Cỡ sư tử đá đặt trước cổng nên được chọn theo ba con số đo tại chỗ: chiều cao trụ cổng, bề rộng lối đi và chỗ trống để làm bệ. Kinh nghiệm hay dùng là tượng cộng bệ cao khoảng một nửa đến hai phần ba trụ, tượng không lấn vào lối đi, và hai con đặt cân nhau qua trục giữa cổng. Chọn theo ảnh trên mạng mà không đo là nguyên nhân phổ biến nhất khiến cặp sư tử về nhà trông lọt thỏm hoặc chiếm hết lối đi.
Bài này đi từng bước: đo gì, đo thế nào, tỉ lệ nào thường đẹp với cổng nhà phố, cổng nhà vườn, cổng cơ quan, bệ cao hay thấp thì khác gì, và những chuyện người bán ít nói như cách tính chiều cao trong bảng mô tả. Các con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính, bạn cần đo chính cổng nhà mình.
Ba con số phải đo trước khi hỏi giá
Trước khi xem mẫu, bạn nên cầm thước ra cổng và ghi lại ba con số. Mỗi con số trả lời một câu hỏi khác nhau, thiếu một con là dễ chọn sai:
- Chiều cao trụ cổng, đo từ mặt nền nơi sẽ đặt tượng lên tới đỉnh trụ, không tính đèn hay mũ trụ rời nếu có. Con số này quyết định tượng trông to hay nhỏ khi nhìn từ ngoài đường.
- Bề rộng thông thuỷ của cổng, tức khoảng trống thật giữa hai trụ khi mở hết cánh. Con số này cho biết cổng thuộc loại hẹp của nhà phố hay rộng của nhà vườn, cơ quan.
- Khoảng trống hai bên lối đi, đo từ mép trụ ra phía ngoài hoặc vào phía trong sân, nơi định đặt bệ. Đây là chỗ hay bị quên nhất: có nhà chọn được tượng đẹp nhưng không còn chỗ làm bệ mà không chắn bánh xe máy, ô tô.
- Hướng mở cánh cổng: cánh mở vào trong hay ra ngoài, mở hết thì quét tới đâu. Tượng đặt trong vùng cánh quét sẽ va mỗi lần đóng mở.
- Mặt nền: nền bê tông, lát gạch, hay đất. Nền đất cần đổ móng riêng cho bệ, ảnh hưởng tới cỡ bệ và chi phí làm.
Chụp thêm một tấm ảnh chính diện cổng từ ngoài đường, có người đứng cạnh để so tỉ lệ. Khi trao đổi với xưởng hoặc người bán, tấm ảnh này cùng ba con số trên giúp họ gợi ý cỡ sát hơn nhiều so với câu hỏi chung chung "cổng nhà mình thì nên lấy cỡ nào".
Tỉ lệ hay dùng giữa tượng, bệ và trụ cổng
Không có quy chuẩn kỹ thuật nào cho tỉ lệ sư tử và cổng; những gì người làm nghề hay dùng là kinh nghiệm thẩm mỹ. Điểm chung của các kinh nghiệm ấy là tượng phải nhỏ hơn rõ so với trụ, để trụ cổng vẫn là khung chính, còn sư tử là chi tiết nhấn. Khi tượng cộng bệ cao ngang hoặc vượt trụ, cổng trông nặng nề, bị đè, nhất là với nhà phố mặt tiền hẹp.
Mức hay gặp là tổng chiều cao tượng và bệ bằng khoảng một nửa đến hai phần ba chiều cao trụ. Ví dụ giả định: trụ cổng cao 2,4 m thì tượng cộng bệ khoảng 1,2–1,6 m; nếu bệ cao 0,5 m, con sư tử nên cao khoảng 0,7–1,1 m. Cổng thấp kiểu hàng rào nhà vườn chỉ cao 1,5 m thì tượng và bệ chừng 0,8–1 m là vừa mắt.
Bề rộng cổng ảnh hưởng tới độ "đầy" của tượng. Cổng rộng mà đặt một cặp sư tử mảnh, nhỏ thì khoảng giữa trống trải; cổng hẹp mà đặt cặp sư tử ngồi bè, thân to thì hai con như chen vào lối đi. Với cổng nhà phố rộng khoảng 3–4 m (ví dụ giả định), dáng ngồi thẳng, thân gọn thường hợp hơn dáng nằm hoặc dáng chồm.
Cuối cùng, tỉ lệ còn phụ thuộc khoảng cách người nhìn. Nhà sát mặt đường, người đi qua chỉ cách cổng vài bước, tượng nhỏ hơn một chút vẫn đủ hiện diện. Cổng lùi sâu sau một khoảng sân hay đường nội bộ dài, người nhìn từ xa, thì tượng cần to hơn mới không bị "mất" trong khung cảnh.
Ví dụ giả định cho ba kiểu cổng
Bảng dưới chỉ minh hoạ cách áp tỉ lệ vào từng kiểu cổng. Số liệu là ví dụ giả định, không phải bảng chuẩn; hãy thay bằng số đo của chính bạn.
| Kiểu cổng (ví dụ giả định) | Trụ cao | Bệ gợi ý | Sư tử gợi ý | Dáng hợp |
|---|---|---|---|---|
| Nhà phố, cổng rộng 3 m | 2,2 m | 0,3–0,4 m | 0,6–0,9 m | Ngồi thẳng, thân gọn |
| Nhà vườn, cổng rộng 4,5 m | 2,6 m | 0,5–0,6 m | 0,9–1,2 m | Ngồi hoặc đứng, thân đầy |
| Cơ quan, cổng rộng 8 m | 3,5 m | 0,8–1 m | 1,3–1,6 m | Ngồi trên bệ cao, có đế liền |
| Hàng rào thấp, cổng rộng 3,5 m | 1,5 m | 0,2–0,3 m | 0,5–0,7 m | Ngồi hoặc nằm, dáng thấp |
Khi tính, nhớ rằng chiều cao người bán ghi có thể là chiều cao tượng gồm cả đế liền khối, hoặc chỉ phần thân sư tử. Hỏi rõ "cao bao nhiêu tính từ mặt đáy đế tới đỉnh đầu" để tránh nhầm vài chục phân, đủ làm lệch cả tỉ lệ.
Bệ cao hay bệ thấp: khác nhau ở đâu
Bệ là phần nhiều người coi nhẹ, nhưng nó quyết định một nửa vẻ ngoài của cặp sư tử. Bệ cao đưa tượng lên ngang tầm mắt người đi qua, tạo cảm giác trang trọng, hợp cổng cơ quan, cổng đình, cổng nhà vườn rộng. Bệ cao cũng giúp tượng tránh nước mưa bắn, bùn đất và bánh xe quẹt vào, nên nhà ở chỗ trũng hay mưa ngập thường chọn bệ cao hơn.
Bệ thấp, hoặc tượng đặt gần sát nền trên một đế liền khối, cho cảm giác gần gũi, nhẹ nhàng, hợp nhà phố và cổng có trụ không cao. Với nhà có trẻ nhỏ, bệ thấp còn giảm rủi ro trẻ trèo lên rồi ngã từ độ cao lớn, dù khi ấy cần chú ý tượng có góc sắc ở tầm mặt trẻ hay không.
Kích thước mặt bệ nên lớn hơn đế tượng mỗi bên một khoảng vừa phải, để tượng không trông như đứng chênh vênh trên mép bệ, đồng thời có chỗ để kê, để lau. Bệ quá rộng so với tượng lại làm con sư tử như bị đặt lạc lên một khối hộp. Nhiều xưởng có bệ đá làm sẵn đồng bộ với từng cỡ tượng; nếu tự xây bệ bằng gạch ốp đá, bạn nên gửi kích thước đế tượng cho thợ xây trước.
Một điểm thực tế: tổng chiều cao bệ cộng tượng là con số cần so với trụ cổng, không phải chiều cao tượng đơn lẻ. Nhiều người chọn tượng vừa vặn rồi xây thêm bệ cao, kết quả cặp sư tử vượt đỉnh trụ. Hãy quyết định bệ trước, rồi mới trừ ra cỡ tượng.
Chỗ đặt hai bên cổng: trong sân hay ngoài đường
Ưu tiên đặt trong phần đất nhà mình. Vỉa hè, lề đường là không gian công cộng; đặt bệ tượng lấn ra đó vừa gây vướng cho người đi bộ, vừa có thể bị yêu cầu tháo dỡ. Nếu cổng sát mép đất, cân nhắc đặt tượng ngay sau trụ, phía trong sân.
Giữ lối đi đủ rộng cho xe. Tính cả bề ngang tay lái xe máy, gương ô tô và lúc xe rẽ vào. Một cặp bệ thò vào lối đi vài chục phân thôi cũng đủ làm việc ra vào hằng ngày bất tiện.
Hai con cân nhau qua trục giữa. Khoảng cách từ mỗi con tới trục giữa cổng nên bằng nhau, độ cao bệ bằng nhau, mặt quay song song hoặc hơi chếch vào giữa. Lệch vài phân đã nhìn thấy rõ khi đứng chính diện.
Tránh dưới máng xối, ống thoát nước. Nước mưa chảy dồn từ mái hoặc ống thoát làm tượng nhanh rêu, ố, và với đá vôi thì mòn nhanh hơn. Đây là lý do thực tế, không liên quan quan niệm.
Chú ý đèn và camera. Tượng cao đặt sát trụ có thể che đèn cổng hoặc che góc camera. Nên đặt thử bằng một thùng các-tông cùng cỡ trước khi cố định.
Hướng quay và cặp đực cái: phần quan niệm nên biết
Về hướng, tập quán phổ biến là cặp sư tử nhìn ra phía trước cổng, tức nhìn ra đường, hai con quay mặt song song hoặc hơi chếch vào nhau. Một số trường phái phong thủy còn bàn thêm về hướng nhà, hướng đường để chọn đặt hay không đặt; đó là quan niệm, mỗi thầy mỗi cách, bạn có thể tham khảo nếu gia đình coi trọng. Về mặt thẩm mỹ, quay song song cho cảm giác nghiêm, chếch vào giữa cho cảm giác đón.
Về cặp đực cái, cách nói phổ biến là đứng trong nhà nhìn ra, con đực ở bên trái, con cái ở bên phải. Con đực thường đặt chân lên quả cầu, con cái đặt chân lên sư tử con. Cách nhận ra từng con được giải thích kỹ trong bài riêng về sư tử đực, sư tử cái trên tượng.
Một số người chọn số đo bệ, đo tượng theo thước Lỗ Ban. Đây là tập quán của nghề mộc, nghề xây, có người theo có người không; không theo cũng không sao. Nếu gia đình muốn theo, bạn chỉ cần báo xưởng con số mong muốn trước khi đặt làm bệ, vì tượng làm sẵn thường không đổi được cỡ.
Điều đáng ưu tiên hơn cả hướng hay số đo là sự an toàn và vừa vặn: tượng đứng vững, không chắn lối, không làm phiền hàng xóm. Một cặp sư tử cân đối, sạch sẽ, đặt gọn gàng đã đủ làm mặt tiền ngôi nhà trang trọng.
Lỗi chọn cỡ hay gặp và cách tránh
Phần lớn các cặp sư tử "không vừa" đều rơi vào một trong mấy lỗi sau. Biết trước để tránh trong lúc xem mẫu:
- Chọn theo ảnh chụp ở showroom, nơi tượng đứng giữa không gian rộng, trần cao, nên trông nhỏ hơn thực tế khi về cổng nhà phố.
- Không hỏi rõ chiều cao có tính đế hay không, dẫn tới tượng cao hơn dự tính vài chục phân.
- Xây bệ trước theo cảm tính rồi mới mua tượng, cuối cùng tổng chiều cao vượt trụ.
- Quên tính chiều ngang: con sư tử ngồi bè, đế sâu có thể chiếm nhiều chỗ hơn chiều cao gợi ý.
- Lấy cỡ lớn nhất có thể mua được vì nghĩ "to mới oai", trong khi cổng hẹp cần cặp tượng gọn.
- Mua lẻ từng con ở hai thời điểm, hai nơi khác nhau: dáng, màu đá, cỡ lệch nhau rõ khi đặt cạnh.
Nếu đã đo xong mà vẫn phân vân giữa hai cỡ, cách dễ nhất là dựng mô hình tạm bằng thùng giấy đúng chiều cao, đặt hai bên cổng và nhìn từ ngoài đường vào buổi sáng lẫn buổi tối. Khi đã chắc con số, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Cổng nhà phố hẹp có nên đặt sư tử đá không?
Được, nhưng nên chọn cỡ nhỏ, dáng ngồi thẳng, bệ thấp và đặt sát phía trong trụ để không chiếm lối đi. Nếu khoảng trống hai bên trụ quá hẹp, có thể chọn cặp sư tử nhỏ đặt trên đỉnh trụ hoặc trên bậc thềm thay vì dưới nền.
Tượng sư tử có nên cao hơn trụ cổng không?
Theo kinh nghiệm thẩm mỹ phổ biến thì không nên. Khi tượng cộng bệ cao ngang hoặc vượt trụ, cổng trông bị đè và nặng nề. Mức hay dùng là tổng chiều cao tượng và bệ khoảng một nửa đến hai phần ba trụ cổng.
Có thể đặt sư tử lên đỉnh trụ cổng không?
Một số nhà đặt cặp sư tử nhỏ trên đỉnh trụ. Khi đó cần chọn tượng nhẹ vừa phải, gắn chắc bằng chốt hoặc keo chuyên dụng vào mặt trụ, và kiểm tra trụ có đủ chắc không. Tượng trên cao mà không cố định có thể rơi khi bị va hoặc gió lớn.
Đặt sư tử ngoài vỉa hè được không?
Vỉa hè thường là không gian công cộng, đặt bệ tượng ở đó có thể vi phạm quy định quản lý lòng lề đường của địa phương và gây vướng cho người đi bộ. Nên đặt trong phần đất nhà mình, ngay sau trụ hoặc trong sân.
Mua tượng sư tử cỡ lớn online cần hỏi gì về kích thước?
Hỏi chiều cao từ đáy đế tới đỉnh đầu, chiều ngang và chiều sâu đế, cân nặng ước tính, có kèm bệ hay không, và xin ảnh tượng đặt cạnh người hoặc vật quen thuộc. Ảnh chụp cận rất dễ khiến tượng nhỏ trông như tượng lớn.
Chọn cỡ theo thước Lỗ Ban có bắt buộc không?
Không bắt buộc. Thước Lỗ Ban là tập quán của nghề mộc và nghề xây, nhiều gia đình theo, nhiều gia đình không. Nếu muốn theo, bạn nên báo con số cho xưởng trước khi đặt làm bệ, vì tượng làm sẵn khó thay đổi kích thước.