Theo quan niệm Thanh Long – Bạch Hổ quen thuộc trong tập quán Á Đông, bên trái người ngồi (Thanh Long) hợp với món cao hơn, "động" hơn như cây đá quý, đèn bàn, thuyền buồm, tháp văn xương; bên phải (Bạch Hổ) nên thấp, tĩnh, gọn như chặn giấy, khay bút, món dáng nằm. Trái và phải tính theo người đang ngồi nhìn ra phía trước bàn, không tính theo người đứng nhìn vào.
Đây là một quan niệm, không phải quy luật đo được. Nhưng nó có ưu điểm là khá trùng với thói quen của người thuận tay phải: tay phải cần chỗ trống cho chuột, cốc nước, điện thoại, nên đồ cao xếp bên trái thật sự gọn hơn. Bài này giải thích quan niệm ở mức đủ hiểu, xếp từng nhóm vật phẩm vào hai bên, và bàn cách làm khi tay thuận, cửa sổ hay ổ cắm đá nhau với quan niệm.
Thanh Long – Bạch Hổ nói gì, ở mức đủ để dùng
Trong cách nói dân gian về bố cục, bốn hướng quanh một chỗ ngồi được gắn với bốn hình tượng: phía trước là Chu Tước, phía sau là Huyền Vũ, bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ. Người ta hay nói gọn "tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ" và kèm một ý quen: Thanh Long nên cao hơn, mạnh hơn Bạch Hổ, hay như câu truyền miệng "thà để rồng cao ngàn trượng, chớ để hổ ngẩng đầu".
Áp vào bàn làm việc, quan niệm này được hiểu thành: bên trái người ngồi đặt đồ cao, đồ có chuyển động hoặc phát sáng; bên phải để thấp, gọn, ít đồ, tránh món cao lớn hay món mang hình tượng dữ. Phía sau lưng nên có chỗ dựa như tường hoặc kệ, phía trước nên thoáng. Hai ý sau thuộc về chuyện kê bàn và chọn chỗ ngồi; ở đây chỉ bàn chuyện đặt món trên mặt bàn.
Cần nói rõ: không có bằng chứng nào cho thấy đặt món bên này hay bên kia làm thay đổi kết quả công việc. Quan niệm Thanh Long – Bạch Hổ là một cách sắp xếp có trật tự, dễ nhớ, gắn với văn hoá. Người theo nó thấy yên tâm, người không theo cũng không mất gì. Điều có thể đo được là một chiếc bàn sắp đúng thói quen tay thì làm việc thuận tiện hơn.
Xác định bên trái, bên phải cho đúng
Nhầm hướng là lỗi hay gặp nhất, nhất là khi người bán hàng hay người bày giúp đứng đối diện bàn:
- Tính theo người ngồi: ngồi vào ghế, nhìn thẳng ra trước mặt bàn. Tay trái của bạn chỉ về phía nào, đó là bên Thanh Long; tay phải là bên Bạch Hổ.
- Không tính theo cửa ra vào hay theo người đứng nhìn: người đứng đối diện bàn sẽ thấy hai bên ngược lại. Khi nhờ người khác bày, nói rõ "bên tay trái của người ngồi".
- Bàn chữ L: tính theo mặt bàn chính, nơi bạn ngồi nhìn màn hình nhiều nhất. Cánh phụ của chữ L nằm bên nào thì cánh đó thuộc bên đó.
- Bàn đặt giữa phòng, ngồi quay mặt ra cửa: vẫn tính theo người ngồi, không đổi.
- Bàn hai người ngồi đối diện: mỗi người có trái phải riêng; món ở giữa bàn thuộc bên trái người này và bên phải người kia, nên món giữa bàn nên thấp.
Một cách nhớ nhanh: đeo đồng hồ tay trái thì bên đeo đồng hồ là bên đặt món cao. Với người đeo đồng hồ tay phải, cách nhớ này ngược lại, nên nhớ theo tay cầm đũa sẽ an toàn hơn.
Nhóm vật phẩm xếp vào bên trái, bên phải theo quan niệm
Bảng dưới xếp các món hay gặp trên bàn làm việc theo quan niệm cao – động bên trái, thấp – tĩnh bên phải. Cột lưu ý là phần thực tế:
| Món | Bên theo quan niệm | Lý do theo tập quán | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|---|
| Cây đá quý, chậu cây xanh | Trái | Cao, sinh trưởng, "động" | Không để tán che màn hình |
| Đèn bàn | Trái | Phát sáng, động | Người thuận tay phải viết tay thì đèn bên trái cũng tránh bóng tay đè lên giấy |
| Thuyền buồm, ngựa | Trái | Hình tượng tiến lên, chuyển động | Đặt dọc mép sau |
| Tháp văn xương, bình bút cao | Trái | Đứng thẳng, vươn lên | Cao dưới mép màn hình khi đặt sát |
| Quả cầu trên đế, cụm thạch anh | Trái hoặc giữa phía sau | Tròn đầy, trung tính | Tránh nắng chiếu thẳng |
| Chặn giấy, khay bút thấp, hộp danh thiếp | Phải | Thấp, tĩnh | Không vướng chuột |
| Tỳ hưu, thiềm thừ nhỏ | Tuỳ quan niệm từng nơi, nhiều người đặt bên trái | Linh vật thu vào | Món nhỏ dáng nằm cũng hợp bên phải |
| Tượng hổ, linh vật dáng dữ | Thường tránh đặt bên phải | Tránh "hổ ngẩng đầu" | Nếu muốn có, để kệ thay vì bàn |
Có những món mà các nguồn dân gian nói khác nhau, như tỳ hưu, thiềm thừ. Khi gặp mâu thuẫn, quay về nguyên tắc gốc: món cao, lớn bên trái; món thấp, nhỏ bên phải. Món nhỏ dáng nằm đặt bên nào cũng không trái nguyên tắc ấy.
Người thuận tay trái và khi quan niệm đá nhau với thói quen
Người thuận tay trái cầm chuột, cầm bút, với cốc nước bằng tay trái. Nếu đặt cây đá quý, đèn bàn, thuyền buồm bên trái theo đúng quan niệm, khuỷu tay sẽ va vào món mỗi lần với chuột. Đây là chỗ cần chọn ưu tiên. Cách làm phổ biến là giữ nguyên tinh thần "trái cao phải thấp" nhưng đẩy món cao về sát mép sau, cách dải chuột ít nhất 25–30 cm; nếu bàn quá nông không làm được, chuyển món cao sang kệ phía sau bên trái và để mặt bàn trái thật trống.
Cửa sổ nằm bên trái và nắng chiếu vào cũng là chuyện hay gặp. Quả cầu và cụm thạch anh không nên ở vệt nắng vì nguy cơ tụ nắng và phai màu; lúc đó món đá trong nên chuyển sang món đục hoặc đồng, hoặc chọn cây đá quý mà không dùng quả cầu. Ổ cắm, dây cáp nằm bên trái thì ưu tiên an toàn điện: không đặt chậu cây có nước hay món đá nặng đè lên dây.
Khi quan niệm và thói quen đá nhau, thói quen nên thắng. Một chiếc bàn bạn phải né đồ mỗi lần với tay sẽ làm bạn khó chịu tám tiếng mỗi ngày; điều đó cụ thể hơn nhiều so với một ý niệm về bố cục. Phần lớn người theo quan niệm này cũng xem nó là hướng dẫn mềm, không phải luật cứng.
Ba tình huống mẫu trên bàn 120×60 cm
Người thuận tay phải, một màn hình. Bên trái phía sau: cây đá quý cao 20 cm hoặc đèn bàn. Bên phải: khay bút thấp và chặn giấy, cạnh đó là chuột và cốc nước. Giữa phía sau: màn hình. Đây là cấu hình trùng khít giữa quan niệm và thói quen, ít phải đắn đo.
Người thuận tay trái, laptop và sổ tay. Bên trái để trống cho chuột, cốc nước, sổ. Món cao chuyển lên kệ treo tường hoặc kệ thấp phía sau bên trái. Trên bàn chỉ còn một món nhỏ dáng nằm như rùa đá hoặc tỳ hưu mini đặt bên phải phía sau, đúng với tinh thần "bên phải thấp".
Bàn hai màn hình, ít chỗ trống. Hai màn hình chiếm gần hết mép sau. Món cao không có chỗ. Chọn một món thấp, nhỏ đặt ở chân màn hình bên trái, ví dụ cụm thạch anh cỡ bàn tay, và để bên phải hoàn toàn cho chuột, bàn phím số, điện thoại. Không cố nhét thêm món để "đủ bên".
Bàn đối diện đồng nghiệp. Giữa hai bàn là vùng chung, chỉ nên để món thấp dưới 10 cm hoặc để trống. Mỗi người giữ món cao ở phía ngoài bên trái của mình. Khi hai người cùng thuận tay phải, hai món cao sẽ nằm ở hai đầu chéo nhau, nhìn tổng thể cũng cân.
Mấy hiểu lầm hay gặp về chuyện trái phải trên bàn
"Bên phải là bên xấu, không được đặt gì." Quan niệm chỉ nói bên phải nên thấp và tĩnh, không nói phải để trống. Khay bút, chặn giấy, hộp danh thiếp, món dáng nằm đặt bên phải đều bình thường. Để trống hoàn toàn bên phải chỉ hợp khi đó là chỗ đặt chuột và cốc nước.
"Cứ đặt bên trái là tốt, càng nhiều càng tốt." Chất năm món cao bên trái làm bàn lệch hẳn một phía, vướng màn hình và che ánh sáng. Tinh thần của quan niệm là cân bằng có chủ ý: trái cao hơn phải một chút, không phải dồn tất cả sang trái.
"Đặt sai bên thì công việc trục trặc." Không có cơ sở nào cho điều này. Quan niệm Thanh Long – Bạch Hổ là cách sắp xếp mang tính văn hoá, không phải cơ chế nhân quả. Lo lắng vì một món đặt "sai bên" mới là điều làm người ngồi mất tập trung.
"Phải đổi chỗ món theo hướng nhà, hướng cửa." Hướng nhà, hướng cửa thuộc chuyện bố trí phòng, không phải chuyện trái phải trên mặt bàn. Trên mặt bàn, trái phải luôn tính theo người ngồi, bất kể bàn quay hướng nào.
Đặt đúng bên rồi, còn lại là chọn món cho đúng cỡ
Quan niệm trái phải chỉ trả lời câu hỏi "đặt ở đâu", không trả lời "đặt cái gì" và "to bao nhiêu". Một cây đá quý cao 40 cm đặt đúng bên trái vẫn là quá to cho bàn 120 cm. Một quả cầu 10 cm đặt đúng chỗ vẫn nặng gần 1,4 kg trên một mặt bàn gấp. Vì thế, sau khi xác định bên, nên quay về tiêu chí cỡ: món cao không vượt mép dưới màn hình quá nhiều, đáy gọn trong góc trống, tổng số món không quá hai.
Cũng nên nhớ rằng mỗi lần đổi chỗ ngồi, chuyển bàn, trái phải sẽ đổi theo hướng ngồi mới. Món nhỏ dễ di chuyển giúp bạn sắp lại trong vài phút. Món lớn, nặng, có dây điện như đèn đá muối thì lần nào chuyển chỗ cũng là một việc.
Theo cách nhìn thực tế, cái lợi lớn nhất của quan niệm Thanh Long – Bạch Hổ không nằm ở bên trái hay bên phải, mà ở chỗ nó buộc người ngồi phải nghĩ về trật tự trên bàn: đồ cao gom một phía, phía còn lại thoáng cho tay làm việc. Một chiếc bàn có trật tự như thế dễ chịu với bất kỳ ai, dù họ có tin vào quan niệm hay không.
Câu hỏi thường gặp
Bên trái bàn làm việc là bên trái của ai?
Của người ngồi vào bàn, nhìn thẳng ra phía trước. Người đứng đối diện bàn sẽ thấy hai bên ngược lại, nên khi nhờ người khác bày giúp, cần nói rõ là bên tay trái của người ngồi. Bàn chữ L tính theo mặt bàn chính.
Vì sao đặt món cao bên trái, món thấp bên phải?
Đó là cách áp quan niệm "tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ" trong tập quán Á Đông, theo đó bên Thanh Long nên cao và mạnh hơn bên Bạch Hổ. Không có bằng chứng về tác dụng, nhưng với người thuận tay phải, cách xếp này cũng để trống chỗ cho chuột và cốc nước.
Người thuận tay trái có cần làm ngược lại không?
Không có quy tắc bắt buộc. Nhiều người giữ nguyên quan niệm nhưng đẩy món cao sát mép sau hoặc lên kệ để không vướng tay trái. Khi quan niệm và thói quen đá nhau, ưu tiên thói quen làm việc để bàn dùng thuận tiện mỗi ngày.
Tỳ hưu nên đặt bên trái hay bên phải bàn?
Các nguồn dân gian nói khác nhau. Nhiều người đặt bên trái theo nguyên tắc món mang ý nghĩa mạnh ở bên Thanh Long; cũng có người đặt tỳ hưu nhỏ dáng nằm bên phải. Nếu phân vân, chọn theo chỗ trống thật trên bàn và giữ nguyên tắc món cao bên trái.
Đèn bàn đặt bên nào thì đúng?
Theo quan niệm, đèn phát sáng là món "động" nên đặt bên trái. Với người thuận tay phải viết tay nhiều, đèn bên trái còn giúp bóng tay không đè lên giấy. Người thuận tay trái thì ngược lại, đèn bên phải sẽ đỡ bóng tay hơn.