ |
Một bức tranh có thể kết hợp nhiều kiểu: nền đồng thau, hình chính mạ vàng, vài chi tiết dát lá. Câu hỏi đúng không phải "có phải vàng không" mà là "phần nào làm kiểu gì".
Kiểm tranh mạ vàng tại chỗ mà không làm hỏng
Khi xem hàng thật, bạn có thể kiểm vài điểm sau mà không cần dụng cụ chuyên môn, cũng không cào, không nhỏ hoá chất lên tranh:
- Nhìn vào khe sâu nhất (giữa các lớp sóng, nếp áo, cánh hoa). Tranh mạ điện thường có màu vàng chạy đều vào khe; sơn nhũ phun vội hay bị thiếu màu hoặc đọng cục ở khe.
- Soi nghiêng dưới đèn điện thoại: lớp mạ cho ánh kim liền mạch như gương, sơn nhũ cho ánh lấm tấm hạt.
- Mang theo một nam châm nhỏ đặt nhẹ ở mặt sau hoặc mép khung kim loại. Đồng và vàng không hút nam châm; nếu tấm tranh hút mạnh, lõi là sắt hoặc thép mạ màu, không phải đồng.
- Xem mép tấm kim loại ở chỗ bắt vít, góc khuất: nếu lộ ra màu xám bạc thay vì màu đồng, lõi có thể là nhôm hoặc hợp kim khác.
- Ngửi gần: tranh mới phủ sơn nhũ đôi khi còn mùi dung môi; tranh mạ điện phủ bóng thường ít mùi hơn.
- Hỏi người bán đơn vị mạ có ghi độ dày lớp mạ hay không, và có bảo hành lớp mạ trong điều kiện treo trong nhà không.
Không thử bằng cách cạo góc tranh, cắn, chà giấy nhám hay nhỏ axit. Những cách đó làm hỏng ngay lớp mạ và gần như không cho kết quả đáng tin với người không chuyên.
Đọc đúng các cụm từ trên mô tả sản phẩm
"Mạ vàng 24K". Vàng dùng trong bể mạ là vàng có tuổi cao. Cụm này không cho biết lớp mạ dày hay mỏng; hai bức cùng ghi 24K có thể bền rất khác nhau.
"Mạ vàng non" hoặc "xi vàng". Thường chỉ lớp mạ hợp kim có màu vàng hoặc lớp mạ vàng rất mỏng. Không sai khi bán, miễn là người bán nói rõ, và giá phản ánh đúng.
"Dát vàng" hoặc "thếp vàng". Lá vàng mỏng được dán tay lên bề mặt. Trên tranh đồng ít gặp hơn trên tượng gỗ, thường chỉ dùng cho vài chi tiết. Nếu cả bức được ghi dát vàng mà giá ngang tranh mạ, bạn nên hỏi kỹ.
"Phủ nhũ vàng", "sơn vàng kim". Đây là sơn, không phải kim loại vàng. Phù hợp với ngân sách thấp, nhưng nên treo nơi khô, tránh lau mạnh.
"Đồng nguyên chất". Cụm từ này thường chỉ lõi là đồng (thay vì tôn hay nhôm). Đồng thau là hợp kim đồng – kẽm, đồng đỏ gần với đồng nguyên chất hơn; người bán dùng chữ "nguyên chất" khá rộng, nên hỏi rõ là đồng thau hay đồng đỏ.
Treo tranh mạ vàng ở đâu cho hợp mắt
Màu vàng mạ rất bắt sáng, nên đặt sai chỗ là thành chói. Bức tường sơn trắng hoặc kem sáng làm tranh mạ vàng nổi lên mà không gắt; tường màu tối như xanh than, nâu gỗ đậm thì tranh vàng thành điểm nhấn mạnh, hợp sảnh và phòng khách rộng. Tường có giấy dán hoa văn dày sẽ "tranh" ánh nhìn với tranh, khiến cả hai rối mắt.
Ánh sáng ấm (đèn vàng) làm mạ vàng trông sâu, sang; ánh sáng trắng lạnh làm vàng nhợt và lộ rõ mọi vết vân tay trên lớp phủ. Nếu phòng dùng đèn trắng, bạn có thể thêm một đèn rọi ấm riêng cho tranh. Tránh để nắng chiếu thẳng nhiều giờ: lớp vàng không phai nhưng lớp sơn bóng bên ngoài có thể ố vàng, nứt chân chim theo năm.
Trong phòng thờ, nhiều gia đình chọn tranh mạ vàng có đề tài trang nghiêm như hoa sen, chữ Phúc, cảnh chùa; treo ở tường bên cạnh hoặc phía trên cao, không che ban thờ chính. Đây là tuỳ nếp nhà, không có quy định; điều cần giữ là tranh không chói lấn ánh đèn thờ và không treo sát nơi có khói hương bám hằng ngày.
Giữ lớp mạ vàng lâu bền: lau, tránh, sửa
Lau bằng khăn sợi nhỏ khô, mềm, đi một chiều nhẹ tay. Nếu có vết tay, thấm khăn vào nước sạch, vắt thật kiệt rồi lau, sau đó lau lại bằng khăn khô. Không dùng kem đánh bóng đồng, nước rửa kính có amoniac, cồn đậm đặc hay khăn tẩm hoá chất: chúng làm mờ lớp phủ bóng, có khi mài mỏng luôn lớp vàng ở chỗ lồi.
Vị trí dễ mòn nhất là phần nổi cao nhất, nơi tay người hay chạm vào khi treo, chỉnh tranh hoặc lau. Khi nhấc tranh, bạn cầm vào khung chứ không bám vào mặt đồng; nếu phải chạm, đeo găng tay vải sạch. Vân tay chứa muối và dầu, để lâu sẽ thành vết mờ khó lau.
Khi thấy lớp mạ đã mòn lộ màu đồng hồng ở vài chỗ, đó là hao mòn bình thường sau thời gian dài. Bạn có thể mang tranh đến xưởng mạ để tẩy lớp phủ, mạ lại phần mòn và phủ bóng mới; việc này nên giao cho nơi có kinh nghiệm với đồ mỹ nghệ vì tranh có khung và chi tiết dễ hỏng khi tháo.
Nhà gần biển hoặc ẩm quanh năm cần để ý thêm phần khung và mặt sau. Vàng không gỉ, nhưng đồng lộ ra ở mép cắt, lỗ bắt vít, chỗ lớp mạ mỏng vẫn có thể lên đốm xanh, rồi loang dần ra mặt trước theo khe giữa tấm đồng và nền. Mỗi mùa nồm, bạn nhấc tranh xuống xem mép sau một lần, lau khô, để tranh ở phòng có điều hoà hoặc máy hút ẩm nếu có. Tranh có kính và khung kín mép thường chịu ẩm tốt hơn tranh để trần.
Tranh mạ vàng làm quà: nên và không nên
Nên chọn khi người nhận thích không gian sang, nhiều ánh sáng. Phòng khách rộng, sảnh văn phòng, phòng họp là chỗ tranh mạ vàng phát huy. Một bức vừa khổ với đề tài quen như hoa mẫu đơn, thuyền buồm, chữ Phúc thường dễ được đón nhận.
Nên hỏi trước phong cách nội thất. Nhà theo phong cách tối giản, gỗ mộc, tường bê tông có thể không hợp tranh vàng rực. Lúc đó tranh đồng hun hoặc tranh mạ vàng một phần sẽ dễ hoà hợp hơn.
Không nên giới thiệu như vật có giá trị vàng. Lớp vàng mỏng, giá trị nằm ở tay nghề và thẩm mỹ. Nói đúng giúp người nhận giữ gìn đúng cách và không hiểu lầm.
Nên kèm hướng dẫn lau. Một tờ giấy nhỏ dặn "chỉ lau khăn mềm khô, không dùng hoá chất" sẽ cứu bức tranh khỏi lần lau đầu tiên bằng nước tẩy rửa của người giúp việc.
Nên chọn khung chắc. Tranh mạ vàng thường kèm khung gỗ dày, khá nặng. Kiểm tra móc treo, vít bắt khung trước khi gói để người nhận treo được ngay.
Câu hỏi thường gặp
Tranh đồng mạ vàng 24K có phải là vàng thật không?
Có vàng thật trong lớp mạ, nhưng lớp này rất mỏng. Phần lớn khối lượng bức tranh là đồng và khung. Vì vậy tranh mạ vàng có giá trị như đồ trang trí mỹ nghệ, không phải vàng để tích trữ hay bán lại theo giá vàng.
Tranh mạ vàng có bị xỉn như tranh đồng không?
Vàng không xỉn như đồng, nên tranh mạ vàng giữ màu lâu hơn đồng thau đánh bóng. Tuy vậy lớp mạ có thể mòn ở chỗ hay cọ xát, và lớp sơn bóng bên ngoài có thể ố nếu gặp nắng gắt hoặc khói dầu.
Làm sao phân biệt mạ vàng với sơn nhũ vàng trên tranh?
Soi nghiêng dưới đèn: mạ vàng cho ánh liền như gương, sơn nhũ thấy hạt lấm tấm. Nhìn vào khe sâu: mạ điện vàng đều, sơn nhũ hay đọng hoặc thiếu. Nếu vẫn phân vân, hỏi người bán cam kết bằng văn bản về chất liệu.
Tranh mạ vàng bị trầy một vết nhỏ có sửa được không?
Vết trầy chỉ ở lớp phủ bóng thường khó thấy và có thể để nguyên. Nếu đã trầy lộ màu đồng, xưởng mạ có thể xử lý cục bộ hoặc mạ lại cả tấm. Không nên tự dùng bút nhũ vàng tô lên vì màu sẽ lệch và khó tẩy sau này.
Có nên treo tranh mạ vàng trong phòng thờ không?
Nhiều gia đình treo tranh đề tài trang nghiêm ở tường bên hoặc phía trên phòng thờ. Đây là tuỳ nếp nhà và địa phương. Nên tránh chỗ khói hương bám trực tiếp, và không để tranh lấn át hay che ban thờ chính.
Tranh đồng thau đánh bóng và tranh mạ vàng, loại nào dễ giữ hơn?
Tranh mạ vàng có phủ bóng thường dễ giữ hơn vì không xỉn. Tranh đồng thau đánh bóng không phủ cần lau đánh bóng định kỳ; nếu đã có lớp phủ bóng thì cách giữ gần giống tranh mạ vàng: lau khăn mềm khô, tránh hoá chất.