Mặt Phật bản mệnh bằng vàng hoặc bạc được làm theo ba kiểu chính: đúc đặc nguyên khối, dập rỗng từ tấm kim loại mỏng, và mặt đá hay ngọc được bọc viền kim loại. Ba kiểu này cho ra những mặt dây trông có thể giống nhau trên ảnh, nhưng khác xa về trọng lượng, độ bền khi va đập, độ sắc của hình chạm và cách giữ màu sau vài năm đeo.
Bài này dành cho người đang cân nhắc giữa mặt kim loại và mặt đá, hoặc đã chọn kim loại nhưng chưa biết nên chọn tuổi vàng nào, bạc loại gì. Bài không bàn chuyện đầu tư vàng hay giá cả, chỉ nói về cách làm, cách đọc ký hiệu trên mặt dây và cách giữ cho hình tượng vị Phật không bị mòn mờ theo năm tháng.
Ba kiểu làm mặt dây kim loại
Mỗi kiểu có chỗ mạnh, chỗ yếu riêng. Bảng dưới giúp bạn hình dung trước khi đứng ở quầy hay đọc mô tả online.
| Kiểu làm | Cách làm | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đúc đặc | Rót kim loại nóng chảy vào khuôn, mặt dây đặc ruột | Chi tiết nổi rõ, chắc, không móp | Nặng, tốn kim loại hơn |
| Dập rỗng | Dập tấm kim loại mỏng thành hình nổi, mặt sau rỗng hoặc hàn tấm đáy | Nhẹ, mặt to mà không nặng cổ | Dễ móp khi bị đè, chi tiết nông hơn |
| Bọc viền | Mặt đá hoặc ngọc được ôm bằng viền kim loại, có thể thêm khoen | Bảo vệ cạnh đá, thêm điểm nhấn | Phải kiểm chấu, viền có ôm khít không |
| Mạ vàng trên bạc hoặc đồng | Phủ lớp vàng mỏng lên lõi kim loại khác | Có màu vàng với chi phí thấp hơn | Lớp mạ mòn dần ở chỗ cọ xát nhiều |
Phân biệt đúc đặc với dập rỗng khá dễ: lật mặt sau lên. Mặt dây dập rỗng thường có mặt sau lõm theo hình nổi phía trước, hoặc có một tấm đáy phẳng hàn kín với đường hàn chạy quanh mép.
Chọn tuổi vàng cho mặt Phật
Vàng 24K có màu vàng đậm, rất mềm. Vàng gần như nguyên chất nên dễ trầy, dễ mòn chi tiết nhỏ. Mặt Phật vàng 24K đeo thường xuyên vài năm có thể mờ đi những đường chạm mảnh như ngón tay, nếp áo. Nhiều người chọn 24K cho mặt dây to, chi tiết khối lớn, đeo vào dịp quan trọng.
Vàng 18K cứng hơn, giữ chi tiết tốt hơn. Vàng 18K có khoảng ba phần tư là vàng, phần còn lại là kim loại khác giúp tăng độ cứng. Đây là lựa chọn phổ biến cho mặt dây đeo hằng ngày vì chịu va chạm tốt và giữ được nét chạm sắc lâu hơn.
Vàng 14K và 10K cứng hơn nữa nhưng màu nhạt hơn. Tỉ lệ vàng thấp hơn nên màu ngả nhạt, giá thấp hơn, độ cứng cao. Phù hợp với người hay vận động, muốn mặt dây chịu được cọ xát.
Vàng trắng và vàng hồng. Vàng trắng thường được phủ một lớp rhodium để có màu trắng sáng, lớp này mòn dần và cần phủ lại sau một thời gian. Vàng hồng có pha đồng nên màu ấm, khá bền.
Đọc ký hiệu khắc trên mặt dây. Mặt dây vàng thường có ký hiệu tuổi vàng khắc nhỏ ở mặt sau hoặc ở khoen: 750 tương ứng 18K, 585 tương ứng 14K, 999 hoặc 9999 là vàng gần nguyên chất. Thiếu ký hiệu không có nghĩa là vàng giả, nhưng nên hỏi thêm hoá đơn ghi tuổi vàng.
Mặt Phật bạc: bạc 925, bạc ta và chuyện xỉn màu
Bạc dùng làm trang sức phổ biến nhất là bạc 925, tức 92,5% bạc pha với kim loại khác, thường là đồng, để cứng hơn. Bạc gần nguyên chất, hay được gọi là bạc ta, có màu trắng ấm nhưng mềm, dễ móp. Mặt Phật bạc 925 giữ chi tiết khá tốt, nhẹ hơn vàng cùng cỡ, và là lựa chọn của nhiều người trẻ.
Bạc xỉn màu là phản ứng tự nhiên của bạc với các hợp chất lưu huỳnh trong không khí, mồ hôi và một số mỹ phẩm. Lớp xỉn có màu vàng nâu rồi đen dần. Với mặt Phật chạm nổi, nhiều thợ cố ý để các khe sâu hơi tối để hình chạm nổi bật hơn, gọi là làm giả cổ. Bạn nên phân biệt xỉn đều cả mặt với làm tối có chủ ý ở các khe.
Để giữ màu, lau mặt dây bằng khăn mềm chuyên dùng cho bạc sau khi đeo, cất trong túi kín, tránh để chung với cao su và các sản phẩm có lưu huỳnh. Đừng dùng kem đánh răng để đánh bóng như một số mẹo truyền miệng: các hạt mài trong kem đánh răng làm xước bề mặt bạc và mài mòn dần các chi tiết chạm nhỏ trên gương mặt, bàn tay vị Phật.
Một số mặt bạc được phủ thêm lớp rhodium để chống xỉn và sáng hơn. Lớp phủ này bền vài năm tuỳ cách đeo, mòn dần ở chỗ cọ xát nhiều như đỉnh vầng hào quang.
Mặt đá bọc viền kim loại: kiểm những chỗ nào
Kiểu bọc viền kết hợp vẻ đẹp của đá với độ chắc của kim loại. Mặt Phật ngọc, thạch anh hay obsidian được bọc viền vàng hoặc bạc rất phổ biến. Khi chọn, hãy kiểm từng điểm sau.
- Viền có ôm khít quanh mép đá không, có khe hở để bụi và nước len vào không.
- Chấu giữ đá có đều, có cạnh sắc dễ móc vào vải không. Vuốt nhẹ ngón tay quanh viền để kiểm.
- Viền có che mất phần quan trọng của hình chạm như vầng hào quang, pháp khí hay toà sen không.
- Khoen treo được hàn vào viền chắc chắn chưa, mối hàn có mịn không.
- Mặt sau đá hở hay kín: mặt sau hở cho ánh sáng xuyên qua đá đẹp hơn, mặt sau kín bảo vệ đá tốt hơn.
- Viền là vàng thật, bạc thật hay kim loại mạ: hỏi rõ và xem ký hiệu khắc trên viền.
Mặt đá bọc viền còn có ưu điểm khi đá bị mẻ nhẹ ở cạnh: thợ có thể làm viền che phần mẻ, giữ lại được mặt dây mà người đeo đã quen.
Khoen treo và dây đi kèm
Khoen treo là bộ phận chịu lực nhiều nhất của mặt dây kim loại. Mặt Phật vàng đúc đặc có thể nặng vài chỉ; nếu khoen mỏng, sau một thời gian đeo sẽ bị mòn ở chỗ dây cọ xát, đến lúc đứt mà người đeo không hay. Khi mua, hãy xem độ dày khoen tương xứng với trọng lượng mặt, và hỏi thợ có thể làm khoen to hơn để luồn được dây dày không.
Dây đi kèm nên cùng chất liệu với mặt hoặc cùng tông màu. Mặt vàng 18K đi với dây vàng 18K hoặc 14K; mặt bạc đi với dây bạc. Đeo mặt vàng với dây mạ rẻ tiền dễ làm dây đứt trước, kéo theo mất mặt dây. Với mặt nặng, chọn kiểu dây mắt xích chắc như xích bi, xích hạt lúa hay xích Cuba, tránh các kiểu xích quá mảnh.
Một chi tiết nhỏ: khoen nên đủ rộng để mặt dây nằm thẳng trên ngực, không bị lật mặt sau ra ngoài. Mặt dây kim loại đúc đặc có trọng tâm thấp nên thường nằm yên; mặt dập rỗng nhẹ dễ bị xoay. Nếu mặt hay lật, thợ có thể gắn thêm một chiếc khoen phụ hoặc đổi vị trí khoen cho cân.
Kiểm hình chạm trên mặt kim loại trước khi mua
Kim loại cho phép chạm rất sắc, nhưng cũng dễ lộ khuyết điểm của khuôn đúc. Khi cầm mặt dây trên tay hoặc xem ảnh phóng to, bạn nên soi kỹ những điểm dưới đây.
- Gương mặt vị Phật cân đối, hai mắt ngang nhau, sống mũi thẳng, không bị nhoè hay lệch khuôn.
- Ngón tay và pháp khí tách rõ, không dính thành một khối. Đây là chỗ khuôn kém hay để lộ nhất.
- Nền phía sau tượng phẳng, không lỗ rỗ. Lỗ rỗ li ti là dấu hiệu kim loại đúc bị lẫn khí.
- Cạnh viền mài trơn, không sắc. Vuốt ngón tay quanh mép, nếu thấy gợn hay cứa tay thì dễ móc rách áo.
- Đường hàn khoen và đường hàn tấm đáy (với mặt dập rỗng) mịn, cùng màu với phần còn lại.
- Màu kim loại đều khắp mặt, không loang chỗ đậm chỗ nhạt. Mặt mạ loang màu thường là lớp mạ mỏng hoặc không đều.
Mặt dây đạt cả sáu điểm này thường đến từ xưởng có tay nghề. Một hai điểm nhỏ chưa đạt có thể chấp nhận nếu giá phù hợp, nhưng gương mặt méo hay ngón tay dính khối là lỗi khó sửa.
Làm mới mặt Phật kim loại đã đeo lâu năm
Sau nhiều năm đeo, mặt Phật vàng hay bạc thường mờ bóng, các khe chạm bám bụi và mồ hôi, khoen có thể mòn. Tiệm kim hoàn có thể làm sạch bằng máy rung siêu âm, đánh bóng lại bề mặt, hàn gia cố hoặc thay khoen mới. Với mặt mạ, có thể mạ lại lớp vàng hoặc lớp rhodium.
Khi mang đi làm mới, hãy dặn thợ hai điều. Thứ nhất, không đánh bóng mạnh lên gương mặt và bàn tay vị Phật, vì đánh bóng là mài bớt một lớp kim loại, chi tiết nhỏ sẽ mờ đi sau mỗi lần. Thứ hai, nếu mặt dây có phần làm tối cố ý ở các khe để hình nổi rõ, nhờ thợ giữ lại hoặc làm lại sau khi đánh bóng.
Nhiều gia đình có mặt Phật cũ của ông bà, cha mẹ để lại. Làm mới để đeo tiếp hay giữ nguyên làm kỷ vật là quyết định của mỗi nhà. Nếu làm mới, nên chụp ảnh trước và sau để so sánh, và chọn tiệm có thể làm ngay trước mặt hoặc ghi rõ trọng lượng trước khi nhận.
Mặt kim loại hay mặt đá: chọn theo thói quen đeo
Không có lựa chọn đúng cho mọi người. Mặt kim loại chịu va đập tốt, không sợ vỡ khi rơi, hợp với người hay vận động, làm việc chân tay, hoặc đeo cho người lớn tuổi hay đánh rơi đồ. Mặt đá có vẻ đẹp riêng của vân và màu, nhưng cần nâng niu hơn: một cú rơi xuống sàn gạch có thể làm mẻ đá.
Về hình chạm, mặt kim loại đúc tốt cho chi tiết rất sắc, gương mặt vị Phật rõ nét. Mặt đá chạm tay có độ mềm mại riêng, mỗi mặt là một bản duy nhất. Nhiều người chọn cách dung hoà: mặt đá bọc viền kim loại, vừa có vẻ đẹp tự nhiên vừa được bảo vệ cạnh.
Với mặt kim loại quý, hãy giữ hoá đơn ghi rõ tuổi vàng hoặc loại bạc, trọng lượng và tên sản phẩm. Hoá đơn này cần khi bạn muốn đổi, sửa hay làm mới mặt dây sau này. Còn với những ai muốn so sánh nhiều mẫu, có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Mặt Phật bản mệnh vàng 24K có nên đeo hằng ngày không?
Được, nhưng vàng 24K rất mềm nên chi tiết chạm nhỏ dễ mòn sau thời gian đeo liên tục. Nếu muốn đeo hằng ngày và giữ hình chạm sắc lâu, vàng 18K là lựa chọn phổ biến hơn. Vàng 24K hợp với mặt dây chi tiết khối lớn hoặc đeo vào dịp đặc biệt.
Mặt bạc bị đen có ảnh hưởng gì tới ý nghĩa không?
Không. Bạc xỉn đen chỉ là phản ứng hoá học tự nhiên với lưu huỳnh trong không khí và mồ hôi, không liên quan đến điều gì khác. Bạn có thể lau bằng khăn chuyên dụng cho bạc hoặc nhờ tiệm bạc làm sáng lại.
Làm sao biết mặt dây là đúc đặc hay dập rỗng?
Lật mặt sau lên xem. Mặt dập rỗng thường có mặt sau lõm theo hình nổi hoặc có tấm đáy hàn kín với đường hàn quanh mép. Mặt đúc đặc nặng tay hơn hẳn so với kích thước và mặt sau thường phẳng, đặc.
Mặt Phật mạ vàng có bền không?
Lớp mạ vàng mỏng, sau một thời gian sẽ mòn ở chỗ cọ xát nhiều như đỉnh vầng hào quang, mũi, gối. Thời gian bền tuỳ độ dày lớp mạ và cách đeo. Khi mòn, bạn có thể mang đến tiệm kim hoàn để mạ lại.
Có nên khắc thêm tên hoặc ngày sinh lên mặt Phật vàng không?
Nhiều người khắc tên, ngày sinh hoặc tên vị Phật ở mặt sau để làm kỷ niệm. Đây là tuỳ chọn cá nhân. Nên khắc ở mặt sau, tránh khắc đè lên hình chạm phía trước, và kiểm kỹ chính tả trước khi thợ khắc.
Mặt Phật kim loại có cần tháo khi tắm không?
Vàng không bị nước làm hỏng, nhưng xà phòng và dầu gội để lại cặn làm mờ bóng. Bạc dễ xỉn hơn khi gặp hoá chất trong sữa tắm. Ngoài lý do vật liệu, nhiều người còn tháo mặt Phật khi tắm theo tập quán giữ sự trang nghiêm.