Đặt làm tranh đồng theo yêu cầu là việc bạn đưa cho xưởng một nội dung riêng, như ảnh chân dung, ảnh ngôi nhà, logo cơ quan hay dòng chữ đề tặng, để xưởng chuyển thành tranh đồng bằng kỹ thuật gò, ăn mòn hoặc cắt ghép. Kết quả tốt hay không phụ thuộc phần lớn vào khâu chuẩn bị và duyệt mẫu, chứ không chỉ vào tay nghề xưởng.
Lỗi hay gặp nhất của tranh đặt riêng không nằm ở đồng mà ở thông tin: ảnh mờ, chữ sai dấu, kích thước tính thiếu khung, hai bên hiểu khác nhau về "giống ảnh". Bài này đi lần lượt từ những loại tranh hay được đặt, chuẩn bị trước khi liên hệ, chọn kỹ thuật theo nội dung, duyệt mẫu, những điều nên ghi rõ khi thoả thuận, tới lúc nhận tranh.
Những loại tranh đồng hay được đặt riêng
Tranh đặt riêng thường rơi vào một trong các nhóm sau. Mỗi nhóm có yêu cầu đầu vào và độ khó khác nhau:
- Chân dung từ ảnh: chân dung ông bà, cha mẹ, người thầy, người sáng lập. Khó nhất vì người xem đòi hỏi giống; cần ảnh rõ và thợ quen làm chân dung.
- Ngôi nhà, quê hương, công trình: nhà thờ họ, ngôi nhà cũ, cổng trường, trụ sở cơ quan. Cần ảnh chụp thẳng, rõ đường kiến trúc.
- Logo và tên đơn vị: làm quà kỷ niệm thành lập, quà tri ân đối tác, biển đồng treo phòng truyền thống. Cần tệp logo chất lượng cao.
- Chữ đề tặng trên tranh có sẵn: thêm một dòng chữ vào tranh mẫu của xưởng, hoặc gắn bảng đồng nhỏ lên khung. Đơn giản và nhanh nhất.
- Thư pháp, câu chữ của người thân: chuyển chữ viết tay của ông bà, cha mẹ, thầy giáo lên đồng như một kỷ vật.
- Tranh đề tài quen nhưng khổ đặc biệt: thuyền buồm, cảnh quê, hoa sen nhưng làm theo đúng kích thước một bức tường, một hốc tường có sẵn.
Xác định mình thuộc nhóm nào giúp bạn hỏi đúng xưởng. Không phải xưởng nào làm tranh mẫu đẹp cũng nhận chân dung, và không phải xưởng ăn mòn nào cũng có thợ gò khối.
Chuẩn bị gì trước khi liên hệ xưởng
Chuẩn bị kỹ một lần sẽ tiết kiệm nhiều vòng trao đổi. Trước khi gọi hay nhắn cho xưởng, bạn nên có sẵn:
- Mục đích và người nhận: tặng ai, dịp gì, treo ở đâu. Thông tin này giúp xưởng gợi ý khổ, màu, kiểu khung.
- Kích thước tối đa gồm cả khung, đo theo bức tường hoặc hốc tường thật, kèm ảnh chụp chỗ sẽ treo.
- Tệp đầu vào tốt nhất có thể: ảnh gốc độ phân giải cao, không phải ảnh chụp lại màn hình; logo dạng tệp vector hoặc ảnh nét; chữ đã gõ sẵn và kiểm dấu.
- Mức ngân sách dự kiến, để xưởng đề xuất kỹ thuật phù hợp thay vì báo một mức chung chung.
- Ngày cần nhận, tính lùi thêm thời gian vận chuyển và một khoảng dự phòng cho việc sửa mẫu.
- Vài ảnh tranh mẫu bạn thích về màu, độ nổi, kiểu khung, để hai bên nói cùng một ngôn ngữ.
Nếu là quà của cả tập thể, chốt nội dung chữ và người duyệt cuối cùng trước khi đặt. Nhiều đơn hàng bị trễ vì nội bộ đổi ý sau khi xưởng đã làm xong bản vẽ.
Chọn kỹ thuật theo nội dung
Mỗi loại nội dung hợp một kỹ thuật. Bảng dưới là gợi ý chung; xưởng có kinh nghiệm sẽ tư vấn thêm theo ngân sách và kích thước.
| Nội dung | Kỹ thuật hay dùng | Vì sao | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chân dung | Gò nổi tay, có khi kết hợp ăn mòn phần nền | Cần khối để mặt có chiều sâu | Độ giống phụ thuộc thợ; duyệt phác thảo kỹ |
| Ngôi nhà, công trình | Gò nổi vừa hoặc ăn mòn | Đường kiến trúc cần thẳng, rõ | Thợ sẽ lược bớt chi tiết thừa như dây điện, xe cộ |
| Logo, tên đơn vị | Ăn mòn, cắt chữ gắn nền, mạ một phần | Nét sắc, đúng tỷ lệ logo | Gửi tệp logo chuẩn, nêu mã màu nếu có phần màu |
| Chữ đề tặng dài | Ăn mòn hoặc bảng đồng gắn khung | Chữ nhỏ vẫn rõ | Kiểm chính tả nhiều lần trước khi duyệt |
| Thư pháp viết tay | Ăn mòn hoặc cắt chữ | Giữ được nét bút | Bản gốc viết mực đen trên giấy trắng |
| Đề tài quen, khổ riêng | Gò hoặc dập rồi chạm lại | Dùng mẫu sẵn, phóng theo khổ | Hỏi mẫu phóng to có bị thưa chi tiết không |
Khi xưởng đề xuất kỹ thuật khác với bảng, bạn hỏi lý do. Thường là vì ngân sách hoặc khổ tranh; biết lý do giúp bạn quyết định có nên điều chỉnh yêu cầu hay không.
Duyệt mẫu: bước quyết định bức tranh đúng hay sai
Hầu hết xưởng làm việc theo các vòng duyệt: bản phác thảo (vẽ tay hoặc dàn trang trên máy theo đúng khổ), rồi với tranh gò có thể thêm ảnh chụp tấm đồng sau khi gò khối chính, trước khi chạm chi tiết và hun màu. Mỗi vòng là cơ hội sửa; qua khâu hun màu và phủ bóng thì gần như không sửa được nữa.
Khi duyệt phác thảo, xem bố cục và tỷ lệ trước, chi tiết sau. Với chân dung, nhìn khoảng cách mắt, sống mũi, khoé miệng, đường chân tóc: đây là những chỗ quyết định nét giống. Với chữ, in bản phác thảo ra giấy đúng khổ, dán lên tường chỗ sẽ treo, đứng lùi ra đọc thử. Chữ nhìn rõ trên màn hình điện thoại có thể quá nhỏ khi lên tường.
Ghi phản hồi rõ ràng, đánh dấu trực tiếp lên ảnh, tránh những câu chung như "chưa giống lắm" hay "làm đẹp hơn". Nếu nhiều người cùng góp ý, gom lại một bản rồi mới gửi cho xưởng. Hỏi trước xưởng cho sửa mấy vòng trong giá đã báo, từ vòng nào thì tính thêm, để không bị bất ngờ.
Những điều nên ghi rõ khi thoả thuận
Chất liệu và độ dày. Đồng thau hay đồng đỏ, độ dày tấm đồng, có mạ hay không, mạ phần nào. Ghi bằng chữ, không chỉ nói miệng.
Kích thước cả khung. Ghi rõ kích thước phần tranh và kích thước ngoài cùng của khung, vì chênh lệch này thường là nguyên nhân tranh không vừa hốc tường.
Kỹ thuật và hoàn thiện. Gò tay, ăn mòn hay dập rồi chạm lại; màu hun, nền, kính hay không kính, kiểu móc treo.
Số vòng duyệt và thời hạn. Mỗi vòng duyệt kéo dài bao lâu, ngày giao dự kiến, xử lý thế nào nếu trễ do bên nào.
Đặt cọc, thanh toán và giao hàng. Mức cọc, thời điểm thanh toán phần còn lại, ai chịu phí và rủi ro vận chuyển, đóng gói thế nào.
Quyền với nội dung. Ảnh chân dung, logo, chữ viết tay là của bạn hoặc của người khác; xưởng không dùng lại để làm mẫu bán hay đăng quảng cáo nếu bạn không đồng ý. Với logo cơ quan, bạn cần chắc mình được phép dùng.
Bảo hành. Bong lớp mạ, bung keo nền, lỏng móc trong thời gian bao lâu thì xưởng sửa, và sửa ở đâu.
Chân dung người thân: vài lưu ý riêng
Ảnh chân dung tốt nhất để làm tranh đồng là ảnh chụp chính diện hoặc nghiêng nhẹ, ánh sáng đều, mặt rõ nét, không đội mũ che trán, không đeo kính râm. Ảnh cũ chụp từ thời xưa có thể dùng được, nhưng nên nhờ người quen việc chỉnh sửa ảnh làm rõ trước, và chấp nhận độ giống có giới hạn khi ảnh gốc mờ.
Chân dung bằng đồng không có màu da, màu mắt, nên nét giống dựa hoàn toàn vào khối. Thợ giỏi bắt được thần thái qua ánh mắt, khoé miệng; thợ chưa quen thường làm khuôn mặt "đẹp chung chung". Khi chọn xưởng, xin xem ảnh những bức chân dung họ đã làm, đặt cạnh ảnh gốc nếu được.
Với chân dung người đã khuất để treo trong nhà hoặc gần phòng thờ, nhiều gia đình chọn nét mặt hiền, trang phục chỉnh tề, màu đồng trầm, khung đơn giản. Đây là tuỳ nếp nhà; điều nên bàn kỹ trong gia đình là chỗ treo và việc ai là người duyệt bản cuối, vì chân dung người thân là chuyện tình cảm, dễ có ý kiến khác nhau.
Những yếu tố làm chi phí tranh đặt riêng chênh nhau
Không có một mức chung cho tranh đặt riêng. Khi hai xưởng báo khác nhau nhiều, thường là do khác ở những yếu tố sau, và bạn nên hỏi từng yếu tố để so cho công bằng:
- Kỹ thuật: gò tay khối cao tốn nhiều công nhất, ăn mòn và dập rồi chạm lại nhẹ công hơn.
- Khổ tranh và độ dày tấm đồng: khổ lớn, tấm dày tốn vật liệu hơn, và gò khổ lớn cũng khó hơn.
- Độ khó nội dung: chân dung, đàn ngựa, cảnh nhiều lớp khó hơn một chữ, một logo đơn giản.
- Hoàn thiện: hun màu nhiều sắc, mạ vàng một phần, phối màu sơn ở vài chi tiết đều cộng thêm công.
- Khung, nền, kính, hộp đựng: khung gỗ chạm, nền nhung, hộp quà có lót xốp khác hẳn khung đơn giản.
- Số lượng: đặt nhiều bức giống nhau (quà hội nghị, quà nhân viên) thường được tính khác đặt một bức, nhất là với ăn mòn và dập vì dùng chung bản in, chung khuôn.
- Thời hạn gấp: rút ngắn thời gian thường có nghĩa là xưởng phải xếp lại việc hoặc thêm thợ.
Một báo giá rõ ràng nên tách được các phần trên. Nếu chỉ có một con số tổng, bạn có quyền hỏi thêm để biết mình đang trả cho phần nào.
Nhận tranh và giữ hồ sơ
Khi nhận, mở thùng trước mặt người giao nếu có thể. Soi nghiêng mặt tranh dưới đèn để xem có móp, trầy không; đọc lại từng chữ trên tranh một lần nữa; đo kích thước khung; kiểm móc treo, dây treo. Chụp ảnh tranh, ảnh mặt sau, ảnh thùng hàng ngay khi mở.
Giữ lại bản phác thảo đã duyệt, tin nhắn hoặc văn bản thoả thuận, hoá đơn. Nếu có vấn đề về sau, đây là căn cứ để hai bên làm việc. Với tranh tặng, bạn có thể dán lên mặt sau khung một mảnh giấy ghi tên xưởng, thời điểm làm, chất liệu và cách lau, để người nhận biết khi cần sửa.
Tranh đặt riêng thường không đổi trả như hàng có sẵn vì nội dung chỉ dùng được cho một người. Vì vậy mọi kiểm tra quan trọng phải làm ở khâu duyệt mẫu, không đợi đến lúc nhận hàng. Nếu chưa chắc khổ và kiểu muốn đặt, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để lấy làm căn cứ trao đổi với xưởng.
Câu hỏi thường gặp
Đặt làm tranh đồng chân dung có giống ảnh không?
Phụ thuộc vào ảnh gốc và tay nghề thợ. Ảnh rõ, chính diện, ánh sáng đều cho kết quả tốt hơn nhiều. Nên xin xem chân dung xưởng đã làm, duyệt kỹ bản phác thảo và ảnh tấm đồng sau khi gò khối, trước khi xưởng chạm chi tiết.
Đặt tranh đồng theo yêu cầu mất bao lâu?
Tuỳ kỹ thuật và khổ tranh. Thêm chữ lên tranh có sẵn hoặc làm ăn mòn khổ nhỏ thường nhanh; tranh gò tay khổ lớn, chân dung cần thời gian dài hơn và nhiều vòng duyệt. Hãy hỏi xưởng mốc thời gian cụ thể và tính thêm khoảng dự phòng.
Gửi logo công ty cho xưởng cần tệp gì?
Tốt nhất là tệp vector hoặc ảnh logo nét, nền trong, kèm mã màu nếu logo có màu và bạn muốn giữ màu. Không gửi ảnh chụp lại logo trên biển hiệu hay danh thiếp, vì nét sẽ méo khi phóng to.
Có nên đặt cọc toàn bộ khi đặt tranh đồng không?
Thường chỉ đặt cọc một phần, thanh toán phần còn lại khi duyệt xong hoặc khi nhận tranh. Ghi rõ mức cọc, các mốc thanh toán và cách xử lý khi trễ hạn trong thoả thuận bằng văn bản hoặc tin nhắn lưu lại được.
Xưởng có được dùng ảnh tranh mình đặt để quảng cáo không?
Chỉ khi bạn đồng ý. Với chân dung người thân hay logo cơ quan, bạn nên nói rõ từ đầu có cho xưởng đăng ảnh hay không. Ghi điều này vào thoả thuận để tránh hiểu lầm về sau.
Tranh đặt riêng bị lỗi chữ thì xử lý thế nào?
Nếu lỗi do xưởng làm sai so với bản đã duyệt, xưởng thường phải làm lại hoặc sửa. Nếu lỗi có sẵn trong bản bạn đã duyệt, chi phí sửa thường do bạn chịu. Vì vậy hãy đọc kỹ từng chữ ở khâu duyệt.