Tượng trâu phong thủy là hình con trâu bằng đồng, gỗ, đá, bột đá hay mạ vàng, được bày trong nhà, trên bàn làm việc hoặc ở quầy hàng như một biểu tượng của sự cần cù, bền bỉ và no đủ. Ý nghĩa ấy không đến từ sách phong thủy Trung Hoa là chính, mà từ chính đời sống lúa nước: với nhà nông Việt, con trâu từng là tài sản lớn nhất sau ruộng đất.
Khi mua, điều đáng để tâm không nằm ở lời hứa "chiêu tài" in trên hộp, mà ở ba câu hỏi rất thực tế: con vật trên tượng có đúng là trâu không, chất liệu là gì, và cỡ tượng có hợp chỗ bạn định đặt hay không. Bài này đi qua phần văn hoá trước, rồi tới cách nhận mặt các mẫu phổ biến, chọn chất liệu, chọn chỗ bày, để bạn đứng trước một con trâu trên kệ hàng mà biết mình đang nhìn thứ gì.
Con trâu trong đời sống và văn hoá người Việt
Câu "con trâu là đầu cơ nghiệp" nói gọn vị trí của con vật này trong làng quê ngày trước. Một gia đình có trâu là có sức cày bừa, có phân bón ruộng, có thứ để gán nợ khi túng, có của để cho con khi dựng vợ gả chồng. Ca dao, tục ngữ về trâu nhiều đến mức người ta gom được thành sách riêng: "ruộng sâu trâu nái", "tậu trâu, lấy vợ, làm nhà", "trâu ơi ta bảo trâu này". Trong những câu ấy, trâu hiện lên như một người bạn làm cùng, không phải một con thú để sợ hay để thờ.
Hình con trâu cũng có mặt ở nhiều tầng văn hoá khác. Lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn (Hải Phòng) được biết đến rộng rãi; tranh dân gian có cảnh em bé cưỡi trâu thổi sáo; nhiều dân tộc ở Tây Nguyên coi trâu là vật quý trong các nghi lễ cộng đồng. Trong mười hai con giáp của người Việt, vị trí chi Sửu là con trâu, trong khi nhiều nơi khác ở Đông Á hình dung là con bò. Chữ Hán "ngưu" dùng chung cho cả hai, nên người Việt quen gọi năm Sửu là năm con trâu.
Vì thế, khi một gia đình Việt bày tượng trâu, ý nghĩa họ gửi vào thường gần với đời sống hơn là với lý thuyết: mong làm ăn đều đặn như trâu kéo cày, mong có của để dành, nhớ về quê, hoặc đơn giản là thích con giáp của mình.
Tượng trâu mang ý nghĩa gì theo quan niệm dân gian
Cần cù và bền sức. Đây là ý nghĩa phổ biến nhất. Trâu kéo cày cả ngày không nghỉ, nên tượng trâu hay được tặng người mới đi làm, mới mở cửa hàng, như một lời chúc làm việc đều tay, không bỏ dở giữa chừng.
Của cải tích luỹ dần. Với nông dân xưa, đàn trâu là cách giữ của. Từ đó sinh ra các mẫu trâu nằm trên tiền, trâu kéo xe tiền, trâu cõng nén vàng. Những mẫu này là lời chúc, không phải cam kết gì về chuyện tiền bạc; việc làm ăn vẫn nằm ở cách bạn làm.
Hiền lành, chịu khó, gắn với gia đình. Khác hổ hay sư tử mang dáng uy dũng, trâu gợi sự hiền hoà. Nhiều nhà thích bày trâu ở phòng khách vì nó không gây cảm giác dữ dằn với khách và trẻ nhỏ.
Con giáp của người tuổi Sửu. Người sinh năm Sửu hay chọn tượng trâu làm vật trang trí hoặc quà sinh nhật. Đây là lý do tình cảm, không cần gắn thêm lời phán nào về vận hạn.
Ký ức làng quê. Với nhiều người lớn tuổi đã rời quê lên thành phố, một con trâu đồng nhỏ trên bàn đơn giản là thứ gợi lại cánh đồng tuổi thơ. Ý nghĩa ấy thật và đủ, không cần giải thích thêm bằng thuật ngữ phong thủy.
Trâu khác bò trên tượng: nhìn sừng, u vai và thân
Hàng nhập về hay bán chung chữ "kim ngưu", và không ít mẫu thực ra là bò, nhất là bò tót đang lao tới. Nếu bạn muốn đúng con trâu theo hình dung của người Việt, hãy nhìn bốn chi tiết dưới đây.
| Chi tiết | Trâu | Bò, bò tót |
|---|---|---|
| Sừng | Dẹt, to bản, cong ra hai bên rồi vòng về sau như hình lưỡi liềm, có ngấn ngang | Tròn, nhỏ hơn, chĩa lên hoặc ra trước |
| Vai, cổ | Cổ thẳng, lưng gần như phẳng, không có u nổi | Bò Á thường có u vai; bò tót có gù cơ bắp to ở vai |
| Thân, chân | Thân nặng, bụng to, chân ngắn và chắc, móng xoè rộng hợp ruộng lầy | Thân thon hơn, chân cao hơn |
| Dáng thường tạc | Nằm nhai, đứng hiền, kéo cày, có trẻ cưỡi | Cúi đầu húc, lao tới, đuôi vung lên |
Không có mẫu nào sai, chỉ có mẫu hợp hay không hợp ý bạn. Một con bò tót lao tới mang tinh thần khác hẳn một con trâu nằm nhai cỏ, nên biết trước giúp bạn chọn đúng thứ mình muốn bày.
Các mẫu tượng trâu hay gặp trên thị trường
Tên gọi mỗi nơi một kiểu, nhưng quy về mấy nhóm chính sau. Mỗi nhóm có bài riêng trên trang nếu bạn muốn đi sâu.
- Trâu nằm: dáng phổ biến nhất, thân thấp, đầu ngẩng hoặc ngoái lại, hợp bàn làm việc vì vững và không vướng.
- Trâu đứng: bốn chân trên đế, nhìn khoẻ, thường làm cỡ vừa và lớn cho kệ phòng khách.
- Trâu kéo tiền, trâu nằm trên tiền: ghép con trâu với đồng xu, thỏi vàng, xe chở tiền, mang ý chúc của cải.
- Trâu vàng: trâu mạ vàng, dát vàng lá hoặc đồng thau đánh bóng; nhiều người chọn cho năm Sửu hoặc làm quà khai trương.
- Mục đồng cưỡi trâu: em bé thổi sáo hoặc đọc sách trên lưng trâu, đậm chất làng quê, thường bằng gỗ, gốm hoặc đồng.
- Đôi trâu, đàn trâu: hai hoặc nhiều con trên cùng một đế, hay dùng làm quà tân gia, quà cưới.
- Trâu cày: có cả cày, người cầm cày, gần với tượng phong cảnh hơn là vật phẩm.
Giữa các nhóm này, khác biệt lớn nhất là tinh thần của tượng. Trâu nằm và mục đồng cưỡi trâu gợi sự thư thái, hợp phòng khách gia đình, phòng đọc. Trâu kéo tiền và trâu vàng mang ý chúc làm ăn rõ hơn, hay xuất hiện ở cửa hàng, văn phòng. Trâu đứng cỡ lớn có vẻ vững chãi, hợp sảnh rộng. Khi phân vân, bạn thử hình dung người sẽ nhìn tượng hằng ngày là ai: chính mình, gia đình hay khách hàng, rồi chọn dáng hợp với không khí ấy.
Chọn chất liệu và cỡ theo chỗ bày
Chất liệu quyết định độ bền, cách lau chùi và cảm giác khi nhìn. Bảng dưới là cách nghĩ nhanh, chi tiết từng loại có trong các bài riêng.
| Chất liệu | Hợp chỗ nào | Điểm mạnh | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đồng đúc | Bàn làm việc, kệ phòng khách | Nặng, chắc, càng để lâu càng có màu trầm | Xỉn nếu tay ẩm sờ nhiều; con nhỏ cũng khá nặng |
| Gỗ | Phòng khách, phòng đọc | Ấm, gần với cảm giác làng quê | Nứt khi khô ẩm đổi đột ngột; mối mọt nếu gỗ non |
| Đá tự nhiên | Kệ, bàn trà, sân trong (cỡ lớn) | Mát tay, vân riêng, không phai | Nặng, dễ mẻ khi rơi |
| Bột đá | Kệ trang trí, cỡ lớn giá vừa | Nhẹ hơn đá, tạo được chi tiết sắc | Là vật liệu ép keo, sơn có thể bong theo thời gian |
| Mạ vàng, dát vàng | Quầy, bàn tiếp khách | Bắt sáng, hợp quà tặng | Lớp vàng mỏng, sợ chà mạnh và hoá chất |
Về cỡ, một nguyên tắc dễ nhớ: tượng nên chiếm không quá một phần năm chiều dài mặt kệ hoặc bàn, để còn khoảng thở xung quanh. Con trâu nằm dài khoảng một gang tay hợp bàn làm việc; con dài từ ba gang trở lên nên có kệ hoặc đôn riêng.
Đặt tượng trâu ở đâu theo các cách hiểu phổ biến
Sách phong thủy không có một quy định chung cho tượng trâu. Một số người làm phong thủy theo hệ thống phương vị gắn trâu với hướng Đông Bắc, vì chi Sửu nằm ở cung ấy trên vòng hai mươi bốn sơn. Một số khác khuyên đặt ở bàn làm việc, đầu trâu hướng vào trong phòng, với cách giải thích là "kéo việc về". Lại có nhà bày ở phòng khách, ngang tầm mắt người ngồi, đơn giản vì đó là chỗ đẹp nhất. Các cách này đều là quan niệm, mỗi trường phái nói một kiểu.
Bên cạnh đó là những lý do rất thực tế mà bạn nên ưu tiên. Tượng đồng hay đá nặng thì không đặt ở mép kệ cao hay chỗ trẻ nhỏ với tới. Tượng gỗ tránh nắng chiếu trực tiếp và tránh sát điều hoà. Tượng mạ vàng tránh khu bếp vì hơi dầu bám vào rất khó lau. Trâu có sừng nhọn nên quay sừng vào trong, không chĩa ra lối đi.
Có người hỏi tượng trâu có đặt cạnh tượng hổ hay rồng được không. Dân gian không có lời cấm rõ ràng. Về thẩm mỹ, các linh vật khác phong cách đặt chung dễ rối mắt; nhiều nhà chọn mỗi kệ một nhân vật chính để từng món được nhìn rõ.
Những điều nên kiểm trước khi mua
Mua trực tiếp hay qua mạng, các bước dưới giúp bạn tránh phần lớn chuyện "nhận hàng không như ảnh".
- Đo chỗ định bày trước, ghi lại dài, rộng, cao; khi hỏi hàng, hỏi số đo của cả tượng lẫn đế.
- Hỏi rõ chất liệu bằng tên cụ thể: đồng thau hay đồng đỏ, gỗ gì, đá tự nhiên hay bột đá, mạ vàng hay dát vàng lá.
- Hỏi trọng lượng. Đồng và đá nặng đáng kể; con số này giúp bạn đoán được chất liệu và biết kệ có chịu được không.
- Xem ảnh chụp đáy tượng và ảnh chụp cận đầu, sừng: đây là chỗ lộ tay nghề rõ nhất.
- Nhìn kỹ con vật là trâu hay bò theo bảng ở trên, nếu bạn cần đúng con trâu.
- Hỏi cách lau chùi người bán khuyên dùng, và hỏi lớp phủ bề mặt là gì.
Khi đã rõ những điều trên, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so sánh trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Tượng trâu và tượng bò có thay thế cho nhau được không?
Trong tiếng Hán, cả hai cùng là chữ ngưu, nên nhiều nơi coi như một. Với người Việt, con giáp Sửu là con trâu, và hình ảnh ruộng lúa gắn với trâu. Nếu bạn mua vì tuổi Sửu hay vì kỷ niệm làng quê, nên chọn đúng dáng trâu; nếu thích tinh thần mạnh mẽ của bò tót thì cứ chọn theo ý.
Không phải tuổi Sửu có bày tượng trâu được không?
Được. Ý nghĩa cần cù, bền bỉ và no đủ của con trâu không gắn riêng với ai. Dân gian không có lời cấm người tuổi khác bày tượng trâu; những lời phán xung khắc trên mạng thường không có nguồn rõ ràng và bạn không cần lo lắng vì chúng.
Nên mua tượng trâu một con hay một đôi?
Một con hợp bàn làm việc và chỗ hẹp. Một đôi hoặc đàn trâu hay chọn làm quà tân gia, quà cưới với ý sum vầy. Không có số lượng bắt buộc; hãy chọn theo chỗ bày và theo người nhận.
Tượng trâu có cần làm lễ trước khi bày không?
Đây là tập quán tuỳ gia đình. Có nhà lau sạch rồi bày luôn, có nhà chọn ngày đẹp, thắp nén hương báo cáo gia tiên. Không có quy định bắt buộc, và bạn không cần thuê ai làm lễ cho một vật trang trí.
Trẻ nhỏ trong nhà có nên chơi tượng trâu không?
Tượng đồng và đá nặng, sừng có thể nhọn, bột đá dễ vỡ thành mảnh sắc. Nếu nhà có trẻ dưới sáu tuổi, nên bày trên kệ cao vững hoặc chọn tượng gỗ bo tròn, kích thước lớn hơn miệng trẻ để không nuốt được chi tiết.
Tượng trâu cũ bị mẻ sừng thì xử lý thế nào?
Tượng đồng có thể nhờ thợ hàn, đánh lại màu; tượng gỗ có thể gắn keo gỗ rồi sơn dầu; bột đá thường chỉ dán lại được. Nếu không còn muốn bày, nhiều nhà lau sạch rồi cất hoặc tặng lại người cần, không có kiêng kỵ gì đặc biệt.