Vật phẩm nên cách nến, đèn dầu, nhang đang cháy và bóng đèn toả nhiệt một khoảng đủ để không bén lửa hay bị nóng; không đặt món kim loại, món chứa nước sát ổ cắm và dây điện; tránh chỗ hay bị nước bắn; và quả cầu trong suốt không đặt ở nơi có nắng chiếu trực tiếp.
Phần lớn các lời khuyên về vị trí vật phẩm xoay quanh hướng, phòng, góc nhà. Ít ai nhắc tới những nguồn nguy hiểm rất cụ thể ngay cạnh món đồ: ngọn nến trên kệ thờ, bóng đèn halogen trong tủ trưng bày, ổ cắm điện ngay sau kệ tivi, vòi nước trên bồn rửa, ánh nắng chiều qua ô cửa kính. Đây là những chỗ có thể gây cháy, chập điện, hỏng vật phẩm, có khi gây tai nạn nghiêm trọng.
Bài này đi qua từng nguồn, giải thích vì sao nguy hiểm và gợi ý khoảng cách nên giữ. Các con số là mức tham khảo phổ thông để bắt đầu, không thay hướng dẫn của nhà sản xuất thiết bị và quy định phòng cháy hiện hành.
Nến, đèn dầu, nhang: nguồn lửa trần cạnh vật phẩm
Ở nhiều nhà Việt, vật phẩm phong thủy được bày gần bàn thờ, kệ Thần Tài, nơi hằng ngày có nhang và có khi có nến, đèn dầu. Lửa trần là nguồn nguy hiểm rõ ràng nhất. Tượng gỗ, tranh giấy, tranh lụa, hoa giả, dây đỏ, tua rua, khăn phủ bằng vải đều là vật dễ bén lửa. Một tàn nhang rơi vào khăn phủ, một ngọn nến bị gió thổi nghiêng về phía tua rua là đủ để bắt lửa.
Khoảng cách tối thiểu nên giữ là sao cho ngọn lửa, kể cả khi bị gió từ quạt hay cửa sổ thổi nghiêng, không chạm tới vật gì. Phía trên ngọn lửa cần khoảng trống lớn hơn hẳn hai bên, vì khí nóng bốc thẳng lên. Một tấm kệ gỗ ngay trên ngọn nến, dù không chạm lửa, cũng có thể bị hun nóng, sém đen theo thời gian.
Nhang khi cháy rơi tàn nóng. Bát hương nên có đủ cát hoặc tro, đặt trên mặt không bắt lửa hoặc có đĩa lót, và vật phẩm xung quanh không nằm ngay dưới chỗ tàn có thể rơi. Tượng gỗ, tượng bột đá sơn mạ đặt sát bát hương còn bị khói ám vàng dần, khó lau sạch.
Nhiều gia đình đã chuyển sang dùng đèn điện, nến điện cho kệ thờ, kệ trưng bày. Đây là cách giảm rủi ro lửa trần đáng kể, nhưng lại đưa vào một nguồn khác: điện và nhiệt của bóng đèn. Không bao giờ để nến, đèn dầu, nhang cháy khi trong nhà không có người, hoặc khi đi ngủ.
Đèn và nhiệt: bóng đèn trong tủ, đèn rọi, đèn bàn
Bóng đèn sợi đốt, halogen. Loại bóng này toả nhiệt rất mạnh. Đặt vật phẩm sát bóng có thể làm nứt men sứ, nứt đá do giãn nở không đều, làm phai và giòn tranh giấy, khiến lớp sơn của tượng bột đá ngả vàng. Nếu tủ trưng bày còn dùng loại bóng này, nên thay bằng đèn LED.
Đèn LED. Toả nhiệt ít hơn nhiều nhưng vẫn ấm ở phần đế và bộ nguồn. Không đặt món đồ đè lên dây đèn LED dán, không che bộ nguồn bằng vải hay đồ trang trí.
Đèn rọi góc hẹp. Đèn rọi tập trung nhiệt và ánh sáng vào một điểm. Đặt món đồ ở khoảng cách vừa phải, sờ thử bề mặt sau vài giờ bật đèn: nếu thấy ấm rõ thì nên lùi xa hoặc giảm công suất.
Đèn bàn cạnh vật phẩm. Chụp đèn bàn bằng vải, giấy không nên chạm vào đồ trang trí, và bóng đèn không nên chiếu gần vào tượng gỗ, tranh. Đèn kẹp trên kệ dễ bị va lệch, quay vào vật phẩm.
Ánh sáng và phai màu. Ngoài nhiệt, ánh sáng mạnh kéo dài cũng làm phai một số loại đá như thạch anh tím, thạch anh hồng theo nhiều tài liệu khoáng vật học, cùng tranh lụa, tranh giấy. Chỉ bật đèn trưng bày khi cần, không để sáng cả đêm.
Quả cầu và khối trong suốt: hội tụ nắng như thấu kính
Quả cầu thạch anh trong, quả cầu pha lê, quả cầu thuỷ tinh có hình dạng giống một thấu kính hội tụ. Khi ánh nắng chiếu trực tiếp vào, khối cầu có thể gom ánh sáng lại thành một điểm nóng ở phía bên kia. Điểm nóng này có thể làm sém mặt kệ gỗ, rèm vải, giấy, và trong điều kiện đủ nắng, đủ lâu, có thể gây cháy. Lực lượng cứu hoả ở một số nước đã từng đưa ra cảnh báo về đám cháy bắt đầu từ quả cầu, bình thuỷ tinh đặt cạnh cửa sổ có nắng.
Vì vậy, nguyên tắc rất đơn giản: không đặt quả cầu trong suốt ở bậu cửa sổ, trên bàn ngay cạnh ô kính có nắng chiếu trực tiếp, nhất là nắng chiều hướng Tây. Nếu muốn quả cầu đón sáng, hãy đặt ở chỗ có ánh sáng gián tiếp, qua rèm mỏng, hoặc dùng đèn chiếu.
Không chỉ quả cầu. Các khối thuỷ tinh, pha lê có mặt cong, bình thuỷ tinh tròn đựng nước, chặn giấy pha lê hình cầu cũng có thể hội tụ ánh nắng. Gương cầu lồi, mặt đồng đánh bóng cong phản chiếu nắng thành vệt sáng gắt chiếu vào mắt người hoặc vào đồ vật khác.
Một cách kiểm tra đơn giản: vào giờ nắng mạnh nhất chiếu vào phòng, đặt tay sau quả cầu ở phía đối diện ánh nắng. Nếu thấy một điểm sáng chói, nóng, hãy dời quả cầu ngay. Nắng thay đổi theo mùa, nên chỗ an toàn mùa này có thể nhận nắng vào mùa khác.
Ổ điện, dây điện và vật phẩm kim loại
Nhiều vật phẩm được đặt trên kệ tivi, kệ sau bàn làm việc, nơi có ổ cắm và dây điện chằng chịt. Những thiết bị trang trí có điện như quả cầu xoay, đèn đá muối, thác nước càng làm vùng này đông đúc hơn. Cần để ý:
- Vật phẩm kim loại như tượng đồng, thỏi nguyên bảo kim loại, đồng xu không nên đặt chạm hoặc sát lỗ cắm của ổ điện. Một đồng xu rơi vào khe ổ cắm hở có thể gây chập.
- Vật phẩm chứa nước như thác nước để bàn, bình bày đá có nước, chậu cây thuỷ canh không nên đặt ngay trên hoặc cạnh ổ cắm, ổ chia; nước tràn hoặc bắn có thể gây chập điện, điện giật.
- Đè lên dây điện: món nặng đặt đè lên dây làm dập vỏ dây theo thời gian, dây nóng lên, có nguy cơ cháy. Đi dây trong nẹp, không để dây chạy dưới đáy vật phẩm.
- Ổ chia quá tải phía sau kệ trưng bày: đèn tủ, quả cầu xoay, thác nước, máy tạo ẩm cùng cắm một ổ chia kém chất lượng là nguồn nhiệt và nguy cơ cháy. Dùng ổ chia có cầu chì, không cắm nối nhiều ổ.
- Che ổ điện bằng tượng lớn, tranh dựng cho đẹp khiến ổ không thoáng, khó phát hiện khi ổ nóng chảy. Để ổ điện lộ, dễ nhìn thấy.
- Ổ cắm thấp và trẻ nhỏ: nắp che ổ cắm là món rẻ tiền mà hữu ích ở nhà có trẻ, nhất là quanh khu vực có vật phẩm trẻ hay lại gần ngắm.
Nếu thấy ổ điện, phích cắm nóng bất thường, có mùi khét hay vết cháy sém, hãy ngắt điện và gọi thợ điện kiểm tra, không tự sửa.
Nguồn nước và độ ẩm: chất liệu nào sợ gì
Vật phẩm đặt gần bồn rửa, chậu cây, bể cá, cửa sổ hay hắt mưa chịu ẩm thường xuyên. Mỗi chất liệu có điểm yếu riêng:
| Chất liệu | Ảnh hưởng khi ẩm, bị nước bắn | Chỗ nên tránh |
|---|---|---|
| Đồng, đồng thau | Xỉn màu, lên vết xanh, lớp màu giả cổ loang | Cạnh bồn rửa, bể cá, cửa sổ hắt mưa |
| Gỗ | Phồng, nứt, mốc, mối mọt nhất là mùa nồm | Sát tường ẩm, cạnh chậu cây tưới, nhà vệ sinh |
| Bột đá, resin sơn mạ | Bong sơn, phồng lớp mạ, ố vàng | Nơi đọng nước, gần máy tạo ẩm |
| Đá xốp, đá mềm (như malachit, ngọc lam) | Thấm nước, đổi màu, bề mặt kém bóng | Mọi chỗ hay bị nước bắn |
| Tranh giấy, tranh lụa | Ố, mốc, cong vênh | Tường ẩm, cạnh bếp, phòng tắm |
| Thạch anh, mã não đặc | Ít ảnh hưởng, chỉ đọng vết nước vôi | Vẫn nên lau khô sau khi bị bắn |
Máy tạo ẩm, máy xông tinh dầu đặt cạnh kệ trưng bày phả hơi nước trực tiếp vào vật phẩm, lâu ngày gây hại như bị nước bắn. Đặt các thiết bị này xa kệ ít nhất vài bước chân và hướng luồng hơi ra không gian chung.
Rà một lượt các nguồn nguy hiểm quanh vật phẩm
Bạn có thể kiểm tra toàn bộ nhà theo trình tự sau, mất khoảng mười lăm phút:
- Đi qua các chỗ có lửa trần: bàn thờ, kệ Thần Tài, bàn có nến thơm. Xem có vật dễ cháy nào trong tầm lửa, phía trên ngọn lửa không.
- Bật hết đèn trưng bày, đợi vài giờ, sờ thử bề mặt vật phẩm gần đèn. Món nào ấm rõ thì lùi xa hoặc đổi bóng.
- Vào giờ nắng mạnh, kiểm tra quả cầu, khối pha lê, bình thuỷ tinh gần cửa sổ; dời ngay những món có điểm hội tụ nóng.
- Nhìn ra phía sau kệ tivi, kệ trưng bày: ổ điện, ổ chia, dây điện có bị đè, bị che, có món kim loại hay món chứa nước sát bên không.
- Rà các chỗ ẩm: cạnh bồn rửa, chậu cây, bể cá, cửa sổ hắt mưa, máy tạo ẩm. Đối chiếu chất liệu vật phẩm với bảng ở trên.
- Ghi lại những món đã dời và lý do, để lần sau bày thêm không đặt lại vào chỗ cũ.
Một lượt rà như vậy mỗi năm, nhất là trước Tết khi nhà hay thắp nhang, nến nhiều và bày thêm đồ, giúp phát hiện sớm phần lớn các rủi ro cháy, chập điện và hỏng vật phẩm. Khi chọn món mới cho những chỗ gần đèn, gần cửa sổ, xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để chọn chất liệu chịu được điều kiện ở đó.
Câu hỏi thường gặp
Quả cầu thạch anh đặt cạnh cửa sổ có thể gây cháy không?
Có nguy cơ, nếu là quả cầu trong suốt và nắng chiếu trực tiếp đủ mạnh, đủ lâu. Khối cầu hội tụ ánh sáng như thấu kính, có thể làm sém gỗ, rèm, giấy. Không đặt quả cầu trong suốt ở bậu cửa sổ hay chỗ có nắng chiếu thẳng.
Tượng gỗ đặt cạnh bát hương có sao không?
Tượng gỗ đặt sát bát hương dễ bị tàn nhang rơi vào, bị khói ám vàng và trong trường hợp xấu có thể bén lửa. Nên giữ khoảng cách đủ để tàn không rơi tới, và không để vật dễ cháy phía trên chỗ thắp nhang.
Đèn LED trong tủ trưng bày có làm nóng vật phẩm không?
Đèn LED toả nhiệt ít hơn nhiều so với bóng halogen, sợi đốt, nhưng bộ nguồn và đế đèn vẫn ấm. Không che bộ nguồn, không đặt món đồ đè lên dây đèn và kiểm tra bề mặt vật phẩm sau vài giờ bật đèn.
Thác nước để bàn đặt trên kệ tivi có an toàn không?
Kệ tivi thường có nhiều ổ điện và thiết bị điện. Nước tràn hay bắn từ thác có thể gây chập. Nếu muốn giữ, đặt thác ở đầu kệ xa ổ điện, có khay hứng nước bên dưới, và ổ cắm của thác đặt cao hơn mặt nước.
Tượng đồng để gần bể cá có bị hỏng không?
Hơi ẩm và nước bắn từ bể cá có thể làm đồng xỉn màu, lên vết xanh, lớp màu giả cổ loang lổ. Nên đặt tượng đồng cách xa bể cá và lau khô ngay khi bị nước bắn vào.
Nến thơm đặt cạnh vật phẩm có được không?
Được nếu giữ khoảng cách đủ xa với vật dễ cháy, có đĩa lót không bắt lửa, không đặt dưới kệ gỗ và không để cháy khi vắng người. Nhà có trẻ nhỏ, vật nuôi thì nên cân nhắc dùng nến điện thay thế.