Theo tập quán phổ biến, tượng Quan Công thường được đặt ở vị trí cao, sạch sẽ, trang trọng, mặt tượng nhìn ra cửa chính hoặc ra giữa không gian, như phòng khách, kệ sau quầy hàng hay phòng làm việc. Những chỗ như phòng ngủ, nhà vệ sinh, sát bếp hay dưới sàn thì nhiều gia đình tránh.
Phần lớn các lời khuyên này là tập quán và quan niệm, mỗi nơi một chút khác nhau. Điều đáng chú ý là hầu hết chúng đều có một lý do thực tế đi kèm: vệ sinh, an toàn, thẩm mỹ. Bài dưới đây đi qua nguyên tắc chung, từng không gian cụ thể, hướng mặt tượng, những chỗ thường tránh, chuyện đặt chung với tượng khác, và cách chuyển chỗ khi cần.
Nguyên tắc chung theo tập quán
Dù là bày trang trí hay thờ, tượng Quan Công trong quan niệm dân gian là hình tượng của một vị tướng được tôn kính, nên chỗ đặt cần thể hiện sự trân trọng. Ba điều được nhắc nhiều nhất là: đặt cao, đặt nơi sạch, và để mặt tượng nhìn ra không gian mở thay vì quay vào góc. Ba điều này cũng trùng với những gì người làm nội thất khuyên cho một món đồ trưng bày có giá trị.
Đặt cao giúp tượng nổi bật, tránh va chạm, tránh bụi bẩn từ sàn và ngoài tầm tay trẻ nhỏ. Đặt nơi sạch, khô ráo giữ cho tượng bền, không bị ẩm mốc hay bám dầu mỡ. Mặt tượng nhìn ra cửa hoặc giữa phòng thì người bước vào thấy ngay, bố cục căn phòng có điểm nhấn rõ ràng.
Ngoài ba nguyên tắc ấy, các trường phái phong thủy còn có những cách tính hướng riêng theo tuổi, mệnh của chủ nhà hoặc theo hướng nhà. Đó là quan niệm của từng trường phái, mỗi người hành nghề tính một kiểu và có khi trái nhau. Nếu bạn muốn tham khảo, cứ xem đó là một lớp tham khảo thêm, còn nền tảng vẫn là chỗ đặt an toàn, sạch, trang trọng.
Tượng Quan Công trong từng không gian
Bảng dưới tổng hợp những chỗ đặt thường gặp và lý do thực tế đi kèm với từng lời khuyên theo tập quán.
| Không gian | Cách đặt hay gặp | Lý do thực tế |
|---|---|---|
| Phòng khách | Trên tủ hoặc kệ cao, nhìn ra cửa chính | Khách thấy ngay, tượng ngoài tầm va chạm |
| Cửa hàng, quầy thu ngân | Kệ cao sau quầy, nhìn ra cửa | Không chiếm chỗ bày hàng, ngoài tầm tay khách |
| Văn phòng, phòng giám đốc | Kệ sau lưng chỗ ngồi hoặc tủ thấp cạnh tường | Không chắn tầm nhìn khi tiếp khách, làm việc |
| Võ đường, câu lạc bộ võ | Bệ hoặc kệ ở bức tường chính đối diện lối vào | Không gian rộng, tượng là điểm nhấn tinh thần |
| Phòng ngủ | Đa số gia đình không đặt | Không gian riêng tư, nghỉ ngơi, ít hợp với hình tượng võ tướng |
| Bếp, gần bếp nấu | Thường tránh | Nhiệt, khói, dầu mỡ làm hỏng bề mặt tượng |
| Nhà vệ sinh, cạnh cửa nhà vệ sinh | Thường tránh | Ẩm, không sạch, thiếu trang trọng |
Nhà phố nhiều tầng thường đặt tượng ở phòng khách tầng trệt hoặc phòng thờ tầng trên tuỳ mục đích bày hay thờ. Chung cư diện tích nhỏ thì kệ phòng khách nhìn ra cửa là lựa chọn phổ biến nhất.
Hướng mặt tượng: nhìn ra cửa, không quay vào tường
Nhìn ra cửa chính. Đây là lời khuyên phổ biến nhất. Theo quan niệm dân gian, hình tượng Quan Công nhìn ra cửa gợi ý nghĩa canh giữ, trông coi. Về thẩm mỹ, người bước vào nhìn thấy mặt tượng chứ không phải mặt nghiêng hay lưng tượng.
Không quay mặt vào tường hay góc khuất. Tượng quay vào tường vừa trông lạ vừa khiến không gian có cảm giác bị chắn. Nhiều gia đình coi đây là cách đặt thiếu trân trọng.
Không đối diện thẳng cửa nhà vệ sinh. Lời khuyên này phổ biến trong dân gian; lý do thực tế là hơi ẩm và mùi từ khu vệ sinh, cùng cảm giác thiếu trang trọng.
Có thể đặt chéo. Khi kệ nằm ở tường bên, không đối diện cửa, bạn có thể xoay tượng chéo một góc để mặt tượng hướng về phía cửa hoặc giữa phòng. Cách này vừa giữ ý nhìn ra cửa vừa phù hợp bố cục.
Những chỗ nhiều nhà tránh và lý do đi kèm
Các điều dưới đây thường được nhắc trong tập quán. Bên cạnh quan niệm, mỗi điều đều có một lý do thực tế mà ai cũng có thể cân nhắc.
- Đặt trực tiếp dưới sàn: dễ bám bụi, dễ bị đá trúng, va chạm khi lau nhà, thiếu trang trọng.
- Sát bếp nấu, lò nướng: nhiệt và khói dầu làm bong sơn, xỉn đồng, nứt gỗ.
- Cạnh thùng rác, khu giặt phơi: kém vệ sinh, ẩm, dễ dính bẩn.
- Lối đi hẹp, sát cửa ra vào: người qua lại dễ quệt vào đao, tượng có thể đổ khi mở cửa mạnh.
- Ngay dưới cửa sổ nắng gắt: nắng làm phai sơn, ngả màu bột đá, nứt gỗ.
- Kệ không chắc, kệ treo bắt vít nở nhựa cho tượng nặng: nguy cơ sập kệ, rơi tượng.
- Nơi trẻ nhỏ, thú cưng hay leo trèo: tượng nặng, đao nhọn có thể gây thương tích.
Bạn có thể thấy hầu hết các điều kiêng trên đều trùng với nguyên tắc giữ gìn đồ vật và an toàn trong nhà. Vì vậy, dù không theo quan niệm nào, làm theo những điều này vẫn có ích.
Đặt chung với tượng khác
Trong nhiều gia đình và cửa hàng, tượng Quan Công đứng cạnh tượng Thần Tài, Thổ Địa, Di Lặc hoặc các linh vật như tỳ hưu, thiềm thừ. Ở một số cộng đồng người Hoa, Quan Công còn được xem như một vị thần tài theo nghĩa giữ chữ tín trong buôn bán, nên có nơi thờ Quan Công cùng bàn với các vị khác. Tập quán mỗi nơi khác nhau và không có một chuẩn chung.
Với tượng Phật, nhiều gia đình giữ thói quen đặt riêng ở vị trí cao nhất, không xếp chung một kệ với tượng võ tướng hay linh vật. Đây là cách thể hiện sự tôn trọng theo truyền thống của từng tôn giáo; nếu bạn muốn hiểu kỹ, nên hỏi các vị tu hành hoặc người có hiểu biết trong cộng đồng mình. Bài này không đưa ra quy định cho việc bày thờ.
Về mặt bố cục, đặt quá nhiều tượng trên một kệ khiến từng tượng mất đi vẻ trang trọng và khó lau dọn. Nếu muốn bày nhiều, hãy chia theo tầng hoặc theo kệ, mỗi tượng có khoảng trống riêng. Tượng Quan Công cầm đao nên có khoảng trống phía trên và hai bên để cây đao không chạm vào tượng bên cạnh.
Bày trang trí hay thờ: khác nhau ở đâu
Nhiều người mua tượng Quan Công như một tác phẩm văn hoá để bày, không có ý thờ. Khi đó, tượng được đặt như mọi món đồ trưng bày có giá trị: chỗ cao, sạch, trang trọng, lau dọn đều. Không cần thắp hương, không cần nghi lễ gì.
Có gia đình, cửa hàng lại đặt tượng với ý thờ, kèm bát hương, đèn, hoa quả. Trong trường hợp này, cách bày, ngày cúng, lễ vật nên theo nếp của gia đình hoặc cộng đồng mình. Một số người làm lễ khai quang khi mới đặt tượng; đây là tập quán có nhiều cách làm khác nhau, không phải điều bắt buộc, và bạn không cần chi những khoản tiền lớn cho dịch vụ nào để "kích hoạt" bức tượng.
Nếu đặt bát hương, đèn dầu hay nến gần tượng, hãy chú ý an toàn cháy nổ: để xa rèm cửa, vật dễ cháy, không để lửa cháy khi không có người ở nhà. Tượng sơn và tượng gỗ đặt quá gần hương cũng dễ bị ám khói, sẫm màu theo thời gian.
Ánh sáng và khoảng trống quanh tượng
Nguồn sáng từ trên chéo xuống. Một đèn rọi nhỏ hoặc đèn hắt từ trần chiếu chéo xuống mặt tượng làm nổi khối râu, giáp, nếp áo. Đèn chiếu thẳng từ dưới lên lại tạo bóng đổ ngược trên mặt, khiến tượng trông khác hẳn ban ngày. Nên chọn đèn ánh sáng ấm, ít toả nhiệt, đặt cách tượng một khoảng để không làm nóng lớp sơn.
Tránh nền quá rối. Tượng đặt trước bức tường dán giấy hoa văn dày đặc hoặc kệ chất nhiều đồ sẽ chìm mất. Một mảng tường trơn, một tấm gỗ phía sau hay một tấm vải màu trầm làm nền giúp dáng tượng hiện rõ hơn.
Chừa khoảng trống xung quanh. Khoảng trống phía trên đầu và hai bên tượng giúp người xem nhìn trọn dáng, đồng thời giúp lau dọn không phải nhấc tượng mỗi lần. Với tượng cầm đao, khoảng trống phía bên cây đao cần rộng hơn bên kia.
Đồ đặt phía trước tượng. Nếu có bát hương, lọ hoa hay đĩa quả, hãy đặt thấp hơn và lệch sang hai bên để không che mặt tượng. Đồ cao đặt ngay trước mặt khiến tượng như bị chắn, mất đi vẻ trang trọng mà người đặt mong muốn.
Chuyển chỗ hoặc dời tượng khi cần
Khi sửa nhà, chuyển nhà hay đơn giản là muốn đổi bố cục, bạn có thể dời tượng mà không cần lo ngại. Làm theo trình tự sau để vừa trân trọng vừa an toàn.
- Chọn sẵn chỗ mới và lau sạch trước, đo lại kích thước để chắc tượng vừa.
- Nếu tượng đang được thờ, nhiều gia đình thắp một nén hương báo trước theo nếp nhà mình; nếu chỉ bày trang trí thì không cần.
- Tháo các chi tiết rời như đao, cờ trước khi nhấc tượng.
- Nhấc tượng bằng hai tay, đỡ dưới đế; tượng nặng nên có hai người.
- Đặt tượng vào vị trí mới, kiểm tra độ cân bằng và hướng mặt tượng, rồi lắp lại các chi tiết.
- Nếu phải cất tượng tạm thời khi sửa nhà, bọc bằng vải sạch hoặc giấy khô, đặt nơi cao ráo, tránh bụi xi măng và sơn.
Nếu bạn đang tìm một mẫu phù hợp với chỗ đã chọn, có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy và đối chiếu với số đo kệ.
Câu hỏi thường gặp
Tượng Quan Công có đặt trong phòng ngủ được không?
Theo tập quán, đa số gia đình không đặt tượng Quan Công trong phòng ngủ vì đó là không gian riêng tư để nghỉ ngơi, ít hợp với hình tượng võ tướng. Đây là thói quen phổ biến chứ không phải quy định. Nếu không có chỗ khác, nên chọn tượng nhỏ dáng đọc sách và đặt ở vị trí trang trọng.
Tượng Quan Công nên nhìn ra cửa hay nhìn vào nhà?
Lời khuyên phổ biến nhất là mặt tượng nhìn ra cửa chính hoặc ra giữa phòng. Về thẩm mỹ, người bước vào sẽ thấy ngay mặt tượng. Nếu kệ nằm ở tường bên, có thể xoay tượng chéo về phía cửa. Một số trường phái phong thủy còn có cách tính hướng riêng, mỗi nơi mỗi khác.
Có nên đặt tượng Quan Công chung với tượng Thần Tài không?
Nhiều cửa hàng và gia đình đặt Quan Công gần Thần Tài, Thổ Địa, và có nơi còn thờ chung. Tập quán này khác nhau giữa các cộng đồng, không có một chuẩn duy nhất. Về bố cục, nên để mỗi tượng có khoảng trống riêng, đừng xếp quá sát để cây đao không chạm tượng bên cạnh.
Đặt tượng Quan Công dưới sàn nhà có được không?
Đa số gia đình không đặt tượng Quan Công trực tiếp dưới sàn. Ngoài lý do tôn kính, đặt dưới sàn còn dễ bám bụi, dễ bị đá trúng khi đi lại hay lau nhà. Nếu tượng quá lớn để đặt trên kệ, nên kê bệ riêng chắc chắn để nâng tượng lên khỏi mặt sàn.
Tượng Quan Công có bắt buộc phải khai quang không?
Không bắt buộc. Khai quang là một tập quán có nhiều cách làm khác nhau tuỳ gia đình và địa phương. Nhiều người bày tượng như một tác phẩm văn hoá mà không làm nghi lễ gì. Nếu muốn làm theo nếp nhà, bạn không cần chi khoản tiền lớn nào cho dịch vụ khai quang.
Dời tượng Quan Công sang chỗ khác có cần làm gì không?
Nếu tượng chỉ để bày, bạn có thể dời như mọi món đồ trưng bày, chỉ cần cẩn thận khi nhấc và vận chuyển. Nếu tượng đang được thờ, nhiều gia đình thắp hương báo trước theo nếp nhà mình. Điều quan trọng là chỗ mới sạch, chắc chắn và trang trọng.