Đĩa thất tinh phối màu là bộ bảy viên cầu không cùng một loại đá, thường theo một trong ba kiểu: bảy màu như cầu vồng, năm màu theo ngũ hành, hoặc phối hai ba loại đá theo ý thích. Muốn trận đẹp, điều quan trọng không nằm ở việc có đủ màu mà ở chỗ bảy viên cùng cỡ, độ bóng tương đồng và màu được đặt theo một trật tự nhìn ra được.
Bộ phối màu cũng là bộ có nhiều loại đá nhất, nên cũng có nhiều chỗ dễ nhầm nhất: đá nung gọi là tự nhiên, đá nhuộm gọi là màu gốc, thuỷ tinh núi lửa gọi là thạch anh. Bài này nêu bản chất từng loại đá hay gặp, rồi đi tới cách phối và cách bảo quản bộ đá không đồng nhất.
Ba kiểu phối màu và nguồn gốc của từng kiểu
Kiểu thứ nhất là bảy màu theo dải cầu vồng: đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím, mỗi viên một sắc. Kiểu này hấp dẫn vì con số bảy khớp với bảy sao. Cần biết rằng việc gắn bảy viên đá bảy màu với bảy "luân xa" trên cơ thể là một quan niệm của trào lưu chữa lành phương Tây hiện đại, không thuộc phong thủy Á Đông truyền thống; bạn có thể thích bộ này vì màu sắc mà không cần đi theo lớp giải thích đó.
Kiểu thứ hai là phối theo ngũ hành, dùng năm nhóm màu ứng với Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ theo các bảng phổ biến. Vì chỉ có năm hành mà có bảy viên, người làm thường lặp lại hai hành, hoặc dùng một màu cho cả lòng gáo và các màu còn lại cho cán. Không có quy tắc thống nhất cho việc lặp hành nào.
Kiểu thứ ba tự do hơn: hai hoặc ba loại đá phối theo thẩm mỹ, như bốn viên thạch anh trắng làm lòng gáo và ba viên thạch anh vàng làm cán, hay sáu viên obsidian đen với một viên thạch anh trắng làm điểm nhấn. Đây thường là kiểu trông sang và dễ sống nhất, vì ít màu thì ít rủi ro rối mắt.
Các loại đá hay gặp trong bộ thất tinh phối màu
Bảng dưới ghi bản chất khoáng vật, độ cứng theo thang Mohs và điểm cần biết của từng loại khi đưa vào trận. Độ cứng quan trọng vì các viên trong cùng đĩa có thể cọ vào nhau.
| Đá | Bản chất | Độ cứng | Điều cần biết |
|---|---|---|---|
| Thạch anh vàng | thạch anh; phần lớn trên thị trường là thạch anh tím đã nung | 7 | màu nung thường cam đậm ở đáy, bền màu; loại tự nhiên hiếm và vàng nhạt |
| Thạch anh hồng | thạch anh hồng đục do vi bao thể | 7 | hồng nhạt, mờ sữa; có thể phai dưới nắng kéo dài |
| Thạch anh tóc | thạch anh chứa kim rutile hoặc tourmaline | 7 | mỗi viên một mật độ tóc, khó đều bộ; tóc nằm trong chứ không ở mặt |
| Obsidian | thuỷ tinh núi lửa tự nhiên, không phải tinh thể | 5–5,5 | mềm hơn thạch anh, dễ trầy khi cọ với cầu thạch anh |
| Mã não | chalcedony vân dải, thạch anh vi tinh | khoảng 6,5–7 | rất nhiều mã não màu rực trên thị trường đã qua nhuộm |
| Mắt hổ | thạch anh thay thế khoáng sợi, ánh dải sáng | 7 | dải sáng chạy theo hướng xoay; mắt hổ đỏ thường do nung |
| Ngọc hoàng long | chalcedony màu vàng, tên thương mại gọi là ngọc | khoảng 6,5–7 | không phải ngọc jadeite hay nephrite; màu vàng đục ấm |
Một bộ phối màu tốt thường không trộn đá quá mềm với đá cứng. Nếu bộ có obsidian, nên dùng đĩa có hốc riêng để các viên không chạm nhau; nếu đặt chung trên khay đá vụn thạch anh, obsidian dễ có vết xước mờ sau một thời gian.
Phối theo ngũ hành: cách chia bảy viên cho năm màu
Nhóm màu theo bảng phổ biến. Kim là trắng, bạc, xám; Mộc là xanh lá; Thuỷ là đen, xanh dương; Hoả là đỏ, hồng, tím; Thổ là vàng, nâu đất. Đá tương ứng thường là thạch anh trắng, aventurine hay thạch anh xanh lá, obsidian, thạch anh hồng hoặc tím, thạch anh vàng hoặc hoàng long.
Lặp hai hành theo người dùng. Một cách hay gặp là lặp hai hành mà người dùng thích hoặc được cho là hợp mệnh theo quan niệm, đặt hai viên đó vào lòng gáo. Cách này biến bộ ngũ hành chung thành một bộ có chủ đích riêng.
Xếp theo vòng tương sinh. Một số người xếp các màu theo thứ tự tương sinh dọc chiếc gáo: Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc, Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ. Đây là cách sắp có câu chuyện, dễ nhớ khi xếp lại.
Giữ một tông chủ đạo. Năm màu đứng cạnh nhau rất dễ rối. Chọn hai viên cùng màu làm tông chủ và các viên khác sẫm hoặc nhạt hơn một chút giúp trận có điểm tựa cho mắt.
Coi đây là quan niệm tham khảo. Phối ngũ hành là một cách sắp màu có lý lẽ văn hoá. Không có cơ sở nào để nói phối thiếu một hành thì trận "không hiệu nghiệm"; bạn có thể dừng ở ba bốn màu nếu thấy đẹp hơn.
Phối bảy màu sao cho trận không loang lổ
Khó nhất với bộ bảy màu là độ sáng và độ trong của các viên chênh nhau rất nhiều. Viên thạch anh vàng trong và sáng đặt cạnh viên lưu ly xanh chàm đục và tối, nhìn từ xa viên tối như một lỗ hổng trong trận. Cách khắc phục là chọn các viên có độ đục tương đương: hoặc toàn đá đục như mã não, ngọc, lưu ly, hoặc toàn đá trong như thạch anh các màu.
Thứ tự màu nên đi theo dải cầu vồng dọc chiếc gáo: bắt đầu từ đỏ ở đầu gáo, chuyển dần qua cam, vàng ở lòng gáo, rồi lục, lam, chàm, tím chạy ra cán. Màu chuyển liên tục thì mắt người nhìn đọc được dáng gáo theo dòng màu. Xếp màu ngẫu nhiên khiến bảy viên trông như bảy món riêng lẻ, mất hẳn hình chiếc gáo.
Một mẹo khác là chọn nền trung tính sẫm như gỗ óc chó hay đá xám. Nền trắng làm các viên nhạt màu biến mất; nền có hoa văn hay vân mạnh tranh với màu cầu. Với bộ bảy màu, nền càng đơn giản thì trận càng rõ. Và vì mỗi viên một loại đá, hãy hỏi người bán ghi tên từng viên, để sau này thay viên lẻ không phải đoán.
Bộ hai màu: những cặp phối dễ đẹp
Nếu bảy màu hay năm màu có vẻ quá nhiều, bộ hai màu là điểm giữa an toàn: vẫn có chuyển biến, nhưng mắt đọc dáng gáo dễ dàng. Các cặp dưới đây là những cách phối hay gặp và lý do chúng hợp nhau.
| Cặp phối | Cách chia gợi ý | Vì sao hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Thạch anh trắng và thạch anh vàng | trắng ở lòng gáo, vàng ở cán | cùng độ trong, vàng ấm nổi trên trắng | chọn vàng nhạt để không chói |
| Thạch anh tím và thạch anh trắng | tím ở lòng gáo, trắng ở cán | cùng họ thạch anh, chuyển từ đậm sang sáng | cả bộ tránh nắng vì tím phai |
| Obsidian và thạch anh trắng | sáu đen, một trắng ở vị trí thứ tư | tương phản mạnh, hiện đại | obsidian mềm, cần hốc riêng |
| Thạch anh hồng và thạch anh trắng sữa | xen kẽ hoặc chia lòng và cán | cùng độ đục, dịu mắt | hồng nhạt dễ lẫn với trắng sữa dưới đèn vàng |
| Thạch anh tóc và thạch anh trắng | tóc ở lòng gáo, trắng ở cán | cán trong làm nổi kim tóc ở lòng gáo | thạch anh tóc khó đều, chọn bốn viên gần nhau |
Nguyên tắc chung là chọn hai loại có độ trong gần nhau, rồi để màu tạo khác biệt. Hai loại khác cả màu lẫn độ trong, như mã não đục với thạch anh trong, thường khó cân hơn và chỉ nên dùng một viên làm điểm nhấn.
Những chỗ dễ nhầm ở bộ phối màu
Bộ nhiều loại đá cũng là nơi tên gọi thương mại dễ gây hiểu lầm nhất. Để ý các trường hợp sau:
- Thạch anh vàng cam đậm, màu dồn về một phía phần lớn là thạch anh tím đã nung. Không phải hàng giả, nhưng nên được ghi là đã xử lý nhiệt.
- Mã não xanh lá, xanh dương, hồng rực rất thường là chalcedony nhuộm. Màu nhuộm đọng đậm theo các dải vân hút màu mạnh; mã não tự nhiên phần nhiều có sắc trầm hơn.
- "Thạch anh đen" bóng như gương, không có tinh thể thường là obsidian hoặc thuỷ tinh đen. Thạch anh khói thật có màu nâu xám, soi đèn vẫn thấy xuyên sáng ở rìa.
- Thạch anh hồng trong veo, hồng đậm nên soi thêm; thạch anh hồng tự nhiên thường hồng nhạt, đục sữa.
- Đá "bảy màu" giá rẻ, mọi viên đều bóng như kẹo thường là thuỷ tinh màu. Soi bọt khí tròn là cách nhận nhanh nhất.
- Ngọc hoàng long là tên thương mại của chalcedony vàng, không cùng loại với ngọc phỉ thuý hay ngọc bích.
Mỗi trường hợp trên đều có thể là món đồ đẹp nếu được gọi đúng tên. Vấn đề chỉ là giá và kỳ vọng: bạn trả tiền cho đúng thứ mình đang nhận.
Bảo quản bộ nhiều loại đá: theo viên yếu nhất
Bộ phối màu nên được chăm theo viên khó tính nhất trong bộ. Nếu bộ có thạch anh hồng hay thạch anh tím, cả bộ phải tránh nắng trực tiếp, dù thạch anh trắng hay thạch anh vàng nung chịu nắng tốt hơn. Nếu có obsidian, cả bộ phải được lau nhẹ tay, không chà xát mạnh, không để các viên cọ vào nhau khi cất.
Với mã não hay chalcedony đã nhuộm, không ngâm lâu trong nước, càng không ngâm nước muối hay dung dịch tẩy rửa, vì màu nhuộm có thể loang ra hoặc nhạt đi. Cách an toàn chung cho mọi viên là lau bằng khăn sợi nhỏ hơi ẩm rồi lau khô ngay. Khi cất, dùng hộp có ngăn riêng cho từng viên, hoặc bọc từng viên bằng khăn mềm.
Ghi lại tên từng viên và vị trí của nó trong trận bằng một tấm ảnh chụp từ trên. Bộ phối màu mà lẫn vị trí sẽ mất trật tự màu, và khi một viên bị mẻ hay thất lạc, ảnh chụp giúp bạn tìm viên thay đúng loại. Nếu muốn xem nhiều kiểu phối trước khi chọn, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Bộ thất tinh bảy màu có phải là bộ ngũ hành không?
Không. Bộ bảy màu đi theo dải cầu vồng, còn bộ ngũ hành dùng năm nhóm màu ứng với Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ. Hai kiểu có nguồn gốc và cách xếp khác nhau, dù đều có nhiều màu trên cùng một đĩa.
Có nên trộn đá trong và đá đục trong một trận không?
Được nhưng cần chủ ý. Trộn ngẫu nhiên dễ làm trận loang lổ. Cách gọn là dùng một loại cho lòng gáo và một loại cho cán, hoặc chỉ dùng một viên khác loại làm điểm nhấn ở vị trí thứ tư.
Obsidian có phải là thạch anh đen không?
Không. Obsidian là thuỷ tinh núi lửa hình thành khi dung nham nguội rất nhanh, không có cấu trúc tinh thể và mềm hơn thạch anh. Thạch anh khói mới là thạch anh có màu nâu xám tới gần đen.
Mã não nhuộm có hại không?
Khi bày trên đĩa và không ngậm, không ngâm, mã não nhuộm không gây hại gì đáng kể trong sinh hoạt bình thường. Điều cần biết là màu có thể nhạt hoặc loang nếu ngâm nước lâu, và giá trị của nó khác mã não màu tự nhiên.
Thay một viên trong bộ phối màu có khó không?
Khó hơn bộ một màu vì phải tìm đúng loại đá, đúng cỡ và tương đồng sắc độ. Giữ ảnh chụp và tên từng viên giúp việc tìm viên thay dễ hơn nhiều. Nếu không tìm được viên khớp, có thể đổi luôn cả nhóm cán hoặc nhóm lòng gáo.