Bộ tượng tam hợp là bộ ba tượng con giáp thuộc cùng một nhóm tam hợp theo hệ địa chi, như chuột – rồng – khỉ hay hổ – ngựa – chó, bày chung trên một đế hoặc một khay. Theo quan niệm phổ biến, ba chi trong một nhóm tam hợp hỗ trợ nhau, nên nhiều người thích đặt con giáp của mình cạnh hai con cùng nhóm thay vì đặt một con lẻ. Ở góc độ đồ trưng bày, bộ ba còn có lợi thế là cân đối, dễ bố cục hơn một con và gọn hơn trọn bộ mười hai con.
Bài này không đi vào luận giải tuổi hợp hay không hợp. Phần đó thuộc về sách lịch và tử vi, mỗi trường phái nói một kiểu. Ở đây chỉ nói chuyện vật phẩm: bốn nhóm tam hợp gồm những con nào, mua bộ làm sẵn hay tự ghép, chọn mẫu cho ba con trông như một bộ, cỡ và cách xếp trên bàn.
Bốn nhóm tam hợp và hình ảnh trên tượng
Mười hai chi chia đều thành bốn nhóm, mỗi nhóm ba chi cách nhau bốn bậc trên vòng địa chi. Mỗi nhóm được gắn với một hành, gọi là "cục", theo sách cổ.
| Nhóm | Ba con trên tượng | Hành gắn với nhóm | Gợi ý chất liệu, màu hay gặp |
|---|---|---|---|
| Thân – Tý – Thìn | Khỉ, chuột, rồng | Thuỷ | Đá đen, obsidian, đồng hun tối màu |
| Dần – Ngọ – Tuất | Hổ, ngựa, chó | Hoả | Mã não đỏ, đồng đỏ, gốm men nâu đỏ |
| Tỵ – Dậu – Sửu | Rắn, gà, trâu | Kim | Đồng vàng, mạ vàng, đá trắng |
| Hợi – Mão – Mùi | Lợn, mèo, dê | Mộc | Ngọc xanh, gỗ, đá xanh lục |
Cột gợi ý chất liệu, màu chỉ ghi lại cách người bán và người mua hay phối theo quan niệm ngũ hành. Bạn hoàn toàn có thể chọn theo gu thẩm mỹ của căn phòng; một bộ đồng vàng cho nhóm Hợi – Mão – Mùi vẫn là bộ tam hợp. Với nhóm Hợi – Mão – Mùi, nhớ kiểm chi Mão là mèo hay thỏ, vì hàng nhập thường là thỏ.
Mua bộ làm sẵn hay tự ghép ba con
Bộ tam hợp làm sẵn thường được đúc hoặc tạc chung: ba con đứng trên một bệ liền, hoặc ba con rời nhưng cùng khuôn, cùng mẻ, cùng màu, đựng chung một hộp. Ưu điểm lớn nhất là đồng đều: tỉ lệ giữa ba con đã được người thợ tính trước, con rồng không quá to so với con chuột, con ngựa không lấn con chó. Nhược điểm là số mẫu ít, không phải xưởng nào cũng làm đủ bốn nhóm, và bạn phải nhận đúng kiểu dáng xưởng đã chọn.
Tự ghép từ tượng lẻ cho bạn nhiều lựa chọn hơn, nhất là khi muốn con giáp của mình to hơn hai con kia. Cái khó là ba con đến từ ba lô hàng khác nhau rất dễ lệch: lệch tông màu mạ, lệch phong cách tạc, lệch tỉ lệ. Cách an toàn là chọn ba con trong cùng một dòng sản phẩm của cùng một nơi bán, cùng chất liệu, cùng ghi chú kích thước, rồi xin ảnh ba con đặt cạnh nhau trước khi chốt.
Có một kiểu bộ ba khác cũng hay được gọi chung là tam hợp: con giáp của người chủ đặt giữa, hai bên là hai con cùng nhóm thu nhỏ hơn. Kiểu này hợp với bàn làm việc, vì con ở giữa là "nhân vật chính", nhìn vào biết ngay bàn của người tuổi gì.
Với gia đình hai vợ chồng khác nhóm tam hợp, người ta hay chọn một trong hai hướng. Hướng thứ nhất là mỗi người một bộ ba đặt ở bàn làm việc riêng. Hướng thứ hai là bỏ hẳn ý tam hợp, bày trọn bộ mười hai con ở phòng khách cho cả nhà. Không có hướng nào "đúng" hơn; điều đáng tính là chỗ đặt có đủ rộng và bạn có muốn lau nhiều món nhỏ hay không.
Chọn mẫu để ba con trông như một bộ
Cùng một hướng nhìn. Ba con nên cùng quay về một phía, hoặc hai con ngoài cùng hơi nghiêng vào con giữa. Một con quay trái, một con quay phải, một con nhìn thẳng là lỗi bố cục hay gặp nhất khi tự ghép.
Cùng một phong cách tạc. Tượng tả thực với lông, vảy, cơ bắp rõ ràng đặt cạnh tượng dáng tròn đáng yêu sẽ trông như hai bộ khác nhau. Chọn hẳn một phong cách cho cả ba.
Tỉ lệ có chủ đích. Hoặc ba con cùng chiều cao, hoặc con giữa cao hơn hai con bên một chút. Tránh để con rồng hay con ngựa cao gấp đôi hai con kia mà không có lý do, vì nhìn sẽ lệch hẳn về một phía.
Cùng một lớp mặt. Đồng bóng đi với đồng bóng, đồng hun giả cổ đi với đồng hun, đá mài bóng đi với đá mài bóng. Một con bóng loáng giữa hai con mờ là lệch.
Đế chung hay đế riêng. Ba con có đế riêng thì đế nên cùng kiểu, cùng chiều cao. Nếu tượng không đế, bạn có thể đặt cả ba lên một tấm đế gỗ dài hoặc một khay đá mỏng để gom lại thành một khối.
Cách xếp bộ tam hợp trên bàn từng bước
Không có một cách xếp duy nhất đúng. Trình tự dưới đây là cách nhiều người làm để bộ ba trông cân đối và dễ lau dọn.
- Chọn chỗ: một góc bàn làm việc, một đầu kệ, một hộc tủ kính. Chỗ đặt nên khô, không có nắng gắt chiếu thẳng nhiều giờ, không sát mép.
- Xác định con giữa: thường là con giáp của người chủ bàn. Nếu là bộ dùng chung cho cả nhà, đặt con theo thứ tự trên vòng địa chi, chẳng hạn khỉ – chuột – rồng theo đúng trình tự Thân, Tý, Thìn khi đi vòng.
- Đặt con giữa trước, hai con còn lại cách đều hai bên. Khoảng cách giữa các con chừng bằng một nửa bề ngang thân tượng là dễ nhìn.
- Chỉnh hướng nhìn: cả ba cùng quay ra phía người ngồi hoặc ra phía cửa phòng, tuỳ bạn muốn ai là người ngắm chính.
- Thêm đế hoặc khay nếu ba con trông rời rạc. Một khay gỗ mỏng hay tấm lót nỉ màu trầm giúp gom bộ ba lại.
- Lùi ra xa vài bước nhìn lại, chụp một tấm ảnh bằng điện thoại. Ảnh chụp thường cho thấy ngay con nào lệch, con nào bị che.
Nếu chỗ đặt hẹp, có thể xếp ba con theo hình tam giác: con giữa lùi ra sau, hai con kia ra trước. Bố cục này chiếm ít bề ngang hơn và vẫn giữ được ý "ba con một nhóm".
Cỡ tượng tam hợp theo từng chỗ đặt
Bộ tam hợp để bàn làm việc thường cao khoảng 6–10 cm mỗi con, đủ để thấy rõ dáng mà không chiếm chỗ đặt tài liệu, bàn phím. Nếu bàn sâu dưới 60 cm hoặc đặt cạnh màn hình, nên chọn cỡ thấp hơn, khoảng 5–7 cm, và đặt ở góc phía trong để không vướng tay.
Bộ đặt trên kệ phòng khách hay đầu tủ có thể lớn hơn, khoảng 10–18 cm, khi đó nên có đế chung để vững. Với kệ cao ngang tầm mắt trở lên, chọn tượng có dáng rõ ở phần lưng và đầu, vì người nhìn thấy nhiều nhất là phần trên của tượng. Với tủ kính, đo chiều cao tầng kính trước, chừa ít nhất 3–5 cm phía trên để lấy ra lau mà không quẹt vào kính.
Một ví dụ giả định: bàn làm việc rộng 120 cm, sâu 60 cm, có màn hình đặt giữa. Góc trái phía trong còn trống khoảng 25 × 15 cm. Bộ ba con mỗi con rộng 6 cm, cách nhau 2–3 cm, sẽ chiếm khoảng 22–24 cm bề ngang, vừa khít khoảng trống mà không lấn sang chỗ để cốc nước.
Mấy điều nên biết để không hiểu lầm về tam hợp
Tam hợp là một quan niệm trong hệ can chi, được dùng trong xem tuổi, chọn ngày, và trong một số trường phái phong thủy. Đặt bộ tượng tam hợp trên bàn là cách nhiều người gửi gắm mong muốn hoà thuận, có người trợ giúp, chứ không phải một công thức tạo ra kết quả. Sự hợp tác thật trong công việc vẫn đến từ cách mình làm việc với người khác.
Cũng không cần lo lắng chuyện "thiếu một con thì hỏng bộ" hay "đặt lẫn con khác nhóm thì xấu". Đó là những lời truyền miệng không có căn cứ rõ ràng. Nếu trong nhà có người tuổi khác nhóm, bạn có thể bày thêm một con của người đó ở chỗ khác, hoặc chuyển sang trọn bộ mười hai con để ai cũng có phần.
Khi mua làm quà, bạn đừng tự suy đoán tuổi hợp – không hợp của người nhận rồi nói ra như một lời phán. Chọn bộ tam hợp có con giáp của người nhận ở giữa, kèm một lời chúc nhẹ nhàng, là đủ tế nhị. Nếu người nhận quan tâm sâu đến chuyện tuổi, họ sẽ tự tìm hiểu theo cách họ tin.
Giữ bộ tượng tam hợp sạch và bền
Lau khô là chính. Phần lớn bộ tượng để bàn chỉ cần khăn mềm khô hoặc cọ lông mềm quét bụi mỗi tuần. Nước và chất tẩy là thứ làm hỏng lớp mặt nhanh nhất, nhất là với tượng mạ, sơn nhũ hay bột đá.
Với đồng. Đồng để lâu sẽ sậm màu dần do oxy hoá; nhiều người thích lớp màu này vì trông có tuổi. Nếu muốn giữ bóng, lau bằng khăn chuyên dụng cho đồng, tránh chà bằng giấy nhám hay bàn chải sắt làm xước.
Với đá tự nhiên. Đá như mã não, thạch anh, ngọc khá bền, có thể rửa nhanh bằng nước sạch rồi lau khô. Riêng các loại đá mềm hoặc xốp nên chỉ lau khô, và không ngâm.
Ba con cùng được lau một lúc. Nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng lau một con mà bỏ hai con lâu ngày sẽ làm ba con lệch màu, nhất là với đồng. Mỗi lần lau, lau cả bộ.
Khi chuyển chỗ. Nhấc từng con bằng phần thân chắc, không cầm vào sừng, đuôi, râu. Bộ có đế liền thì nâng từ đáy đế bằng hai tay.
Câu hỏi thường gặp
Bộ tam hợp có cần đúng chất liệu theo hành của nhóm không?
Không bắt buộc. Việc phối chất liệu, màu theo hành chỉ là một cách chọn theo quan niệm ngũ hành mà nhiều người thích. Nếu căn phòng hợp với đồng vàng hay gỗ hơn, bạn cứ chọn theo căn phòng; ba con cùng nhóm vẫn là bộ tam hợp.
Con giáp của mình nên đặt ở giữa hay bên cạnh?
Phần đông đặt con giáp của người chủ ở giữa để làm điểm nhấn, hai con cùng nhóm hai bên. Nếu bộ dùng chung cho gia đình, bạn có thể xếp theo đúng thứ tự trên vòng địa chi. Cả hai cách đều phổ biến, không có cách nào sai.
Bộ tam hợp nhóm Hợi – Mão – Mùi khó tìm con mèo thì làm sao?
Hàng nhập thường có con thỏ cho chi Mão. Bạn có thể chấp nhận con thỏ vì cùng chỉ chi Mão, hoặc mua lẻ một tượng mèo cùng chất liệu, cùng cỡ. Nhớ xin ảnh ba con đặt cạnh nhau để chắc tỉ lệ và màu khớp.
Có nên đặt bộ tam hợp ở bàn làm việc công ty không?
Được, miễn là gọn và không chiếm chỗ làm việc. Bộ cỡ 5–8 cm đặt ở góc trong của bàn là vừa. Nếu văn phòng có quy định về đồ để bàn hay đồng nghiệp ngồi sát, chọn bộ nhỏ, màu trầm để không gây chú ý quá mức.
Tự ghép ba con khác chất liệu được không?
Được, nhưng khó đẹp. Ba chất liệu khác nhau như đồng, đá, gỗ đặt cạnh nhau dễ trông như ba món rời. Nếu buộc phải ghép, hãy cố giữ chung một tông màu và chung một phong cách tạc, rồi đặt cả ba trên một đế chung để gom lại.
Bộ tam hợp có hợp làm quà cho người lớn tuổi không?
Hợp, nhất là khi con giáp của người nhận nằm giữa bộ. Với người lớn tuổi, nên chọn bộ có đế chung, chất liệu chắc, không có chi tiết nhọn hay mảnh dễ gãy, và cỡ vừa phải để họ dễ cầm lên lau.