Sư tử bột đá, composite và xi măng đúc: vật liệu thật, độ bền và lúc nên chọn

Sư tử bột đá là tượng đúc từ đá xay trộn keo; sư tử composite là tượng đúc từ nhựa gia cường sợi thuỷ tinh, thường phủ lớp mặt giả đá; còn sư tử xi măng đúc là bê tông đổ khuôn có cốt thép bên trong. Cả ba đều đúc khuôn, không phải tạc từ khối đá tự nhiên, và vì thế rẻ hơn nhiều so với tượng đá cùng cỡ. Chúng hoàn toàn có chỗ dùng hợp lý, miễn là người mua biết mình đang mua gì và đặt ở đâu.

Phần lớn thất vọng với tượng đúc đến từ việc được giới thiệu là "đá", "đá ép", "đá non" rồi về nhà sau một hai mùa mưa thì bạc màu, bong lớp mặt. Bài này giải thích từng vật liệu được làm ra sao, chịu thời tiết đến đâu, cách nhận biết khi xem tượng, và tình huống nào nên chọn loại nào.

Ba vật liệu đúc khuôn: làm ra như thế nào

Bột đá được làm bằng cách nghiền đá vôi hoặc đá hoa thành bột mịn, trộn với keo, thường là keo polyester, cùng chất đóng rắn, rồi đổ vào khuôn silicon lấy từ một con tượng mẫu. Khi keo đông, tháo khuôn, mài bavia ở đường ghép, rồi sơn phủ màu. Tượng bột đá cầm khá nặng, mặt cắt nhìn như đá mịn, chi tiết sắc nét vì khuôn silicon sao chép tốt.

Composite trong ngữ cảnh tượng ngoài trời là nhựa polyester hoặc nhựa khác được gia cường bằng sợi thuỷ tinh, làm theo kiểu đắp nhiều lớp vào khuôn tạo thành vỏ rỗng. Mặt ngoài thường là lớp gelcoat pha bột đá hoặc sơn giả đá để trông giống đá tự nhiên. Ưu điểm nổi bật là rất nhẹ so với kích thước, nên làm được tượng cỡ lớn mà hai người khiêng được.

Xi măng đúc là bê tông, trộn xi măng, cát, đá mạt, có khi thêm bột đá trắng hoặc bột màu, đổ vào khuôn có đặt sẵn cốt thép. Sau khi bảo dưỡng đủ ngày, tượng được tháo khuôn, sửa, rồi để mộc hoặc sơn. Tượng xi măng rất nặng, chắc, giá thấp, nhưng chi tiết thường không sắc bằng bột đá, bề mặt có lỗ rỗ khí nhỏ.

Điểm chung của cả ba là một con tượng mẫu được nhân bản nhiều lần. Chất lượng khác nhau rất lớn tuỳ xưởng: tỉ lệ keo, độ dày vỏ composite, mác bê tông, cốt thép, loại sơn và độ kỹ ở khâu hoàn thiện. Hai con sư tử bột đá giống hệt nhau trên ảnh có thể bền gấp mấy lần nhau khi đặt ngoài trời.

So sánh độ bền khi đặt ngoài cổng

Bảng dưới so sánh ở mức tổng quát cho tượng đặt ngoài trời, hứng mưa nắng. Chất lượng thực tế phụ thuộc nhiều vào xưởng làm.

Nếu chọn tượng đúc đặt ngoài trời hẳn, hãy hỏi xưởng loại keo và sơn có chống tia cực tím không, có bảo hành lớp màu bao lâu, và với composite thì tượng được neo bệ thế nào.

Cách nhận biết tượng đúc khi xem trực tiếp

Đường ghép khuôn. Tượng đúc từ khuôn hai hay nhiều mảnh thường có đường ghép chạy dọc lưng, dọc bụng hoặc quanh đầu. Xưởng làm kỹ sẽ mài và sơn lấp, nhưng nhìn nghiêng dưới nắng vẫn thấy một đường gờ rất mảnh.

Mặt đáy. Lật hoặc nhìn đáy: tượng đá tạc có mặt cưa hoặc mặt đục thô của đá; bột đá có mặt keo phẳng; composite lộ lớp sợi thuỷ tinh hoặc lỗ rỗng bên trong; xi măng có cát, đá mạt và đôi khi lộ đầu thép.

Cân nặng so với cỡ. Composite nhẹ bất thường so với kích thước; xi măng nặng chắc; bột đá ở giữa. Một con sư tử cao ngang hông người mà hai người nhấc được dễ dàng thì gần như chắc không phải đá.

Âm thanh. Gõ nhẹ đốt ngón tay: composite kêu bộp rỗng; bột đá và xi măng kêu đục, chắc; đá tự nhiên kêu chắc và hơi vang.

Chỗ sơn tróc. Ở chỗ va quẹt, bột đá lộ màu trắng xám như phấn, composite lộ lớp nhựa, xi măng lộ màu xám bê tông. Đá tự nhiên thì bên trong cùng màu với bên ngoài.

Kiểu hoàn thiện bề mặt: giả đá, nhũ vàng hay để mộc

Cùng một con sư tử đúc, lớp hoàn thiện quyết định phần lớn vẻ ngoài lẫn tuổi thọ. Kiểu phổ biến nhất là sơn giả đá: phun một lớp màu nền xám, xanh rêu hoặc trắng ngà, rồi lau, vẩy hoặc dặm thêm màu đậm nhạt để tạo vân, cuối cùng phủ bóng mờ. Làm khéo, đứng cách vài bước khó phân biệt với đá thật; làm vội thì màu phẳng, đều như nhựa, nhìn là biết.

Kiểu thứ hai là nhũ vàng, nhũ đồng, thường dùng cho tượng đặt sảnh, cửa hàng, nhà hàng. Màu nhũ bắt mắt nhưng là lớp nhạy nhất với nắng và mưa; ngoài trời, nhũ có thể xỉn, xanh hoặc loang chỉ sau một mùa. Nếu thích màu vàng cho tượng ngoài cổng, nên hỏi xưởng có phủ lớp bảo vệ ngoài trời không, và chấp nhận phải dặm lại.

Kiểu thứ ba là để mộc, chủ yếu với tượng xi măng hoặc bột đá trộn màu ngay trong khối. Tượng để mộc không có lớp sơn để bong, khi trầy xước chỉ lộ cùng màu bên trong, nên trông bền và tự nhiên theo thời gian. Đổi lại, bề mặt dễ bám bụi, rêu, và màu không đều như tượng sơn.

Một mẹo nhỏ khi xem mẫu: hỏi xưởng xin một con đã đặt ngoài trời một hai năm, hoặc ảnh khách cũ gửi lại. Ảnh tượng mới tinh trong xưởng không nói được gì về việc lớp hoàn thiện chịu thời tiết ra sao, còn một con đã qua mưa nắng thì nói được rất nhiều.

Khi nào tượng đúc là lựa chọn hợp lý

Tượng đúc không phải hàng kém nếu đặt đúng chỗ. Với ngân sách có hạn, một cặp sư tử bột đá sơn đẹp đặt dưới hiên có mái che, hai bên cửa chính, có thể giữ vẻ ngoài tốt nhiều năm mà chi phí chỉ bằng một phần nhỏ tượng đá. Bột đá cũng cho phép làm những mẫu chi tiết cầu kỳ mà nếu tạc đá thì rất đắt.

Composite hợp với nơi cần tượng lớn nhưng không chịu được tải trọng nặng, như sân thượng, ban công, sảnh tầng lầu, hoặc trang trí sự kiện, khai trương rồi chuyển đi. Nhẹ là ưu điểm nhưng cũng là rủi ro: đặt ngoài trời mà không neo chặt vào bệ, gió lớn có thể làm tượng đổ, vỡ hoặc gây nguy hiểm cho người qua lại.

Xi măng đúc hợp cổng nhà vườn, trang trại, khu đất rộng, nơi cần tượng to, chắc, chịu va chạm mà không quá đòi hỏi chi tiết. Để mộc, tượng xi măng lên rêu theo thời gian, cũng có vẻ cổ kính riêng. Sơn giả đá cho xi măng đẹp lúc đầu nhưng sẽ cần sơn lại định kỳ.

Ngược lại, nếu bạn muốn một cặp sư tử đặt cổng hứng nắng mưa trực tiếp, giữ được lâu, ít phải chăm, thì tượng đá tự nhiên hoặc đồng vẫn là lựa chọn bền hơn về lâu dài. Chênh lệch giá lúc mua có thể được bù bằng việc không phải sơn lại, thay mới sau vài năm.

Lỗi hay gặp sau một vài mùa mưa nắng

Những dấu hiệu dưới đây cho thấy tượng đúc đang xuống cấp. Phát hiện sớm thì sửa được, để lâu thì phải thay:

• Sơn phai màu không đều, mặt hứng nắng nhạt hơn mặt khuất.
• Lớp sơn phồng rộp, bong từng mảng, nhất là ở chân và đế nơi đọng nước.
• Vết nứt chân chim trên lớp mặt bột đá hoặc composite, nước mưa thấm vào làm nứt rộng dần.
• Bề mặt composite bị phấn hoá, sờ vào thấy bột trắng dính tay.
• Tượng xi măng có vệt nâu chảy từ vết nứt, dấu hiệu cốt thép bên trong đã gỉ.
• Mép tai, móng, lọn bờm bị mẻ do va chạm hoặc giãn nở nhiệt.
• Chân đế lún, tượng nghiêng vì bệ không được làm móng chắc.

Với vết sơn bong nhỏ, có thể cạo sạch, chà nhám nhẹ và sơn dặm bằng sơn ngoài trời cùng màu. Vết nứt ở tượng xi măng nên trám sớm bằng vữa sửa chữa để nước không vào tới cốt thép. Tượng composite thủng vỏ thì nên nhờ xưởng vá bằng sợi thuỷ tinh và nhựa.

Hỏi gì trước khi mua và cách đặt cho bền

Câu hỏi đầu tiên luôn là vật liệu thật: "Tượng này là đá tạc, bột đá, composite hay xi măng?" Đừng chấp nhận những tên chung chung như "đá phong thủy" hay "đá ép cao cấp". Tiếp theo, hỏi loại sơn phủ, có chống tia cực tím không, có bảo hành lớp màu không, và xin ảnh chụp đáy tượng. Người bán nghiêm túc sẽ trả lời rõ ràng.

Khi đặt, hãy làm bệ cao hơn mặt nền để tượng không đứng trong nước đọng. Kê một lớp đệm cao su hoặc gắn keo chuyên dụng giữa đế tượng và bệ để chống trượt. Với composite, cần chốt neo hoặc bulông xuyên qua đế vào bệ, vì đây là loại dễ bị gió xô đổ nhất.

Nếu có thể, đặt tượng đúc ở vị trí có mái hiên che một phần. Chỉ riêng việc tránh mưa xối trực tiếp và nắng gắt buổi chiều đã kéo dài tuổi thọ lớp sơn đáng kể. Định kỳ một hai năm, kiểm tra và phủ lại một lớp sơn bóng trong ngoài trời giúp lớp màu bên dưới bền hơn.

Khi đã rõ chỗ đặt và loại vật liệu hợp, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so trước khi hỏi thêm chi tiết.

Câu hỏi thường gặp

Sư tử bột đá có phải đá thật không?

Bột đá có thành phần đá thật được nghiền mịn, nhưng được trộn keo và đúc khuôn, nên là vật liệu tổng hợp chứ không phải tượng tạc từ khối đá tự nhiên. Giá và độ bền ngoài trời vì thế khác hẳn tượng đá nguyên khối.

Tượng sư tử composite có đặt ngoài cổng được không?

Được nếu neo chặt vào bệ và chấp nhận lớp mặt có thể bạc dần dưới nắng. Composite rất nhẹ nên không neo thì gió lớn có thể làm đổ. Nơi có mái che một phần sẽ giúp tượng bền hơn nhiều.

Sư tử xi măng đúc dùng được bao lâu?

Tượng xi măng có cốt thép, làm đúng kỹ thuật có thể dùng nhiều năm ngoài trời. Điểm yếu là khi bề mặt nứt, nước thấm vào làm cốt thép gỉ và nở ra, khiến vết nứt lan. Trám vết nứt sớm giúp kéo dài tuổi thọ đáng kể.

Làm sao biết tượng là composite hay bột đá?

Composite nhẹ hơn hẳn, gõ kêu bộp rỗng, đáy có thể lộ sợi thuỷ tinh. Bột đá nặng hơn, gõ đục và chắc, đáy là mặt keo đặc. Chỗ sơn tróc của bột đá lộ màu trắng xám như phấn.

Sơn lại tượng bột đá bị bạc màu thế nào?

Rửa sạch, để khô, chà nhám nhẹ chỗ sơn bong, phủ lót rồi sơn bằng loại sơn ngoài trời có chống tia cực tím, cuối cùng phủ một lớp bóng trong. Với mẫu nhiều chi tiết hoặc màu nhũ phức tạp, nên nhờ xưởng làm để giữ nét.

Có nên mua tượng đúc cho cổng nhà ở lâu dài không?

Tuỳ ngân sách và chỗ đặt. Nếu cổng có mái che và bạn chấp nhận sơn lại định kỳ, tượng đúc là lựa chọn tiết kiệm. Nếu cổng hứng mưa nắng trực tiếp và muốn ít chăm sóc, đá tự nhiên hoặc đồng bền hơn về lâu dài.