Với mong muốn ông bà, cha mẹ mạnh khoẻ sống lâu, người Việt hay chọn những hình tượng trường thọ: chim hạc, quả đào tiên, ông Thọ trong bộ Tam Đa, con rùa, cây tùng, gậy như ý đầu nấm linh chi. Đó là những biểu tượng chúc thọ có từ lâu trong tranh dân gian và đồ trang trí. Chúng mang lời chúc và lòng hiếu của con cháu; chúng không chữa bệnh, không thay thuốc, không thay một lần đi khám.
Khi chọn vật phẩm cho người lớn tuổi, có một điều thường bị quên: món đồ sẽ ở trong không gian của người già hằng ngày, nên nó phải nhẹ, an toàn, dễ lau, không gây vấp ngã, không làm vướng tay. Bài này đi qua các hình tượng trường thọ, cách chọn theo tình trạng sức khoẻ và không gian, đồ đeo cho người già, kiểm hàng, những lời mời chào cần tránh, và dành phần dài cho những việc thật sự giúp người lớn tuổi khoẻ mạnh.
Những hình tượng trường thọ hay gặp
Chim hạc. Hạc đứng trên lưng rùa, hạc đứng dưới gốc tùng là hình ảnh quen trong tranh và tượng. Hạc gắn với sự thanh cao, sống lâu; đôi hạc còn gợi ý vợ chồng cùng nhau tới già. Tượng hạc đồng là món quà mừng thọ quen thuộc.
Quả đào tiên. Đào trong truyện xưa là quả của sự trường thọ. Đào tiên bằng đá, ngọc, gốm đặt trên đĩa nhỏ là món gọn, tròn, không cạnh sắc, rất hợp phòng người già.
Ông Thọ. Ông Thọ trán cao, cầm gậy và quả đào, là một trong ba ông Tam Đa. Có thể mua riêng tượng ông Thọ khi muốn tập trung vào lời chúc sống lâu.
Con rùa. Rùa sống lâu, chậm mà chắc, tượng trưng cho bền bỉ. Rùa đá thấp, nặng, đặt kệ hay bàn trà đều vững, hợp nhà có người già và trẻ nhỏ.
Cây tùng, tranh tùng hạc. Tùng xanh quanh năm, chịu được gió rét, gắn với khí tiết và tuổi thọ. Tranh tùng hạc treo phòng khách, phòng ông bà là lựa chọn không chiếm chỗ sàn hay kệ.
Chọn theo người dùng và không gian
Món chúc thọ cho ông bà khoẻ mạnh tự đi lại khác với món cho người phải nằm nhiều hay ngồi xe lăn:
| Người dùng, không gian | Món hợp | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|
| Ông bà còn khoẻ, phòng khách rộng | Đôi hạc đồng, tượng ông Thọ, tranh tùng hạc | Đặt chắc, ngoài lối đi; không đặt trên kệ phải trèo lên lau |
| Phòng ngủ người già | Đào tiên nhỏ, rùa đá trên tủ đầu giường thấp | Món tròn, nặng đáy; không vướng chỗ để thuốc, cốc nước |
| Người già đi lại khó, dùng gậy, khung tập đi | Tranh treo tường thay cho tượng sàn | Lối đi phải trống hoàn toàn |
| Người già thị lực kém | Món màu tương phản với nền kệ | Tránh món trong suốt đặt ở mép bàn, dễ không nhìn thấy |
| Nhà có cả cụ già và trẻ nhỏ | Tranh, rùa đá thấp | Không gốm mỏng, không hạt rời, không món nặng trên cao |
Món cho người già cũng nên dễ lau: người lớn tuổi thường tự lau dọn đồ trong phòng mình, và món nhiều chi tiết nhỏ khiến họ phải cúi, với lâu hơn mức cần.
An toàn trong phòng người già: chuyện nhỏ nhưng quan trọng
Ngã là một trong những tai nạn đáng lo nhất ở người cao tuổi, và không ít lần nguyên nhân là đồ đạc đặt sai chỗ: một chậu đá ở góc lối đi, một tượng sàn cạnh cửa nhà tắm, một tấm thảm nhỏ dưới chân kệ trưng bày. Khi chọn chỗ đặt vật phẩm trong phòng người già, nguyên tắc đầu tiên là lối đi từ giường tới nhà tắm, tới cửa phải trống hoàn toàn, kể cả ban đêm.
Không đặt món nặng trên kệ cao mà người già có thể với lên lấy hoặc lau. Không đặt món đồ ở mép bàn nơi người già hay chống tay khi đứng dậy. Tủ đầu giường là chỗ để thuốc, kính, cốc nước, điện thoại; vật phẩm chỉ chiếm một góc nhỏ phía trong, không lấn chỗ những thứ cần với tới lúc nửa đêm.
Đèn trang trí cho vật phẩm, nếu có, nên dùng loại không nóng, dây gọn sát tường, không vắt ngang sàn. Nến, đèn xông không nên dùng trong phòng người già, nhất là người hay quên hoặc có vấn đề trí nhớ.
Đồ đeo cho người lớn tuổi: nhẹ, mềm và tháo được
Nhiều con cháu muốn tặng ông bà vòng tay, chuỗi hạt mang ý trường thọ. Người già da mỏng, khớp cổ tay có thể đau, nên vòng nặng hay vòng cứng dễ gây khó chịu. Vòng hạt gỗ nhẹ, hạt đá nhỏ xâu dây chun mềm vừa đủ, không siết, thường dễ đeo hơn. Vòng nên tháo ra dễ dàng mà không cần người giúp.
Có một điều thực tế cần biết: khi đi khám, chụp chiếu, làm thủ thuật, người già thường được yêu cầu tháo vòng, đồ kim loại. Một chiếc vòng khó tháo sẽ gây phiền cho cả người bệnh lẫn nhân viên y tế. Với các loại vòng có từ tính hay đá có nam châm, người đang dùng máy tạo nhịp tim hoặc thiết bị y tế cấy trong người nên hỏi bác sĩ trước khi đeo sát người.
Vòng đá không chữa huyết áp, không chữa đau khớp, không thay thuốc. Nếu ai đó giới thiệu vòng hay món đồ có công dụng chữa bệnh cho người già, đó là lời quảng cáo cần tránh. Người già dễ tin những lời này khi đang đau ốm lâu ngày, và có thể bỏ thuốc để tin vào món đồ.
Những việc thật sự giúp người lớn tuổi khoẻ mạnh
Lời chúc thọ có ý nghĩa nhất khi con cháu cùng làm những việc dưới đây. Đây là các khuyến cáo phổ biến về chăm sóc người cao tuổi; cụ thể cho từng người thì theo tư vấn của bác sĩ:
- Khám sức khoẻ định kỳ, theo dõi huyết áp, đường huyết, mỡ máu; giữ sổ khám và đơn thuốc ở một chỗ.
- Dùng thuốc đúng giờ, đúng liều: hộp chia thuốc theo ngày giúp người già khỏi quên hay uống trùng.
- Vận động vừa sức: đi bộ, tập dưỡng sinh, bài tập thăng bằng, theo hướng dẫn phù hợp tình trạng sức khoẻ.
- Phòng ngã: tay vịn ở nhà tắm và cầu thang, sàn chống trơn, đèn ngủ lối đi, dép vừa chân có đế bám.
- Ăn uống đủ chất, uống đủ nước; người già thường ít cảm thấy khát.
- Tiêm phòng theo tư vấn của nhân viên y tế.
- Giữ kết nối: trò chuyện, gọi điện, đưa ông bà đi gặp bạn cũ, tham gia câu lạc bộ người cao tuổi. Cô đơn ảnh hưởng tới sức khoẻ không kém bệnh tật.
Món vật phẩm trên kệ có thể là lời nhắc dịu dàng cho con cháu: mỗi lần nhìn thấy đôi hạc, nhớ gọi điện cho bố mẹ, nhớ lịch khám tháng này.
Kiểm hàng: đồng, đá, gốm cho món chúc thọ
Tượng hạc đồng nên xem chân hạc có đúc liền với đế không; chân hạc mảnh là chỗ hay gãy nhất. Đồng đúc nặng tay, không hút nam châm, chi tiết lông cánh rõ. Hàng hợp kim mạ nhẹ hơn, lớp mạ hay bong ở chân và mỏ. Tượng ông Thọ gốm xem men có đều, có rạn lan, có lỗ châm kim không; gõ nhẹ, tiếng thanh là gốm tốt.
Đào tiên đá, ngọc: đá tự nhiên mát tay, có vân và tạp chất nhỏ; hàng nhựa, thuỷ tinh màu đều, nhẹ và ấm tay nhanh. Đá nhuộm thường có màu đọng ở khe nứt khi soi đèn. Rùa đá thường làm từ đá nguyên khối; rùa bột đá đúc nhẹ hơn hẳn và có đường ráp khuôn ở mép mai.
Tranh tùng hạc hỏi chất liệu: vẽ tay, in, tranh đá hạt hay tranh đồng; trọng lượng và cách treo. Phòng người già nên treo chắc bằng vít, không treo bằng đinh nhỏ. Các mẫu thuộc nhóm Rùa, Rùa Đầu Rồng và Tam Đa Tiên Thánh có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Con cháu ở xa: biến lời chúc thành việc làm đều đặn
Nhiều người đi làm xa, chỉ về thăm bố mẹ vài lần mỗi năm, thường mang theo một món quà chúc thọ mỗi dịp Tết. Món quà ấy có ý nghĩa, nhưng điều người già cần nhất là sự quan tâm đều đặn. Một cách làm nhiều gia đình áp dụng: gắn món đồ với một lời hẹn. Tặng đôi hạc dịp Tết, kèm lời hẹn mỗi tối Chủ nhật gọi video cho ông bà; tặng tượng ông Thọ, kèm lời hẹn đưa bố mẹ đi khám sức khoẻ mỗi năm một lần vào đúng tháng đó.
Con cháu ở xa cũng có thể nhờ người thân gần nhà để ý giúp những điều nhỏ: thuốc còn đủ không, đèn lối đi có sáng không, tay vịn nhà tắm có chắc không. Một tấm danh sách số điện thoại của người thân, hàng xóm, trạm y tế gần nhất dán ở chỗ dễ thấy trong nhà giúp ông bà xoay xở khi có việc gấp.
Những việc này không cần tốn nhiều tiền. Khi con cháu làm đều đặn, món vật phẩm trên kệ thành một kỷ vật gợi nhớ những lời hẹn đó, đúng với tinh thần chúc thọ mà tập quán gửi gắm.
Khi trao: hỏi ý ông bà và chọn món ông bà thích
Người lớn tuổi thường có ý riêng về đồ trong phòng mình. Có cụ thích tượng hạc đồng sáng bóng, có cụ lại thích phòng thoáng, không bày gì. Hỏi ý trước, hoặc đưa ông bà cùng đi chọn, sẽ tránh cảnh món quà đẹp nằm im trong hộp vì người nhận không muốn bày.
Có những cụ không thích nhắc tới tuổi tác, nên các món mang ý "thọ" quá rõ có thể không hợp. Khi đó, một món mang ý vui vẻ, sung túc như hoa mẫu đơn, cây đá quý, hay đơn giản là một chậu cây cảnh thật mà ông bà thích chăm, lại là lựa chọn tinh tế hơn.
Lời chúc kèm món quà nên nói về sức khoẻ và niềm vui, không nói về con số tuổi. Và điều ông bà quý nhất vẫn là con cháu về thăm, ngồi ăn bữa cơm, nghe ông bà kể chuyện cũ.
Câu hỏi thường gặp
Tặng ông bà vật phẩm gì mang ý nghĩa trường thọ?
Hay chọn đôi hạc, tượng ông Thọ, quả đào tiên, rùa đá hoặc tranh tùng hạc. Món nên nhẹ, đặt chắc, dễ lau, không gây vấp ngã trong phòng người già. Hỏi ý ông bà trước để chọn món họ thật sự thích bày.
Vòng đá có giúp người già khoẻ hơn không?
Không. Vòng đá là món trang sức mang lời chúc theo tập quán, không chữa bệnh, không thay thuốc hay khám chữa. Nếu ai giới thiệu vòng có công dụng chữa huyết áp, xương khớp, đó là lời quảng cáo nên tránh.
Người dùng máy tạo nhịp tim có đeo vòng nam châm được không?
Nên hỏi bác sĩ trước. Các thiết bị y tế cấy trong người thường có khuyến cáo giữ nam châm cách xa. Vòng đá có từ tính hay món có nam châm không nên đeo sát ngực khi chưa được tư vấn.
Đặt tượng hạc trong phòng ngủ người già có được không?
Được, nếu chọn cỡ nhỏ, đặt trên tủ thấp chắc chắn, không lấn chỗ để thuốc và cốc nước, không ở lối đi. Với người già đi lại khó, tranh treo tường an toàn hơn tượng đặt sàn hay kệ.
Ông bà không thích nhắc tới tuổi thì nên tặng gì?
Chọn món mang ý vui vẻ, sung túc như hoa mẫu đơn đá, cây đá quý, hay chậu cây cảnh ông bà thích chăm. Lời chúc nói về sức khoẻ và niềm vui thay vì con số tuổi.
Đôi hạc đồng nên chọn loại nào để bền?
Chọn đồng đúc, chân hạc đúc liền với đế, chi tiết rõ nét. Chân hạc mảnh là điểm hay gãy nhất, nên đế liền khối sẽ chắc hơn. Hàng hợp kim mạ nhẹ và lớp mạ dễ bong ở chân, mỏ.