Khi nhận một món phỉ thúy đặt online, bạn nên quay video liên tục từ lúc chưa bóc gói tới lúc kiểm xong, rồi lần lượt đối chiếu giấy giám định với món đồ, đo kích thước, cân trọng lượng, soi đèn tìm vết nứt và so với ảnh mô tả. Toàn bộ việc này mất khoảng mười lăm phút, và nên làm trước khi bấm "đã nhận hàng" hay thanh toán phần còn lại, vì sau đó mọi khiếu nại đều khó hơn nhiều.
Mua ngọc trên mạng ngày càng phổ biến, từ trang của cửa hàng, sàn thương mại điện tử tới phiên livestream. Ảnh và video có thể rất đẹp, nhưng món đồ trong tay mới là thứ bạn trả tiền. Bài này là danh sách kiểm tra cụ thể cho người mua phỉ thúy: chuẩn bị gì, quay thế nào, đọc giấy ra sao, và làm gì khi thấy không khớp.
Vì sao mười lăm phút đầu lại quan trọng
Ngọc là món đồ nhỏ, giá trị cao, rất khó chứng minh tình trạng ban đầu sau khi đã qua tay người mua. Nếu bạn mở hộp không quay video, rồi vài ngày sau phát hiện một vết nứt hay thấy món đồ khác ảnh, người bán có thể cho rằng ngọc bị hỏng sau khi giao, hoặc món đồ đã bị đổi. Ngược lại, người bán đàng hoàng cũng cần biết bạn nhận được đúng món họ gửi.
Video mở hộp liền mạch là bằng chứng công bằng cho cả hai bên. Nó cho thấy gói hàng còn nguyên niêm phong, món đồ bên trong là món nào, tình trạng lúc lấy ra ra sao. Nhiều cửa hàng ngọc và sàn thương mại điện tử đã đưa video mở hộp vào điều kiện đổi trả. Trước khi đặt, hãy đọc kỹ điều kiện đó: video phải liền mạch hay chỉ cần ảnh, hạn báo lỗi là bao nhiêu ngày.
Ngoài chuyện bằng chứng, mười lăm phút kiểm tra kỹ còn giúp bạn hiểu món đồ mình vừa mua. Nhiều người chỉ nhìn qua rồi đeo luôn, sau này mới để ý mặt ngọc nhỏ hơn mình tưởng, hay màu dưới ánh sáng ban ngày nhạt hơn trên livestream. Phát hiện sớm thì còn thời gian trao đổi trong hạn đổi trả.
Chuẩn bị trước khi mở gói
Đặt sẵn những thứ dưới đây trên một mặt bàn sạch, có trải khăn mềm để lỡ rơi ngọc không vỡ:
- Điện thoại có giá đỡ để quay video liên tục, khung hình thấy được cả gói hàng và hai tay bạn.
- Đèn pin ánh trắng, loại nhỏ cầm tay, để soi xuyên ngọc.
- Thước kẹp (thước cặp) hoặc ít nhất một thước kẻ có vạch li, để đo chiều cao, chiều rộng, độ dày.
- Cân tiểu ly loại hiển thị tới 0,01 gam. Loại cân nhà bếp chỉ tới 1 gam không đủ cho mặt ngọc nhỏ.
- Kính lúp 10 lần nếu có, để nhìn bề mặt và kẽ hạt.
- Ảnh chụp màn hình mô tả sản phẩm, tin nhắn trao đổi với người bán, ảnh giấy giám định họ gửi trước, để so ngay.
Chọn chỗ có ánh sáng ban ngày từ cửa sổ, tránh đèn vàng. Màu ngọc dưới đèn vàng thường ấm và đậm hơn thật, bạn sẽ khó so với ảnh.
Quay video mở hộp đúng cách
Một video mở hộp có giá trị khi nó liền mạch và cho thấy rõ những gì cần thấy. Làm theo thứ tự:
- Bắt đầu quay khi gói hàng còn nguyên. Quay sáu mặt gói hàng, nhãn vận chuyển và băng dính niêm phong.
- Không cắt, không dừng video từ đầu tới cuối. Nếu lỡ dừng, quay lại từ đầu với gói hàng như hiện trạng và ghi chú lại.
- Mở gói chậm, để thấy rõ từng lớp chèn lót. Lấy hộp đựng ngọc ra, quay hộp trước khi mở.
- Mở hộp, lấy món ngọc ra, xoay chậm trước ống kính để thấy cả hai mặt và các cạnh.
- Lấy giấy giám định, hoá đơn, thẻ bảo hành (nếu có), giữ trước ống kính đủ lâu để đọc được.
- Tiếp tục quay khi đo, cân và soi đèn ở các bước sau. Lưu video ở hai nơi, ví dụ trên máy và một dịch vụ lưu trữ.
Đừng xoá video ngay cả khi mọi thứ ổn. Giữ ít nhất tới hết thời hạn đổi trả, tốt hơn là lâu hơn, vì một số vấn đề như nhựa bơm ngả màu chỉ lộ ra sau thời gian dài.
Đối chiếu giấy giám định với món đồ
Giấy giám định chỉ có giá trị khi nó thực sự là giấy của món đồ trong tay bạn. Đọc từng dòng và so:
| Dòng trên giấy | Đối chiếu gì | Dấu hiệu cần hỏi lại |
|---|---|---|
| Tên mẫu, kết luận | Phải ghi jadeite (phỉ thúy) và tình trạng xử lý, ví dụ không xử lý hay loại A | Chỉ ghi "jade", "ngọc", hoặc có chữ polymer, dyed, impregnated |
| Ảnh mẫu | Hình dáng, màu, vệt màu, vị trí bông phải giống món đồ | Ảnh mờ, ảnh mặt khác, vệt màu không khớp |
| Kích thước | So với số bạn đo bằng thước kẹp | Lệch quá một vài phần mười li |
| Trọng lượng | So với số trên cân tiểu ly; chú ý đơn vị gam hay carat (1 carat = 0,2 gam) | Lệch rõ, nhất là khi món đồ có khoen kim loại không được ghi |
| Tỉ trọng, chiết suất | Phỉ thúy thường có tỉ trọng khoảng 3,3 và chiết suất quanh 1,66 | Số nằm ngoài khoảng này mà vẫn kết luận là phỉ thúy |
| Mã số, đơn vị cấp | Tra trên trang tra cứu của đơn vị cấp nếu có | Không tra được, hoặc mã trả về món khác |
Nếu món ngọc có bịt vàng hoặc gắn khoen bạc, trọng lượng trên giấy có thể đã được đo trước khi gắn kim loại. Hãy hỏi người bán điều này trước, đừng vội kết luận là sai.
Đo, cân và so với mô tả
Dùng thước kẹp đo chiều cao (không tính khoen), chiều rộng chỗ rộng nhất và độ dày chỗ dày nhất. So từng số với mô tả sản phẩm. Sai lệch nhỏ cỡ vài phần mười li là bình thường vì cách đo khác nhau. Sai lệch vài li là đáng hỏi lại, đặc biệt với độ dày, vì độ dày ảnh hưởng nhiều tới cách ngọc hiện màu và độ trong.
Cân món ngọc trên cân tiểu ly, tháo dây nếu có thể. Nếu mô tả ghi trọng lượng bằng carat, nhân năm để ra gam hoặc chia năm để đổi ngược. Trọng lượng là con số khó làm giả nhất: một món đồ bị đổi sang món khác cùng dáng hầu như không thể nặng đúng bằng món cũ tới từng phần trăm gam.
Cuối cùng, đặt món ngọc cạnh màn hình đang mở ảnh sản phẩm, dưới ánh sáng ban ngày. Ảnh luôn khác thật ở chừng mực nào đó vì ánh đèn và màn hình, nhưng hình dáng, vị trí vệt màu, vị trí bông phải trùng khớp. Màu nhạt hơn một chút là chuyện thường gặp; một vệt xanh nằm ở chỗ khác hẳn thì là món khác.
Ghi tất cả các số đo và trọng lượng vào một tờ giấy hoặc tệp ghi chú, kèm ngày nhận và tên người bán. Đây là "hồ sơ" của món ngọc. Sau này khi cần sửa, bịt vàng, khắc chữ hay mang đi giám định, bạn sẽ có số liệu gốc để so. Nhiều người chỉ nhớ lại được món ngọc của mình nặng bao nhiêu khi đã quá muộn để đối chiếu.
Soi đèn và nhìn bằng kính lúp
Vết nứt. Chiếu đèn pin từ phía sau, xoay chậm. Vân rạn tự nhiên nằm trong lòng ngọc; vết nứt thật chạy ra bề mặt, cắt ngang ánh sáng thành đường sẫm. Lướt móng tay qua: vấp là nứt hở. Vết nứt mới do va chạm khi vận chuyển cũng thường lộ ra ở bước này.
Mép và chi tiết mảnh. Kiểm các góc, mép, chóp lá, ngón tay tượng, chỗ khoan lỗ. Đây là những chỗ dễ mẻ nhất khi hàng bị rung lắc trong vận chuyển.
Bề mặt. Nghiêng món ngọc dưới ánh sáng. Bề mặt li ti như vỏ cam, ánh hơi nhựa là dấu hiệu có thể đã tẩy axit và bơm nhựa. Ngọc loại A đánh bóng kỹ có ánh sáng trong, mịn.
Phân bố màu. Dưới kính lúp, màu tự nhiên chuyển dần, có dạng đám, dạng vệt. Màu nhuộm thường tụ thành mạng lưới theo các kẽ hạt, đậm ở các đường nứt nhỏ.
Bọt khí. Những bọt tròn nhỏ bên trong gợi ý thuỷ tinh. Phỉ thúy không có bọt khí tròn như vậy.
Khi thấy món đồ không khớp
Nếu một trong các bước trên cho kết quả đáng ngờ, đừng hoảng và đừng vội kết luận. Làm theo trình tự này:
- Giữ nguyên món đồ như lúc nhận, không đeo, không lau bằng hoá chất, không thử những mẹo như hơ lửa, cạo, nhỏ axit vì chúng làm hỏng ngọc và mất quyền đổi trả.
- Chưa bấm xác nhận đã nhận hàng trên sàn nếu còn trong thời gian cho phép.
- Nhắn cho người bán, mô tả cụ thể điều không khớp (kích thước bao nhiêu, vết nứt ở đâu), kèm đoạn video và ảnh. Lời lẽ rõ ràng, lịch sự thường được giải quyết nhanh hơn.
- Nếu tranh cãi về chất ngọc, đề nghị mang đi một trung tâm giám định độc lập mà hai bên cùng chấp nhận, thoả thuận trước ai chịu phí trong từng trường hợp.
- Nếu mua trên sàn thương mại điện tử, mở yêu cầu trả hàng theo quy trình của sàn, tải video lên đúng hạn.
- Khi không thoả thuận được, người tiêu dùng có thể nhờ tới các kênh hỗ trợ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo quy định hiện hành; hãy giữ toàn bộ tin nhắn, hoá đơn và video.
Phần lớn người bán ngọc lâu năm đều muốn giữ uy tín và sẵn sàng giải quyết khi có bằng chứng rõ. Một video mở hộp tốt thường đủ để mọi chuyện kết thúc nhẹ nhàng. Trước khi đặt hàng, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để có sẵn số liệu đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Không có cân tiểu ly thì kiểm trọng lượng thế nào?
Có thể nhờ tiệm vàng bạc gần nhà cân giúp, họ luôn có cân chính xác. Cân tiểu ly loại 0,01 gam cũng không đắt và dùng được cho nhiều việc khác. Trọng lượng là bằng chứng mạnh nhất để biết món đồ có đúng là món trên giấy hay không.
Màu ngọc nhận được nhạt hơn ảnh có được đổi không?
Tuỳ chính sách của người bán. Màu lệch nhẹ do đèn và màn hình thường không được coi là lỗi; nhiều cửa hàng ghi rõ điều này. Nếu màu khác hẳn, vệt màu nằm chỗ khác thì có thể là món khác, khi đó bạn có cơ sở để yêu cầu đổi.
Giấy giám định có mã tra cứu nhưng không tra được thì sao?
Hỏi người bán đơn vị cấp và cách tra, có thể bạn tra sai trang hoặc sai định dạng mã. Nếu vẫn không tra được, hãy liên hệ trực tiếp đơn vị cấp giấy. Giấy không xác minh được thì chưa nên coi là bằng chứng.
Có nên bóc niêm phong túi đựng ngọc trước khi quay video?
Không. Hãy quay từ lúc gói hàng còn nguyên và mở mọi lớp trước ống kính. Video bắt đầu khi gói đã mở thì giá trị bằng chứng giảm nhiều, vì không chứng minh được món đồ bên trong là món người bán gửi.
Nhận hàng qua shipper không cho kiểm thì làm sao?
Nhiều đơn vị vận chuyển cho xem hàng trước khi trả tiền nếu người bán bật tuỳ chọn này. Với ngọc giá trị, hãy thoả thuận trước với người bán về việc được mở kiểm. Nếu không được, ít nhất quay video nhận gói nguyên vẹn rồi quay tiếp khi mở.
Mặt ngọc bị nứt khi nhận thì ai chịu trách nhiệm?
Tuỳ thoả thuận giữa người bán và đơn vị vận chuyển, cũng như chính sách đổi trả. Video mở hộp cho thấy gói nguyên vẹn mà ngọc đã nứt là bằng chứng quan trọng để người bán xử lý với bạn và với bên vận chuyển. Hãy báo càng sớm càng tốt.