Lời truyền về "linh vật kỵ nhau" phổ biến nhất là rồng không nên đặt sát hổ (ý "long tranh hổ đấu"), con giáp xung nhau như Tý – Ngọ, Dần – Thân không nên đứng cạnh, và linh vật không nên đặt ngang hay cao hơn tượng thần. Còn tỳ hưu với thiềm thừ, hai món chiêu tài quen thuộc, thì phần lớn các nhà vẫn bày chung mà không có lời kiêng nào đáng kể.
Những lời này đến từ cách người ta hình dung tính cách các con vật: hổ dữ, rồng uy, mèo đuổi chuột. Không có tài liệu cổ thống nhất nào lập ra một bảng "linh vật kỵ nhau". Bài này kể lại các lời truyền hay gặp, tách phần biểu tượng ra khỏi phần thẩm mỹ, rồi gợi ý cách sắp một kệ có nhiều tượng sao cho gọn mắt, an toàn và dễ lau.
Các cặp hay bị nói là "kỵ nhau" và cách hiểu
Bảng dưới gom những cặp được nhắc nhiều nhất khi người ta hỏi về chuyện bày chung. Cột cuối là cách nhìn thực tế, không phải lời phán.
| Cặp linh vật | Lời truyền | Cách hiểu thực tế |
|---|---|---|
| Rồng và hổ | Đặt sát nhau thì "long tranh hổ đấu", nhà không yên | Hai tượng đều mạnh về hình khối; đặt sát nhau trông chật, đối đầu. Giữ khoảng cách hoặc đặt khác tầng |
| Hổ với dê, trâu, ngựa | Hổ là thú săn mồi, không đặt cạnh con mồi | Thuần tuý hình tượng; nếu thấy không hợp mắt thì tách ra |
| Mèo và chuột | Mèo đuổi chuột, bày cạnh nhau là "xung" | Tượng mèo thần tài và chuột ôm tiền thường được bày riêng vì phong cách khác nhau |
| Con giáp lục xung (Tý – Ngọ, Sửu – Mùi, Dần – Thân, Mão – Dậu, Thìn – Tuất, Tỵ – Hợi) | Không nên đứng cạnh nhau | Bày cả bộ 12 con giáp theo vòng tròn hoặc theo hàng thì các cặp xung tự nằm đối nhau, không sát nhau |
| Tỳ hưu và thiềm thừ | Phần lớn không có lời kiêng | Cùng nhóm chiêu tài, hay được bày chung ở quầy, ban Thần Tài |
| Linh vật và tượng thần, tượng Phật | Không đặt linh vật ngang hoặc cao hơn | Phép kính phổ biến; linh vật đặt thấp hơn, lùi về hai bên |
Đọc kỹ sẽ thấy nhiều lời kiêng xuất phát từ cảm giác thị giác: hai khối tượng dữ dằn đối mặt sát nhau thì ai nhìn cũng thấy căng. Giải quyết phần thị giác là đã giải quyết được phần lớn băn khoăn.
Lời truyền "long tranh hổ đấu" từ đâu ra
Rồng và hổ là hai biểu tượng mạnh nhất trong hình tượng Á Đông. Trong phong thủy hình thế, người ta hay nói "tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ" để chỉ hai bên của một thế đất hay một ngôi nhà, với ý rồng bên trái, hổ bên phải, mỗi bên một vị trí. Thành ngữ "long tranh hổ đấu" thì dùng để tả cuộc tranh chấp giữa hai thế lực ngang sức.
Từ hai lớp nghĩa này, lời khuyên khi bày tượng ra đời: đừng để rồng và hổ đứng sát nhau, mặt đối mặt, vì trông như sắp giao tranh. Nếu muốn có cả hai, nhiều người đặt theo ý "tả long, hữu hổ": nhìn từ trong nhà ra, rồng ở bên trái, hổ ở bên phải, cách nhau một khoảng. Đây là cách sắp có nghĩa biểu tượng rõ, nhìn cũng cân đối.
Cũng cần nói thêm, ngoài đời không ít gia đình đặt tượng rồng và hổ trên cùng một tủ mà không có chuyện gì khác thường. Lời truyền này nên hiểu như một gợi ý về bố cục, không phải điều phải tuân thủ. Người trong nhà thấy dễ chịu khi nhìn mới là thước đo quan trọng nhất.
Vấn đề thật của một kệ nhiều linh vật
Rối mắt. Mỗi tượng linh vật đều có nhiều chi tiết: vảy, bờm, vằn, móng. Đặt năm sáu con sát nhau, mắt người xem không biết dừng ở đâu, kệ trông như quầy bán hàng hơn là góc trưng bày.
Lệch tỉ lệ. Một con rồng đồng cao gang tay đặt cạnh con thiềm thừ bằng ngón tay khiến món nhỏ bị nuốt mất. Tượng mua ở nhiều thời điểm, nhiều nơi thường lệch nhau về cỡ và phong cách.
Hướng nhìn lộn xộn. Linh vật có mặt, có hướng nhìn. Con quay ra cửa, con quay vào tường, con nhìn chéo nhau khiến cả kệ không có trật tự. Đây cũng là chỗ sinh ra cảm giác "đối đầu" mà lời truyền hay nhắc.
Khó lau, dễ vỡ. Kệ chật thì mỗi lần nhấc một món ra lau là chạm món bên cạnh. Sừng, đuôi, râu là những phần hay gãy nhất khi các tượng đứng sát nhau.
Sắp một kệ nhiều linh vật cho gọn
Nếu bạn sưu tầm hay được tặng nhiều linh vật và muốn bày chung, thứ tự sau giúp kệ có trật tự mà vẫn giữ được ý nghĩa từng món:
- Gom theo nhóm: nhóm chiêu tài (tỳ hưu, thiềm thừ, bắp cải ngọc), nhóm canh giữ (kỳ lân, sư tử, hổ), nhóm cát tường (rồng, phượng, rùa, hạc), nhóm con giáp. Mỗi nhóm một tầng hoặc một cụm.
- Chọn một món làm trung tâm cho mỗi tầng, thường là món to nhất hoặc đẹp nhất; các món nhỏ đứng hai bên, thấp dần.
- Thống nhất hướng nhìn: cả tầng cùng quay ra phía trước hoặc cùng hướng về cửa phòng; cặp đôi thì quay nhẹ vào nhau.
- Chừa khoảng thở: mỗi món cách nhau ít nhất một khoảng bằng bề ngang của nó, để nhấc ra lau không chạm món khác.
- Đặt rồng và hổ, nếu có cả hai, ở hai đầu kệ hoặc khác tầng; theo ý tả long hữu hổ nếu nhà bạn quan tâm.
- Tượng thần, tượng Phật đặt riêng ở chỗ cao, trang trọng; linh vật không đặt cùng tầng ngang hàng.
- Bớt đi những món không còn yêu thích: cất vào hộp, tặng lại người thích hợp. Kệ thưa thường đẹp hơn kệ đầy.
Sắp xong, đứng ra xa vài bước, nhìn từ chỗ bạn hay ngồi. Nếu mắt dừng được ở món trung tâm từng tầng và các món còn lại nằm gọn hai bên, kệ đã ổn.
Phối chất liệu và màu khi bày chung
Một kệ có tỳ hưu ngọc xanh, thiềm thừ đồng vàng, rồng bột đá mạ vàng, kỳ lân gỗ, hổ resin sơn vằn thì dù sắp khéo đến đâu vẫn khó gọn mắt. Lý do không nằm ở chuyện các con vật "kỵ" nhau, mà ở chỗ quá nhiều chất liệu và màu sắc cùng xuất hiện trên một mặt phẳng nhỏ.
Cách dễ làm nhất là chọn một chất liệu chủ đạo cho mỗi tầng. Tầng đồ đồng để chung với nhau, ánh kim đồng đều; tầng đá xanh, đá trắng để riêng; đồ gỗ, đồ sứ mỗi loại một cụm. Khi chất liệu đồng nhất, các con vật khác nhau vẫn trông như một bộ sưu tập có chủ ý.
Nếu buộc phải để lẫn, dùng màu nền làm cầu nối: một tấm lót gỗ tối màu dưới cả tầng, hoặc đế gỗ cùng kiểu cho mọi tượng, giúp những món khác chất liệu trông liền mạch hơn. Đèn chiếu từ trên xuống, ánh vàng ấm, cũng làm dịu sự chênh lệch giữa đồ bóng và đồ mờ.
Một lưu ý thực tế: đá cứng và đá mềm đặt sát nhau dễ cọ xước khi nhấc lên đặt xuống. Thạch anh cứng hơn ngọc lam, malachit hay đồ bột đá, nên giữ khoảng cách hoặc lót nỉ dưới đế để món mềm không bị trầy.
Bộ 12 con giáp: bày cả bộ hay chỉ một con
Bộ tượng 12 con giáp là trường hợp đặc biệt vì nó chứa sẵn các cặp xung. Khi bày cả bộ theo vòng tròn, mỗi con nằm đúng vị trí theo thứ tự Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, thì các cặp xung tự nằm ở hai đầu đối diện nhau, cách xa nhau nhất. Bày theo hàng ngang thì chúng cũng cách nhau sáu vị trí. Vì vậy bày nguyên bộ đúng thứ tự không có gì phải lo về chuyện "xung đứng cạnh nhau".
Rắc rối thường đến khi người ta chỉ bày vài con: con giáp của bố, của mẹ, của con. Nếu trong nhà có hai tuổi thuộc cặp xung, chẳng hạn một người tuổi Tý và một người tuổi Ngọ, có người sẽ ngại đặt hai tượng sát nhau. Cách dễ chịu là đặt chúng hai bên một món trung tâm như bình hoa, quả cầu, hoặc xếp theo thứ tự tuổi từ lớn đến nhỏ.
Không nên biến việc này thành nỗi lo về chuyện hợp khắc trong gia đình. Tượng con giáp là món kỷ niệm, gợi tuổi của từng người, không phải công cụ để phán tình cảm hay vận số. Ở người Việt, con giáp thứ tư là Mèo chứ không phải Thỏ, nên khi mua bộ tượng cũng để ý điều này nếu muốn bộ đúng theo cách gọi trong nhà.
Những tình huống hay hỏi khi bày chung
Một số câu hỏi cụ thể hay gặp khi người ta có nhiều linh vật trong nhà:
- Quầy thu ngân có tỳ hưu và thiềm thừ: bày chung được, thường đặt tỳ hưu hai bên và thiềm thừ ở giữa hoặc một bên, tuỳ chỗ trống. Không cần đổi gì.
- Phòng khách có đôi kỳ lân và tượng hổ: đặt đôi kỳ lân ở hai bên tủ hoặc hai bên cửa, tượng hổ ở chỗ riêng, không đặt hổ ở giữa hai con kỳ lân.
- Được tặng thêm một con rồng khi đã có tượng hổ: đặt khác tầng hoặc khác bức tường, tránh để hai con nhìn thẳng vào nhau.
- Bàn làm việc có cả trâu, ngựa, rùa: ba món nhỏ cùng nhóm "cần mẫn, bền bỉ" có thể đặt chung, nhưng ba món trên một bàn làm việc đã khá chật; giữ một hai món là đủ.
- Tủ kính sưu tầm nhiều linh vật bằng đá: xếp theo màu đá hoặc theo chất liệu sẽ đẹp hơn xếp theo loại con vật.
Nếu cần mua thêm một món để hoàn thiện kệ, nên biết trước kích thước và chất liệu những món đã có để món mới không lệch tông. Xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy giúp bạn so sánh trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Đặt tượng rồng và tượng hổ chung một tủ có sao không?
Theo lời truyền, nhiều người ngại để rồng và hổ đứng sát nhau, mặt đối mặt, với ý "long tranh hổ đấu". Đây là quan niệm về bố cục. Nếu có cả hai, đặt ở hai đầu tủ hoặc khác tầng, theo ý tả long hữu hổ, là cách vừa cân đối vừa đỡ băn khoăn.
Tỳ hưu và thiềm thừ bày chung có kỵ không?
Phần lớn không có lời kiêng đáng kể. Cả hai cùng nhóm vật phẩm chiêu tài, thường được bày chung ở quầy thu ngân, ban Thần Tài. Chỉ cần chọn cỡ hài hoà, không để món nào che món nào, và chừa khoảng để lau.
Có nên bày cả bộ 12 con giáp không?
Được. Khi bày nguyên bộ đúng thứ tự theo vòng tròn hay theo hàng, các cặp xung tự nằm cách xa nhau. Bộ 12 con giáp hợp kệ rộng, tủ kính. Nếu chỗ hẹp, chọn con giáp của các thành viên trong nhà cũng là cách phổ biến.
Linh vật đặt ngang tượng Thần Tài có được không?
Nhiều gia đình giữ phép kính là đặt linh vật thấp hơn hoặc lùi về hai bên tượng thần. Đây là tập quán, không phải quy định. Về thẩm mỹ, đặt tượng thần ở vị trí cao, trung tâm và linh vật thấp hơn cũng giúp bố cục rõ ràng.
Một kệ nên bày tối đa bao nhiêu linh vật?
Không có con số chung. Một tầng kệ rộng khoảng một mét thường đẹp với ba đến năm món, có một món trung tâm. Nhiều hơn thế dễ rối mắt và khó lau. Món nào không còn yêu thích có thể cất hoặc tặng lại người hợp hơn.
Tượng hổ đặt cạnh tượng dê, tượng trâu có kỵ không?
Đó là lời truyền dựa trên hình ảnh hổ là thú săn mồi. Không có cơ sở nào cho thấy bày như vậy gây ra chuyện gì. Nếu người trong nhà thấy không hợp mắt thì tách ra khác tầng; nếu không thì cứ bày theo bố cục bạn thấy đẹp.