Chọn khánh treo là chọn ba thứ: chất liệu (đồng, ngọc, đá, gỗ), kích thước hợp với bức tường hay khung cửa, và cách treo (dây, móc) đủ chắc cho sức nặng của món đồ. Khánh đồng đúc nặng và bền, hợp treo tường phòng khách; khánh ngọc, khánh đá đẹp nhưng dễ mẻ, hợp chỗ ít va chạm; khánh gỗ nhẹ, dễ treo, hợp nhà hiện đại.
Phần lớn sự cố với khánh treo không đến từ chuyện "treo sai hướng" mà từ chuyện rất đời thường: dây mục đứt, móc dán bong, khánh ngọc rơi vỡ, khánh đồng xỉn đen sau một mùa nồm. Bài đi qua từng chất liệu, cách đo cỡ, cách chọn dây tết và móc, những chỗ treo hay được chọn kèm lý do thực tế, và cách giữ khánh bền đẹp.
Chất liệu khánh treo: so sánh để chọn
Hàng bán sẵn có năm nhóm chất liệu chính. Bảng dưới đây so sánh theo những gì ảnh hưởng tới việc treo và giữ gìn.
| Chất liệu | Sức nặng | Độ bền | Cần chú ý | Hợp với |
|---|---|---|---|---|
| Đồng đúc | Nặng | Rất bền, không vỡ | Xỉn màu theo thời gian | Tường phòng khách, sảnh |
| Đồng dập, đồng tấm | Nhẹ vừa | Bền, có thể móp | Mép mỏng có thể sắc | Treo cửa, treo tủ |
| Ngọc, đá tự nhiên | Nặng vừa | Dễ mẻ, vỡ khi rơi | Treo chỗ không va chạm | Tủ trưng bày, góc trang trọng |
| Gỗ chạm | Nhẹ | Bền nếu khô | Sợ ẩm, mọt | Nhà hiện đại, phòng làm việc |
| Hợp kim mạ, nhựa giả đồng | Nhẹ | Lớp mạ có thể bong | Không chịu ẩm lâu | Trang trí ngắn hạn, dịp Tết |
Đồng đúc là lựa chọn lâu dài nếu bạn muốn treo một chiếc khánh ở chỗ cố định nhiều năm. Ngọc và đá đẹp nhất khi có ánh sáng chiếu nghiêng làm nổi vân, nhưng cần chỗ treo an toàn tuyệt đối. Hàng hợp kim mạ hợp để trang trí dịp Tết rồi cất, không nên kỳ vọng nó giữ màu nhiều năm ngoài trời.
Nhận biết chất liệu khi cầm khánh trên tay
Đồng đúc thật. Cầm nặng tay so với kích thước, gõ nhẹ có tiếng ngân. Mặt sau thường còn vân khuôn hoặc vết gia công, không phẳng lì như tấm dập. Vết trầy lộ đúng màu đồng bên dưới, không lộ màu xám bạc.
Đồng mạ trên nền hợp kim. Nhẹ hơn đồng đúc cùng cỡ, màu vàng bóng đều, gõ tiếng đục. Ở mép hay chỗ va chạm, lớp mạ mòn đi sẽ lộ màu xám. Không có gì sai khi mua loại này, chỉ cần trả đúng giá trị của nó.
Ngọc, đá tự nhiên. Mát tay, nặng, vân màu không lặp lại, soi đèn có thể thấy vân hoặc tạp chất tự nhiên bên trong. Ngọc nhuộm hoặc bột đá ép thường có màu quá đều, soi đèn thấy màu tập trung ở khe nứt.
Đá nhân tạo, nhựa giả ngọc. Nhẹ hơn hẳn, ấm tay nhanh khi cầm, có thể thấy bọt khí tròn khi soi kỹ. Hàng này rẻ và an toàn hơn khi rơi, hợp treo chỗ có trẻ nhỏ.
Gỗ. Nhìn vân gỗ ở mặt sau và ở lỗ treo, nơi khó phủ sơn kín. Gỗ thật có vân liên tục; gỗ ép, gỗ công nghiệp có lớp vân dán mỏng, mép lộ lõi khác màu. Ngửi thử, một số gỗ có mùi đặc trưng nhẹ.
Chọn cỡ khánh theo bức tường và khung cửa
Một chiếc khánh quá nhỏ trên bức tường lớn sẽ lọt thỏm, ngược lại khánh quá to treo ở khung cửa hẹp sẽ vướng víu. Cách ước lượng đơn giản: với tường phòng khách, chiều ngang khánh (kể cả tua rua) nên chiếm khoảng một phần năm tới một phần ba khoảng tường trống quanh nó. Nếu treo phía trên một vật khác, như kệ tủ hay bàn trà sát tường, khánh nên hẹp hơn mặt vật đó để nhìn cân.
Với khung cửa ra vào hoặc cửa phòng, chuỗi khánh treo nên ngắn hơn khoảng hở phía trên đầu người cao nhất trong nhà. Đo từ trần hoặc mép trên khung cửa xuống, trừ đi chiều cao người cộng thêm một gang tay an toàn, đó là chiều dài tối đa cả chuỗi kể cả tua rua.
Trước khi khoan, bạn cắt một tấm bìa cứng bằng đúng kích thước khánh, dán tạm lên tường bằng băng dính giấy và đứng xa vài bước để nhìn. Mẹo nhỏ này tránh được chuyện khoan xong mới thấy món đồ quá to hay quá nhỏ. Nếu mua online, nhớ hỏi kích thước cả chiều cao có tính tua rua và dây treo hay chưa.
Dây tết, tua rua và nút thắt
Phần lớn khánh treo đi kèm dây tết đỏ, nút thắt và tua rua. Màu đỏ trong văn hoá Á Đông gắn với việc vui, nên đi cùng ý nghĩa mừng của khánh. Nút thắt thường là kiểu nút đan nhiều vòng đối xứng, có tên gọi khác nhau theo từng nơi; đôi khi người ta xem nút đan liền mạch là biểu tượng của sự bền chặt.
Về mặt thực tế, dây tết là phần hỏng sớm nhất. Dây cotton hoặc dây lụa đẹp, mềm nhưng phai màu khi gặp nắng và mục dần khi ẩm. Dây sợi tổng hợp như polyester, nylon bền màu hơn, chịu ẩm tốt hơn. Với khánh đồng nặng, nên có một sợi dây chịu lực riêng, có thể là dây cước dày hoặc dây kim loại nhỏ luồn bên trong, còn dây tết bên ngoài chỉ để trang trí.
Tua rua bám bụi và dễ rối. Bạn có thể chải nhẹ bằng lược thưa, hoặc hấp hơi nước ấm từ xa cho sợi duỗi lại. Khi tua rua đã bạc màu, xơ sợi, thay một chiếc mới cùng tông là chiếc khánh trông như mới.
Móc treo: chọn theo sức nặng và mặt tường
Móc là điểm quyết định chiếc khánh có rơi hay không. Chọn theo cân nặng món đồ và loại tường:
- Tường gạch, bê tông: khoan và dùng vít nở nhựa với móc vít. Đây là cách chắc nhất cho khánh đồng đúc và khánh ngọc.
- Tường thạch cao: không bắt vít thường vào tấm thạch cao trơn. Dùng loại tắc kê chuyên cho thạch cao, hoặc tìm thanh khung xương phía sau để bắt vít.
- Tường gỗ, ốp gỗ: vít gỗ bắt trực tiếp, chọn vít đủ dài để ăn sâu vào thớ gỗ.
- Móc dán: chỉ hợp khánh gỗ nhẹ, khánh nhựa, và chỉ ở mặt phẳng nhẵn, khô. Đọc tải trọng ghi trên bao bì và chọn loại chịu được ít nhất gấp đôi cân nặng khánh. Mùa nồm, móc dán dễ bong.
- Khung cửa, thanh gỗ ngang: móc vít nhỏ bắt vào khung, tránh bắt vào cánh cửa đóng mở vì khánh sẽ va đập liên tục.
Khánh ngọc, khánh đá nên treo bằng hai lớp: móc chính và một sợi dây phụ buộc dự phòng. Nếu một lớp hỏng, lớp còn lại giữ món đồ không rơi.
Treo ở đâu: tập quán phổ biến và lý do thực tế
Chỗ treo được nhiều gia đình chọn nhất là tường phòng khách đối diện hoặc gần cửa ra vào, nơi khách vào nhà nhìn thấy đầu tiên. Lý do theo tập quán là khánh mang lời chúc mừng, nên đặt ở chỗ "đón" người tới. Lý do thực tế là đây thường là bức tường trống, sáng và ít va chạm.
Treo khánh ở phía trong cửa chính, trên khung cửa, cũng là cách hay gặp, nhất là với chuỗi khánh ghép cá và tua rua. Nên treo ở phía trong nhà, không treo ngoài trời nơi mưa nắng làm dây mục nhanh. Phòng làm việc, quầy lễ tân văn phòng cũng có thể treo một chiếc khánh nhỏ.
Những chỗ không nên treo vì lý do thực tế: ngay trên giường hay chỗ ngồi, phía trên bếp nấu vì hơi dầu bám, trong phòng tắm ẩm, trên lối đi hẹp dễ va đầu, và trong ô tô. Treo khánh dưới gương chiếu hậu trong xe có thể che tầm nhìn và văng khi phanh gấp, nên nếu muốn mang theo, hãy chọn món nhỏ đặt cố định ở chỗ không cản tầm nhìn. Về chuyện hướng, các trường phái phong thủy có những gợi ý riêng; nếu gia đình theo một cách hiểu thì theo đó, còn không, chỗ dễ nhìn và an toàn là đủ.
Mua khánh online: những câu nên hỏi
Ảnh khánh trên mạng thường chụp cận, ánh đèn vàng làm món nào cũng óng ánh như đồng thật. Trước khi đặt, bạn nên hỏi người bán:
- Chất liệu cụ thể: đồng đúc, đồng tấm dập, hợp kim mạ đồng, ngọc tự nhiên, đá nhuộm, bột đá ép hay nhựa. Người bán hiểu hàng sẽ trả lời rõ, không vòng vo.
- Cân nặng món đồ, để bạn chọn móc phù hợp và đoán được chất liệu. Khánh đồng đúc cỡ bàn tay đã khá nặng; con số quá nhẹ thường là hợp kim hoặc nhựa.
- Kích thước thân khánh và tổng chiều dài kể cả dây, nút, tua rua. Hai con số này khác nhau nhiều, có món tua rua dài gấp đôi thân khánh.
- Mặt sau khánh trông thế nào. Xin ảnh mặt sau giúp bạn thấy vết khuôn, độ dày, lớp mạ, những thứ mặt trước được đánh bóng che đi.
- Khánh ngọc, đá thì hỏi cách đóng gói và chính sách khi vỡ trong vận chuyển, nên quay video lúc mở hộp.
Đừng ngại hỏi nhiều. Một chiếc khánh treo nhiều năm trong phòng khách xứng đáng được chọn kỹ hơn một món đồ dùng vài tuần.
Giữ khánh bền đẹp qua năm tháng
Mỗi chất liệu cần một cách chăm khác nhau, nhưng đều đơn giản:
- Khánh đồng: lau bụi bằng khăn mềm khô mỗi tháng. Muốn giữ màu vàng, đánh bóng bằng kem đánh đồng chuyên dụng vài tháng một lần; nếu thích vẻ cổ, cứ để đồng xỉn tự nhiên.
- Khánh đồng có lớp sơn phủ bóng: chỉ lau khô, không dùng kem đánh đồng vì sẽ làm mờ lớp phủ.
- Khánh ngọc, đá: lau bằng khăn ẩm rồi lau khô. Tránh hoá chất tẩy rửa mạnh và tránh để nắng gắt chiếu lâu, một số loại đá nhuộm có thể phai màu.
- Khánh gỗ: lau khô, mỗi năm quét một lớp dầu mỏng dành cho đồ gỗ; mùa nồm để ý mốc.
- Kiểm tra dây và móc mỗi lần lau. Dây bạc màu, cứng hoặc xơ thì thay ngay.
Nếu muốn xem các mẫu khánh để so trước kích thước và chất liệu, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Khánh đồng bị xỉn đen có sao không?
Không ảnh hưởng gì ngoài màu sắc. Đồng tiếp xúc không khí sẽ xỉn dần. Bạn có thể đánh bóng bằng kem chuyên dụng nếu thích màu vàng, hoặc để nguyên nếu thích vẻ cổ. Nếu khánh có lớp sơn phủ, chỉ lau khô.
Có nên treo khánh ngọc ở cửa ra vào không?
Không nên treo ở chỗ cánh cửa đóng mở va vào hoặc người qua lại dễ chạm. Ngọc rơi xuống nền gạch rất dễ vỡ. Nếu muốn treo gần cửa, chọn bức tường bên cạnh, cao hơn tầm đầu, và có dây phụ dự phòng.
Khánh treo ô tô có được không?
Vật treo dưới gương chiếu hậu có thể che tầm nhìn và văng khi phanh gấp. Nếu muốn có khánh trong xe, chọn món nhỏ, nhẹ, gắn cố định ở chỗ không cản tầm nhìn và không thành vật bay trong khoang xe.
Dây tết khánh bị phai màu thì thay thế nào?
Mua dây tết cùng cỡ ở hàng phụ kiện, tháo dây cũ, luồn dây mới qua lỗ treo rồi thắt nút. Với khánh nặng, giữ một sợi dây chịu lực riêng bên trong. Tua rua cũng nên thay cùng lúc cho đồng màu.
Treo khánh có cần chọn ngày không?
Một số gia đình có thói quen chọn ngày đẹp để treo đồ mới, đó là nếp nhà. Không có quy định bắt buộc. Treo vào dịp tân gia, khai trương hay đầu năm cho hợp không khí mừng là cách nhiều người chọn.
Khánh gỗ có bị mọt không?
Có thể, nếu gỗ không được xử lý hoặc treo ở chỗ ẩm. Chọn khánh gỗ đã sấy và phủ dầu hoặc sơn, treo ở chỗ khô thoáng. Thấy lỗ nhỏ và bụi gỗ mịn rơi xuống là dấu hiệu mọt, cần tách khỏi đồ gỗ khác.