Khối thạch anh hồng bán làm vật phẩm có năm dạng chính: khối thô giữ nguyên mặt vỡ, khối mài bóng một mặt, khối mài tự do theo dáng đá, trụ và kim tự tháp. Khối thô cho vẻ mộc, giá thường mềm nhất nhưng cạnh sắc, bám bụi; khối mài bóng khoe màu và vân rõ hơn, dễ lau hơn; trụ và kim tự tháp gọn, hợp bàn làm việc nhưng phải cắt bỏ nhiều đá nên khối lớn khó tìm.
Bài này giúp bạn chọn một khối thạch anh hồng để bàn hoặc trưng bày theo những tiêu chí nhìn và cân được: mặt đá đẹp ở đâu, khối nặng bao nhiêu so với kích thước, kê đế thế nào cho chắc, đặt chỗ nào cho bền màu, và khuân vác khối lớn sao cho không sứt mẻ, không đau lưng. Ý nghĩa theo quan niệm được nhắc ngắn ở cuối.
Năm dạng khối thạch anh hồng và chỗ hợp với từng dạng
Cùng một loại đá, cách gia công quyết định vẻ ngoài, độ bền khi lau chùi và chỗ đặt hợp lý. Bảng dưới đây so năm dạng hay gặp trên quầy vật phẩm.
| Dạng | Vẻ ngoài | Ưu điểm | Điểm cần để ý | Chỗ hợp |
|---|---|---|---|---|
| Khối thô | Mặt vỡ gồ ghề, hồng nhạt, hơi xỉn | Mộc, tự nhiên, khối to giá mềm | Cạnh sắc, bụi đọng trong kẽ, dễ có vết rạn mở | Góc kệ, chậu cây, sân vườn có mái che |
| Khối mài một mặt | Một mặt bóng, phần còn lại thô | Thấy rõ màu bên trong, vẫn giữ vẻ mộc | Mặt bóng có đúng mặt đẹp nhất không | Kệ phòng khách, tủ trưng bày |
| Khối mài tự do | Bóng toàn thân, theo dáng tự nhiên | Dễ lau, sờ mượt, đẹp dưới đèn | Đáy có được mài phẳng để đứng vững không | Bàn làm việc, bàn trà |
| Trụ lục giác | Thân sáu cạnh, đầu nhọn | Gọn, đứng thẳng, chiếm ít chỗ | Đầu nhọn dễ mẻ, trụ cao dễ đổ | Bàn học, bàn làm việc |
| Kim tự tháp | Đáy vuông, bốn mặt tam giác | Vững, ít đổ, dễ phối | Đỉnh và cạnh mảnh dễ sứt | Bàn làm việc, kệ sách |
Trụ thạch anh hồng thường là trụ mài, không phải tinh thể mọc tự nhiên, vì thạch anh hồng gần như không mọc thành tinh thể lớn có mặt phẳng. Người bán ghi "trụ tự nhiên" cho thạch anh hồng nên được hiểu là đá tự nhiên mài thành dáng trụ.
Chọn khối thô: nhìn gì trên một khối chưa mài
Màu ở mặt vỡ mới. Mặt ngoài khối thô thường xỉn do bụi, đất và lớp phong hoá. Màu thật nằm ở những mặt vỡ mới, sáng và sạch hơn. Hỏi người bán ảnh chụp mặt vỡ mới dưới ánh sáng tự nhiên, hoặc khi xem tận nơi thì nhỏ vài giọt nước lên mặt đá: nước làm mặt đá trong hơn, gần với màu khi được mài.
Độ đặc của khối. Gõ nhẹ khối bằng khớp ngón tay, tiếng đanh và chắc cho thấy khối liền. Tiếng rè, lạch cạch có thể là khối có vết nứt lớn sắp tách. Nhìn kỹ các đường nứt chạy dài xuyên khối, nhất là ở chỗ khối thắt lại.
Cạnh sắc. Mặt vỡ thạch anh có thể sắc như thuỷ tinh vỡ. Với nhà có trẻ nhỏ, chọn khối có cạnh đã được mài tròn sơ, hoặc tự mài nhẹ các mỏm nhọn bằng giấy nhám mịn dưới vòi nước.
Đáy đứng vững. Khối thô hiếm khi tự đứng thẳng. Nhiều nơi cắt phẳng đáy để khối đứng được, đây là chi tiết đáng hỏi. Khối không cắt đáy cần đế lõm hoặc kê nỉ.
Đất bám và vết gỉ. Vệt nâu, vàng trên khối thô thường là oxit sắt bám từ đất. Chúng không hại gì, chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ. Đừng cố tẩy bằng axit, chỉ chải bằng bàn chải và nước.
Khối mài: đọc độ bóng, vết mài và mặt đẹp nhất
Với khối mài một mặt, câu hỏi chính là thợ có chọn đúng mặt đẹp nhất để mài không. Một mặt bóng nằm ngay chỗ có vết rạn lớn hay mảng trắng đục là mặt chọn chưa khéo. Xoay khối dưới đèn, nhìn qua mặt bóng vào bên trong, bạn sẽ thấy màu thật, độ trong và cách vết rạn loé sáng. Khối đẹp có mặt bóng hồng đều, nhìn sâu được vài milimet trở lên.
Khối mài tự do bóng toàn thân nên dễ thấy lỗi gia công hơn. Soi bóng đèn trần lên mặt đá: hình phản chiếu sắc nét, liền mạch là mài kỹ; hình nhoè, đứt quãng thành từng mảng là còn vết mài thô. Ở những chỗ lõm, chỗ chuyển cong, máy mài khó vào nên hay còn vùng mờ. Đáy khối nên được mài phẳng đủ rộng để khối đứng vững mà không cần đế.
Khối mài cũng là nơi dễ gặp bột đá ép, nhất là khối to giá rẻ bất thường. Bột đá ép có màu đục đều, không có chiều sâu, không có vết rạn loé sáng, sờ mặt hơi ấm hơn đá thật. Bẻ góc nhìn mặt cắt là không thể với hàng chưa mua, nhưng soi đèn pin sát mặt đá cho bạn biết ánh sáng có đi vào trong được không: đá thật hồng mờ vẫn để ánh sáng lan vào, khối ép thường chặn ánh sáng ngay bề mặt.
Trọng lượng: ước trước để chọn kệ và đế
Thạch anh có tỉ trọng khoảng 2,65, tức mỗi centimet khối nặng chừng 2,65 gam. Khối thô có hình dáng bất kỳ nên khó tính đúng thể tích, nhưng có thể ước gần đúng bằng cách nhân dài, rộng, cao của hình hộp bao quanh khối rồi lấy khoảng một nửa. Ví dụ giả định: khối thô có kích thước bao ngoài 20 × 15 × 12 cm, thể tích hình hộp 3.600 cm³, lấy một nửa là 1.800 cm³, khối nặng khoảng 4,8 kg.
Con số này giúp bạn ba việc. Thứ nhất, biết kệ có chịu được không: nhiều kệ treo tường trang trí bằng ván ép mỏng chỉ chịu vài cân, đặt khối năm cân lên là võng dần. Thứ hai, so với cân nặng người bán ghi: khối nhẹ hơn hẳn so với ước tính có thể là bột đá ép hay khối rỗng bên trong. Thứ ba, tính chi phí và cách vận chuyển: khối trên mười cân cần đóng thùng gỗ chắc chắn.
Với trụ và kim tự tháp, thể tích tính dễ hơn. Kim tự tháp đáy vuông cạnh 6 cm, cao 6 cm có thể tích bằng một phần ba của đáy nhân chiều cao, khoảng 72 cm³, nặng khoảng 190 gam. Trụ lục giác cao 10 cm, bề ngang 4 cm nặng khoảng ba trăm gam. Những cỡ này vừa tay, đặt trên bàn học hay bàn làm việc không lo võng mặt bàn, nhưng trụ cao và mảnh dễ đổ khi bàn rung.
Màu khối thạch anh hồng dưới các loại đèn
Cùng một khối thạch anh hồng, nhìn dưới nắng sáng, dưới đèn vàng phòng khách và dưới đèn trắng của cửa hàng sẽ cho ba sắc khác nhau. Đèn trắng lạnh làm sắc hồng ngả tím nhẹ và trông nhạt hơn; đèn vàng ấm làm khối hồng đào, đậm và ấm hơn thực tế; ánh sáng ban ngày gián tiếp gần cửa sổ là chuẩn so màu đáng tin nhất. Nhiều người mua khối dưới đèn cửa hàng, mang về đặt dưới đèn trắng ở nhà thì thấy khối "không giống lúc mua", trong khi đá không hề đổi.
Vì vậy khi chọn, bạn nên xem khối ở ít nhất hai loại ánh sáng, và khi mua online thì xin ảnh hoặc video chụp gần cửa sổ ban ngày, không bật đèn chiếu. Ảnh chụp dưới đèn vàng có hậu cảnh tối thường làm khối hồng đẹp hơn ngoài đời. Ngược lại, khi đã mang khối về, bạn có thể tận dụng ánh sáng: một bóng LED ấm chiếu chéo từ trên xuống làm nổi mặt mài và vết rạn loé sáng, còn đèn hắt từ phía sau làm khối mài mỏng sáng lên như đèn ngủ. Chỉ cần chọn đèn LED ít toả nhiệt và đặt cách đá một khoảng để mặt đá không nóng lên.
Đế kê và chỗ đặt khối thạch anh hồng
Đế làm hai việc: giữ khối đứng vững và bảo vệ mặt bàn. Chọn đế theo dạng khối và theo bề mặt nơi đặt.
- Tấm nỉ, miếng cao su mỏng dán dưới đáy khối mài phẳng: rẻ, chống trượt, chống xước mặt kính, mặt gỗ.
- Đế gỗ khoét theo dáng đá: hợp khối thô không đứng vững; nhờ thợ khoét theo đúng đáy khối thì khối ngồi khít.
- Đĩa gốm, khay gỗ: đặt khối thô nhỏ và thạch anh hồng vụn, gom bụi dễ lau.
- Bệ đá, bục gỗ đặt sàn: cho khối từ mười cân trở lên, đặt sát tường, không chắn lối đi.
- Tránh đặt khối trên kệ kính mỏng, mép bàn, nóc tủ cao, bậu cửa sổ nắng chiếu thẳng.
- Nhà có trẻ nhỏ, thú cưng: khối thô cạnh sắc nên đặt trên cao vừa tầm mắt người lớn, trên kệ chắc gắn tường.
Khối đặt ngoài trời dưới mái hiên cũng được, vì thạch anh không sợ mưa, nhưng nắng lâu ngày sẽ làm sắc hồng nhạt dần. Nếu muốn giữ màu, chọn chỗ có bóng râm cả ngày.
Khuân vác và vận chuyển khối lớn
Khối thạch anh hồng lớn vừa nặng vừa giòn: rơi một lần là sứt góc, va một lần là vết rạn có thể lan. Vài bước dưới đây giúp tránh cả hư đá lẫn đau lưng.
- Ước trọng lượng trước. Khối trên mười lăm cân nên có hai người khuân.
- Đeo găng tay vải có hạt bám để không trượt tay và không bị cạnh sắc cứa.
- Nhấc khối bằng hai tay đỡ phía đáy, không nhấc bằng một mỏm nhô ra vì mỏm có thể gãy.
- Ngồi xuống bằng chân, giữ lưng thẳng khi nâng, không cúi gập lưng nhấc khối nặng.
- Khi vận chuyển, bọc khối bằng nhiều lớp xốp hơi, chèn kín trong thùng để khối không xê dịch; khối lớn đóng thùng gỗ.
- Không để khối trong cốp xe đỗ nắng nhiều giờ.
- Đến nơi, đặt khối lên sàn có lót khăn, để nguội về nhiệt độ phòng rồi mới lau rửa.
Khi dọn nhà, khối đá thường bị xếp chung thùng với đồ khác và hỏng vì va đập. Đóng thùng riêng, ghi chú dễ vỡ, và tự tay đặt thùng lên xe là cách đơn giản nhất.
Bày khối thạch anh hồng theo quan niệm
Theo quan niệm của thị trường vật phẩm, khối thạch anh hồng tượng trưng cho sự êm ấm, dịu dàng, nên hay được bày ở phòng khách gia đình, phòng ngủ hoặc tặng nhân dịp cưới hỏi, tân gia. Có người tin khối thô giữ nguyên "khí" của đá hơn khối mài; có người chuộng trụ và kim tự tháp vì dáng nhọn được cho là "gom" và "phát" năng lượng. Những cách hiểu này là quan niệm, không có kiểm chứng, và bạn chọn dạng nào cũng được.
Tiêu chí chắc chắn hơn là dạng khối hợp với không gian và cách bạn sống. Nhà có trẻ nhỏ chọn khối mài tròn cạnh. Bàn làm việc chật chọn kim tự tháp nhỏ. Phòng khách rộng, tường gỗ hoặc tường đá có thể hợp một khối thô lớn mộc mạc. Nếu bạn muốn so nhiều dạng trước khi quyết định, có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy rồi đối chiếu với kích thước chỗ định đặt.
Câu hỏi thường gặp
Thạch anh hồng thô và thạch anh hồng mài khác nhau thế nào về chất lượng?
Cùng một loại đá, chất lượng nằm ở khối đá chứ không ở việc mài hay không. Khối mài cho thấy màu và độ trong rõ hơn nên dễ đánh giá, khối thô khó nhìn hơn vì bề mặt xỉn. Khối thô thường có giá mềm hơn khối mài cùng cỡ vì tốn ít công gia công.
Trụ thạch anh hồng có phải tinh thể tự nhiên không?
Gần như không. Thạch anh hồng thường ở dạng khối đặc, rất hiếm mọc thành tinh thể lớn có mặt phẳng. Trụ thạch anh hồng trên quầy vật phẩm là đá tự nhiên được mài thành dáng trụ lục giác. Điều đó không làm giảm giá trị của đá, chỉ cần hiểu đúng cách gọi.
Có thể để khối thạch anh hồng thô ngoài sân vườn không?
Thạch anh không sợ mưa, không mục, nên có thể đặt ngoài trời. Điều cần tính là ánh nắng trực tiếp lâu ngày làm sắc hồng nhạt dần, rêu và đất bám làm khối xỉn. Nếu muốn giữ màu, đặt dưới mái hiên hoặc chỗ có bóng râm, chải rửa định kỳ bằng nước sạch.
Làm sao làm sạch khối thô có nhiều kẽ bám bụi?
Dùng máy thổi bụi hoặc cọ lông mềm quét bụi khô trước, sau đó rửa dưới vòi nước ấm với bàn chải đánh răng cũ, chải theo kẽ. Không dùng axit hay chất tẩy mạnh để tẩy vệt nâu, vì đó thường chỉ là oxit sắt vô hại. Để khối khô tự nhiên trong bóng râm.
Khối thạch anh hồng bị mẻ góc có mài lại được không?
Được. Thợ mài đá có thể mài tròn chỗ mẻ hoặc mài lại thành một mặt bóng mới. Khối sẽ nhỏ đi một chút và đổi dáng. Với khối thô, nhiều người để nguyên chỗ mẻ vì nó vẫn trông tự nhiên, chỉ mài nhẹ cạnh sắc cho an toàn.
Mua khối thạch anh hồng online cần hỏi những gì?
Bạn nên hỏi kích thước ba chiều, cân nặng thực tế, khối có cắt phẳng đáy không, có đế đi kèm không, ảnh mặt vỡ mới hoặc mặt mài dưới ánh sáng tự nhiên, video xoay khối. Với khối lớn, hỏi thêm cách đóng gói, phí vận chuyển và chính sách khi khối bị sứt trên đường.