Tượng Quan Công khép mắt có đôi mắt phượng hạ mí nhìn xuống, nét mặt trầm tĩnh; tượng mở mắt thì mắt mở to nhìn thẳng, nét mặt uy nghiêm, có phần dữ dằn. Theo cách chọn phổ biến, nhiều gia đình thích tượng khép mắt cho nhà ở, còn tượng mở mắt hay được chọn cho cửa hàng, võ đường, nơi muốn nhấn vào vẻ uy.
Chuyện đôi mắt gắn với vài câu nói truyền miệng mà bạn có thể đã nghe, nhưng phần lớn là giai thoại. Bài dưới đây tách rõ đâu là quan niệm, đâu là tạo hình, rồi đi vào cách đọc khuôn mặt tượng Quan Công theo mô tả truyền thống: mặt đỏ, mắt phượng, mày ngài, chòm râu dài, để bạn nhận ra một pho tượng có thần hay chỉ đúng khuôn.
Khép mắt và mở mắt: khác nhau ở đâu trên tượng
Trong tạo hình, "khép mắt" không có nghĩa là nhắm nghiền. Mi trên hạ xuống che bớt con ngươi, ánh mắt hướng xuống phía trước, đuôi mắt phượng dài và hơi xếch. Nhìn từ dưới lên, người xem vẫn bắt gặp ánh mắt tượng nhưng thấy nó điềm đạm, như đang suy nghĩ. Tượng đọc sách gần như luôn có đôi mắt khép như vậy.
Tượng mở mắt có mí mắt nâng cao, con ngươi lộ rõ, thường được vẽ hoặc chạm tròng đen sắc nét, ánh nhìn thẳng ra phía trước. Đôi mày ngài lúc này thường nhíu lại hoặc dựng lên, cơ mặt căng, tạo vẻ nghiêm nghị. Kiểu này hay đi cùng dáng cầm đao bước tới, vung đao hoặc cưỡi ngựa.
Giữa hai kiểu còn có những tượng "nửa khép nửa mở", mắt nhìn thẳng nhưng mí hơi hạ. Phần lớn tượng bày trong nhà trên thị trường thuộc nhóm khép mắt hoặc nửa khép, vì đó là nét mặt dễ gần, hợp nhiều không gian.
Giai thoại quanh đôi mắt Quan Công
Có một câu nói truyền miệng khá phổ biến rằng Quan Công thường khép mắt, khi mở mắt ra là lúc ông nổi giận ra tay. Câu này không có trong chính sử, cũng không phải một tình tiết rõ ràng của Tam quốc diễn nghĩa; nó lưu hành trong truyện kể và sân khấu, nơi động tác mở mắt của vai Quan Công được dùng để tạo cao trào.
Từ giai thoại ấy, một số người cho rằng tượng mở mắt "uy quá" không hợp nhà ở, còn tượng khép mắt mang nét hiền hoà. Đó là cách hiểu biểu tượng, gắn với cảm nhận về nét mặt hơn là một quy tắc. Không có căn cứ nào nói rằng đặt tượng mở mắt trong nhà sẽ đem lại điều xấu, và bạn không cần lo lắng nếu đã lỡ chọn một kiểu khác với lời khuyên mình nghe được.
Điều đáng giữ lại từ giai thoại là sự khác biệt về không khí mà mỗi kiểu tạo ra. Một căn phòng khách gia đình với người già, trẻ nhỏ thường hợp nét mặt điềm đạm; một võ đường, một cửa hàng muốn khẳng định sự nghiêm túc có thể hợp nét mặt uy nghi. Chọn theo không khí bạn muốn có là cách hiểu hợp lý nhất.
Cách chọn theo không gian mà nhiều người áp dụng
Bảng dưới tổng hợp cách chọn hay gặp. Đây là gợi ý theo cảm nhận và tập quán, không phải quy định.
| Không gian | Kiểu mắt hay được chọn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Phòng khách gia đình | Khép mắt hoặc nửa khép | Nét mặt điềm đạm, hợp nhà có người già, trẻ nhỏ |
| Phòng làm việc, thư phòng | Khép mắt, thường đi với dáng đọc sách | Không khí tĩnh, hợp tập trung |
| Cửa hàng, quầy giao dịch | Tuỳ chủ, cả hai kiểu đều phổ biến | Nhiều chủ cửa hàng chọn khép mắt cho thân thiện với khách |
| Võ đường, câu lạc bộ võ | Mở mắt | Nhấn vào tinh thần thượng võ, nghiêm khắc |
| Sảnh lớn, nơi đông người | Mở mắt hoặc nửa khép | Tượng lớn, nhìn từ xa cần nét mặt rõ |
Nếu bạn thích kiểu nào hơn theo cảm nhận riêng, đó là lý do đủ để chọn. Một bức tượng mình nhìn thấy dễ chịu mỗi ngày quan trọng hơn việc tuân theo bảng gợi ý.
Khuôn mặt Quan Công theo mô tả truyền thống
Dù khép hay mở mắt, khuôn mặt tượng Quan Công có những đặc điểm được giữ khá ổn định từ tiểu thuyết, sân khấu tới tranh tượng. Biết các đặc điểm này giúp bạn đánh giá tượng có đúng tinh thần hay không.
- Mặt đỏ: tiểu thuyết tả mặt ông đỏ như táo chín; trên sân khấu tuồng, màu đỏ quy ước cho người trung nghĩa, cương trực.
- Mắt phượng: mắt dài, đuôi mắt xếch lên như mắt chim phượng, không tròn to.
- Mày ngài: lông mày đậm, cong như con tằm nằm, đầu mày gần nhau, đuôi mày vút lên.
- Râu dài: chòm râu chảy dài xuống ngực, thường tạc chia thành nhiều lọn, có mẫu làm năm chòm rõ rệt; biệt danh "Mỹ Nhiêm Công" nghĩa là người có bộ râu đẹp.
- Môi và mũi: môi đỏ, mũi thẳng, sống mũi cao, khuôn mặt vuông vức cân đối.
- Mũ và trang phục quanh mặt: mũ tướng có hoa văn, đôi khi có dải lụa hai bên, áo bào xanh lục phủ ngoài giáp.
Tượng đồng hoặc gỗ để mộc không thể hiện được màu mặt đỏ, nhưng mắt phượng, mày ngài và chòm râu vẫn là những chi tiết nhận diện chính.
Đọc thần thái: tượng có hồn hay chỉ đúng khuôn
Hai mắt cân nhau. Đặt tượng ngang tầm mắt, nhìn thẳng vào mặt: hai mắt phải cân đối về độ mở, độ dài và vị trí con ngươi. Lệch nhẹ ở tượng tạc tay là bình thường, lệch rõ khiến tượng trông như lác mắt là lỗi.
Ánh mắt khớp với tư thế. Tượng đọc sách mắt phải hướng vào trang sách; tượng cầm đao bước tới mắt nhìn về phía trước. Ánh mắt lệch với tư thế làm tượng mất hồn dù chi tiết khác đẹp.
Đôi mày và cơ mặt. Ở tượng mở mắt, đôi mày cần dựng lên, cơ mặt căng; ở tượng khép mắt, mày giãn, gò má mềm. Tượng làm vội hay dùng chung một khuôn mặt cho cả hai kiểu, chỉ đổi phần mắt, nên trông gượng.
Nét vẽ mắt ở tượng sơn màu. Viền mắt, tròng đen, lông mày phải sắc, không lem. Với tượng nhỏ, nét vẽ mắt quyết định gần như toàn bộ thần thái; một nét lem ở đuôi mắt có thể biến vẻ uy nghi thành vẻ buồn ngủ.
Chòm râu ăn khớp khuôn mặt. Râu mọc từ cằm và hai bên mép, chảy xuống tự nhiên, không che mất miệng hay bị dính thành một khối với ngực.
Xem mắt tượng qua ảnh khi mua online
Ảnh sản phẩm thường chụp toàn thân, từ xa, dưới đèn đẹp, nên rất khó thấy thần thái khuôn mặt. Một vài bước sau giúp bạn đánh giá tốt hơn.
- Xin ảnh chụp cận mặt tượng, chụp thẳng ở ngang tầm mắt tượng, không chụp từ trên xuống.
- Xin thêm ảnh chụp từ dưới lên một góc nhẹ, vì đó là góc bạn sẽ nhìn khi tượng đặt trên kệ cao.
- Hỏi rõ tượng khép mắt hay mở mắt; ảnh chụp chéo có thể khiến mắt khép trông như mở và ngược lại.
- Nếu là tượng sơn màu, xin ảnh dưới ánh sáng tự nhiên để thấy đúng màu mặt, màu môi, không bị đèn làm đỏ quá.
- Với tượng đồng, xin ảnh cận phần mắt và mày để xem độ sắc của nét chạm sau đúc.
- Khi nhận hàng, kiểm tra khuôn mặt đầu tiên; nét mặt khác ảnh nhiều là lý do chính đáng để trao đổi với người bán.
Bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy và hỏi thêm ảnh cận mặt trước khi quyết định.
Vì sao cùng một mẫu mà nét mặt mỗi tượng một khác
Nhiều người đặt hai tượng cùng mẫu cạnh nhau mới thấy nét mặt không giống. Với tượng đổ khuôn như bột đá, nguyên nhân đầu tiên là khuôn: khuôn silicon dùng nhiều lần sẽ mòn ở những chỗ chi tiết nhỏ nhất, mà mắt và mày chính là những chỗ ấy. Lô đổ từ khuôn mới cho đôi mắt sắc, lô đổ từ khuôn cũ cho đôi mắt mờ, thiếu chiều sâu.
Nguyên nhân thứ hai là tay người vẽ. Với tượng sơn màu, đôi mắt được vẽ tay từng chiếc. Một nét kéo dài thêm ở đuôi mắt, một chấm tròng đen lệch lên hay lệch xuống đều làm đổi hẳn ánh nhìn. Đó là lý do tượng vẽ màu kỹ thường đắt công hơn tượng phun sơn đồng loạt.
Với tượng đồng và gỗ, phần chạm sửa sau đúc hoặc sau phay máy quyết định thần thái. Thợ giỏi chạm sâu khoé mắt, tạo nếp mí, làm rõ đường mày; thợ vội chỉ mài cho nhẵn. Vì vậy, khi có thể, bạn nên chọn chính bức tượng mình nhìn thấy tận mắt hoặc qua ảnh thật của đúng chiếc đó, thay vì chỉ dựa vào ảnh mẫu chung.
Kết hợp kiểu mắt với dáng tượng và chất liệu
Kiểu mắt hiếm khi đứng riêng, nó thường đi cùng dáng tượng. Dáng đọc sách, ngồi vuốt râu gần như luôn khép mắt; dáng chống đao đứng thẳng có cả hai kiểu; dáng vung đao, cưỡi ngựa phi thường mở mắt cho tương xứng với chuyển động. Khi chọn, nên nghĩ tới tổng thể dáng và nét mặt thay vì tách rời từng yếu tố.
Chất liệu cũng ảnh hưởng tới cách đôi mắt hiện ra. Tượng sơn màu thể hiện mắt rõ nhất nhờ nét vẽ tròng đen và viền mắt. Tượng đồng phụ thuộc vào độ sâu nét chạm và cách đánh màu giả cổ làm tối hốc mắt. Tượng gỗ để mộc có đôi mắt mềm hơn, nhìn từ xa có thể khó phân biệt khép hay mở, vì vậy nếu bạn thật sự quan tâm điểm này, tượng sơn màu hoặc đồng chạm sắc sẽ thể hiện rõ hơn.
Cuối cùng, ánh sáng nơi đặt tượng cũng làm đổi nét mặt. Đèn chiếu từ trên xuống làm hốc mắt tối, tượng khép mắt trông càng trầm; đèn chiếu ngang làm mắt rõ, tượng mở mắt càng uy. Thử đặt tượng ở chỗ định bày vào buổi tối với đèn thật trong phòng sẽ cho bạn cảm nhận chính xác nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tượng Quan Công khép mắt có phải là nhắm mắt hoàn toàn không?
Không. Khép mắt trong tạo hình là mi trên hạ xuống che bớt con ngươi, ánh mắt nhìn xuống phía trước, vẫn thấy được một phần tròng mắt. Nhắm nghiền hoàn toàn rất hiếm gặp ở tượng Quan Công. Kiểu khép mắt tạo nét mặt trầm tĩnh, hay đi với dáng đọc sách.
Đặt tượng Quan Công mở mắt trong nhà có sao không?
Không có căn cứ nào cho rằng tượng mở mắt đặt trong nhà sẽ đem lại điều xấu. Một số người ngại vì nét mặt quá uy, không hợp không khí gia đình. Đây là chuyện cảm nhận. Nếu bạn thích tượng mở mắt, cứ đặt ở vị trí trang trọng, sạch sẽ như mọi tượng khác.
Vì sao Quan Công luôn có mặt đỏ?
Tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa tả Quan Vũ mặt đỏ như táo chín. Về sau, trên sân khấu tuồng, màu mặt đỏ trở thành quy ước cho nhân vật trung nghĩa, cương trực. Từ đó, tượng và tranh Quan Công vẽ màu gần như luôn có mặt đỏ, trở thành dấu hiệu nhận diện quen thuộc.
Mắt phượng mày ngài là thế nào?
Mắt phượng là mắt dài, đuôi mắt xếch lên như mắt chim phượng. Mày ngài là lông mày đậm, cong như con tằm nằm, đuôi mày vút lên. Đây là hai đặc điểm khuôn mặt Quan Công theo mô tả truyền thống và là chỗ thợ giỏi thể hiện tay nghề trên tượng.
Tượng Quan Công nào hợp với cửa hàng?
Cả hai kiểu mắt đều phổ biến ở cửa hàng. Nhiều chủ cửa hàng chọn khép mắt vì nét mặt thân thiện với khách, một số khác chọn mở mắt để nhấn vào vẻ uy nghiêm, chữ tín. Bạn có thể chọn theo phong cách cửa hàng và cảm nhận riêng, không có quy định bắt buộc.
Làm sao biết tượng khép hay mở mắt khi chỉ xem ảnh?
Ảnh chụp từ trên xuống có thể làm mắt mở trông như khép. Bạn nên xin ảnh cận mặt chụp ngang tầm mắt tượng và một ảnh chụp từ dưới lên, đồng thời hỏi thẳng người bán tượng thuộc kiểu nào. Với tượng sơn màu, xin ảnh dưới ánh sáng tự nhiên để thấy rõ nét vẽ mắt.