Chọn vòng tay thạch anh tím cần bốn việc: đo chu vi cổ tay để ra cỡ vòng, chọn đường kính hạt hợp với cổ tay và kiểu đeo, xem độ đều màu và độ trong của cả chuỗi, rồi kiểm dây xâu cùng lỗ khoan. Bốn việc này quyết định chiếc vòng đeo có thoải mái, có bền và có đúng là đá tự nhiên hay không.
Phần ý nghĩa theo quan niệm của thạch anh tím đã được nhắc nhiều nơi; bài này dành cho phần thực hành. Bạn sẽ có cách đo tay chính xác, bảng gợi ý cỡ hạt, những chỗ cần soi khi cầm chuỗi hạt trên tay, và vài lưu ý để chiếc vòng không đứt giữa chừng.
Đo cổ tay và tính cỡ vòng
Vòng đá xâu dây chun không có khoá, nên cỡ phải vừa: chật thì hằn tay và nhanh giãn dây, rộng thì tuột hoặc va đập khi làm việc. Cách đo đơn giản như sau.
- Lấy một sợi chỉ hoặc dải giấy mảnh, quấn quanh cổ tay ngay phía trên xương cổ tay, chỗ bạn định đeo vòng.
- Quấn vừa sát da, không siết, đánh dấu chỗ hai đầu gặp nhau rồi đo chiều dài bằng thước. Đó là chu vi cổ tay.
- Cộng thêm khoảng một đến hai phân cho độ rộng thoải mái. Người thích đeo sát cộng một phân, người thích vòng lỏng cộng hai phân.
- Nếu dùng hạt to từ mười hai li trở lên, cộng thêm khoảng nửa phân nữa, vì hạt to làm phần lòng vòng hẹp lại so với dây.
- Gửi số đo này cho người bán thay vì nói "cỡ trung bình". Mỗi nơi có quy ước cỡ khác nhau, con số đo được mới là chuẩn chung.
Một mẹo kiểm nhanh: lấy một chiếc vòng chun bạn đang đeo vừa, cắt dây và đếm số hạt cùng đường kính hạt. Số hạt nhân đường kính cho ra chiều dài vòng gần đúng, dùng làm mốc khi đặt vòng mới.
Gợi ý cỡ hạt theo cổ tay và kiểu đeo
Đường kính hạt tính bằng li, tức mi-li-mét. Bảng dưới là gợi ý theo kinh nghiệm chung của người làm vòng, không phải luật; tay to thích hạt nhỏ vẫn đẹp nếu bạn thấy hợp.
| Cổ tay | Cỡ hạt hay chọn | Cảm giác khi đeo |
|---|---|---|
| Dưới 14 phân, tay nhỏ | 6 đến 8 li | Nhẹ, thanh, dễ đeo chồng nhiều vòng |
| 14 đến 16 phân | 8 đến 10 li | Cân đối, hợp đeo hằng ngày, cỡ phổ biến nhất ở vòng nữ |
| 16 đến 18 phân | 10 đến 12 li | Rõ màu hơn, hợp nhiều cổ tay nam |
| Trên 18 phân | 12 đến 14 li | Nổi bật, nặng tay; hợp người quen đeo đồ bản lớn |
| Trẻ em lớn | 6 li | Nhẹ; luôn có người lớn trông, không cho trẻ nhỏ ngậm |
Thạch anh có tỉ trọng khoảng 2,65, nên một chuỗi hạt mười bốn li nặng hơn hẳn chuỗi tám li cùng chiều dài. Nếu bạn gõ phím nhiều hoặc làm việc tay chân, hạt nhỏ đến vừa sẽ thoải mái hơn.
Soi chuỗi hạt: màu, độ trong và độ tròn
Độ đều màu. Chuỗi đẹp có các hạt cùng tông, chênh nhau ít. Chuỗi tự nhiên hầu như luôn có vài hạt đậm nhạt khác nhau, thậm chí trong một hạt có vệt trắng; đó là bình thường. Điều đáng nghi là cả chuỗi giống nhau như đúc, hoặc màu đậm dồn theo vết rạn của đá nhuộm.
Độ trong. Thạch anh tím có thể từ trong veo tới đục mờ. Chuỗi hạt trong, ít bông, ít rạn có giá trị cao hơn. Chuỗi đục vẫn đẹp và bền, chỉ cần người bán mô tả đúng. Soi bằng đèn pin để thấy rõ bên trong từng hạt.
Độ tròn và kích thước. Lăn chuỗi trên mặt bàn phẳng, hạt mài tốt sẽ lăn đều, không nảy cục. Đặt thước đo vài hạt, chênh lệch nửa li trở lên giữa các hạt cho thấy mài chưa đều, đeo lên sẽ thấy vòng lượn sóng.
Độ bóng. Mặt hạt phải bóng đều, không có vệt mờ hay vết mài xước vòng tròn. Thạch anh cứng 7 trên thang Mohs nên đánh bóng được rất đẹp; hạt mờ thường do đánh bóng ẩu, hoặc vật liệu mềm hơn thạch anh.
Lỗ khoan. Nhìn vào lỗ: lỗ thẳng, ở chính giữa, mép lỗ không sứt lớn. Lỗ lệch làm hạt đeo bị nghiêng, lỗ sứt có cạnh sắc dễ cứa đứt dây chun theo thời gian.
Dây xâu và các kiểu hoàn thiện
Phần lớn vòng thạch anh tím được xâu bằng dây chun đàn hồi, thường là loại dây sợi dẹt hoặc sợi tròn trong suốt. Dây tốt có nhiều lõi sợi nhỏ bên trong, co giãn đều và không bị trắng đục khi kéo căng. Người làm vòng cẩn thận thường xâu hai lớp dây, thắt nút chặt rồi giấu nút vào trong lỗ một hạt có lỗ lớn hơn, nhìn ngoài không thấy.
Ngoài dây chun còn có vòng xâu dây cước kèm khoá kim loại, vòng tết dây dù có nút trượt điều chỉnh, và vòng xen hạt bạc, hạt đồng, charm hình lá hay hình đồng xu. Vòng tết nút trượt hợp người hay thay đổi cỡ tay theo mùa; vòng khoá kim loại hợp hạt nhỏ, kiểu dáng thanh mảnh như trang sức. Charm và hạt kim loại nên hỏi rõ chất liệu, vì loại mạ rẻ tiền dễ bong màu, đen da khi gặp mồ hôi.
Dây chun dù tốt cũng giãn dần sau một thời gian đeo liên tục, nhất là khi bạn hay kéo căng vòng để đeo qua bàn tay. Thói quen tốt là lăn vòng qua bàn tay thay vì kéo giãn, và thay dây định kỳ. Thay dây là việc đơn giản ở bất cứ tiệm làm vòng nào, hoặc tự làm nếu bạn có dây và kim xâu.
Thói quen đeo giúp vòng bền
Thạch anh cứng nhưng giòn, hạt có thể mẻ khi va vào bề mặt cứng. Phần lớn vòng hỏng không phải vì đá mà vì dây và va đập. Vài thói quen dưới đây giúp chiếc vòng đi cùng bạn lâu hơn.
- Tháo vòng khi làm việc nặng, tập tạ, chơi thể thao có va chạm, hoặc làm việc nhà với hoá chất tẩy rửa.
- Tránh để vòng chạm mạnh vào mặt bàn đá, mặt kính khi gõ phím; đeo bên tay ít dùng nếu bạn hay viết, gõ nhiều.
- Không tắm nước nóng hay xông hơi khi đeo vòng, vì nhiệt và hơi ẩm làm dây chun nhanh lão hoá.
- Khi tháo, cất vào túi vải mềm hoặc hộp có ngăn, không để lẫn với vòng đá cứng khác để tránh trầy xát.
- Không để vòng nằm trên bậu cửa sổ hay táp lô ô tô; nắng gắt có thể làm thạch anh tím nhạt màu và dây giòn.
- Mỗi tháng kiểm tra dây một lần: kéo nhẹ hai hạt xa nhau, nếu thấy dây trắng đục, sờn hoặc khe hở giữa hạt rộng ra là lúc nên thay.
Vòng cho trẻ lớn, người cao tuổi và người da nhạy cảm
Vòng thạch anh tím hay được mua làm quà cho con đi học hoặc cho ông bà. Với trẻ, điều đầu tiên là an toàn: chỉ nên cho trẻ đủ lớn để không ngậm đồ vào miệng, chọn hạt nhỏ sáu li, dây chun chắc và nút thắt giấu kỹ. Trẻ nhỏ tuổi không nên đeo vòng hạt khi ngủ hoặc khi không có người lớn trông, vì dây đứt là hạt rơi vãi, nguy cơ hóc rất thật.
Người cao tuổi thường gặp khó khi lăn vòng qua khớp tay cứng. Vòng tết dây dù có nút trượt điều chỉnh hoặc vòng có khoá dễ mở sẽ tiện hơn vòng chun. Hạt vừa phải, tám đến mười li, nhẹ tay mà vẫn rõ màu, dễ nhìn với người mắt kém.
Người da nhạy cảm cần để ý phần kim loại xen trong vòng: hạt chặn, charm, khoá. Loại hợp kim mạ rẻ tiền có thể chứa niken, gây ngứa đỏ cổ tay ở người dị ứng. Vòng đá thuần, dây chun hoặc dây dù, hoặc chỉ xen hạt bạc rõ hàm lượng, là lựa chọn an toàn hơn. Còn nếu da bị kích ứng với chính dây chun, hãy chuyển sang vòng dây cước có khoá.
Đeo tay trái hay tay phải theo quan niệm
Nhiều người hỏi nên đeo vòng thạch anh tím tay nào. Một quan niệm phổ biến trong giới chơi đá cho rằng tay trái là tay "nhận", tay phải là tay "cho", nên muốn giữ điều tốt thì đeo tay trái. Có trường phái lại khuyên theo giới tính, nam trái nữ phải. Những cách nói này không thống nhất và không có cơ sở kiểm chứng; chúng là tập quán của người chơi đá, không phải quy định.
Về thực tế, đeo vòng ở tay ít thuận sẽ giúp vòng ít va chạm hơn, đỡ vướng khi viết, gõ phím, nấu ăn. Người thuận tay phải đa phần chọn tay trái vì lý do này, vô tình trùng với quan niệm phổ biến. Nếu bạn đeo đồng hồ, có thể đeo vòng cùng tay nhưng nên để khoảng cách, tránh hạt đá cọ vào mặt kính đồng hồ.
Có người thích đeo một vòng thạch anh tím cùng vòng đá khác, như thạch anh trắng hay thạch anh hồng. Về thẩm mỹ, phối hai ba vòng cùng tông lạnh hoặc cùng cỡ hạt thường gọn mắt hơn. Về quan niệm phối mệnh, các trường phái nói khác nhau; bạn chọn theo sở thích là đủ.
Mua vòng thạch anh tím: hỏi gì trước khi đặt
Khi mua trực tiếp, bạn có thể soi, cầm, thử đeo. Khi mua qua mạng, danh sách câu hỏi giúp bạn tránh nhận về một chuỗi khác hẳn ảnh. Hãy hỏi đường kính hạt chính xác, số hạt, chiều dài vòng hoặc cỡ cổ tay phù hợp; hỏi đá tự nhiên hay tổng hợp, có nhuộm hay xử lý nhiệt không; hỏi loại dây và cách hoàn thiện nút; xin ảnh hoặc video quay dưới ánh sáng ban ngày, đặt trên nền trắng.
Nên hỏi thêm chính sách đổi cỡ: nhiều nơi cho tháo bớt hoặc thêm hạt nếu vòng chật, rộng, chỉ cần bạn giữ đủ hạt và chưa làm mẻ. Khi nhận hàng, đối chiếu cỡ hạt bằng thước, soi màu dưới ánh sáng ban ngày và kiểm tra nút thắt có giấu kỹ không.
Trước khi chọn, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để hình dung chênh lệch giữa các cỡ hạt, rồi đặt theo đúng số đo cổ tay của mình.
Câu hỏi thường gặp
Vòng thạch anh tím cỡ hạt bao nhiêu là vừa?
Với cổ tay 14 đến 16 phân, hạt 8 đến 10 li là cỡ cân đối và phổ biến nhất. Tay nhỏ hợp hạt 6 đến 8 li, tay to hợp hạt 10 đến 14 li. Đây là gợi ý theo kinh nghiệm chung, bạn có thể chọn theo sở thích và kiểu đeo riêng.
Làm sao đo cổ tay để mua vòng đá?
Bạn quấn một sợi chỉ quanh cổ tay ngay trên xương cổ tay, vừa sát da không siết, đánh dấu rồi đo bằng thước. Cộng thêm một đến hai phân cho độ thoải mái, hạt to thì cộng thêm nửa phân nữa. Gửi số đo này cho người bán.
Vòng thạch anh tím đeo tay nào?
Một quan niệm phổ biến khuyên đeo tay trái, có trường phái chia nam trái nữ phải; các cách nói không thống nhất. Về thực tế, đeo tay ít thuận giúp vòng ít va chạm và đỡ vướng khi viết hay gõ phím, đó là lý do đáng cân nhắc hơn cả.
Vòng thạch anh tím có được đeo khi tắm không?
Nước thường không hại thạch anh, nhưng nước nóng, xà phòng và hơi ẩm làm dây chun nhanh lão hoá, dễ đứt. Bạn nên tháo vòng khi tắm nước nóng, xông hơi hay làm việc nhà với chất tẩy để chiếc vòng bền lâu hơn.
Bao lâu thì nên thay dây vòng đá?
Không có mốc cố định, tuỳ tần suất đeo và cách đeo. Mỗi tháng bạn kéo nhẹ hai hạt ra xem dây, thấy trắng đục, sờn hoặc khe hở giữa các hạt rộng ra là nên thay. Người đeo hằng ngày thường thay dây vài lần trong một năm.
Vòng thạch anh tím có hợp với nam không?
Có. Nam giới thường chọn hạt 10 đến 14 li, màu tím đậm hoặc đá chevron có dải trắng xen tím, đeo riêng hoặc phối cùng vòng gỗ, vòng đá đen. Màu tím đậm hạt to trông chững chạc, không bị điệu như nhiều người nghĩ.