Quà tân gia phong thuỷ phổ biến nhất là hồ lô, quả cầu thạch anh hoặc đĩa thất tinh, cây đá quý, thuyền buồm, tranh đá quý và cặp kỳ lân cho nhà có cửa chính rộng. Tất cả mang chung một lời chúc: nhà mới yên ổn, đủ đầy. Nhưng một món hợp căn biệt thự có thể chiếm hết kệ tivi của căn hộ 50 m², nên điều quyết định không phải danh sách món mà là kiểu nhà, cỡ phòng và nếp của gia chủ.
Bài này đi theo cách một người đi mừng nhà nên nghĩ: món nào hợp căn hộ, nhà phố, nhà vườn hay nhà thuê; món nào theo tập quán nên tránh; cỡ bao nhiêu so với kệ, tường; chất liệu nào bền trong khí hậu nồm, nắng; hộp, thẻ, ngân sách theo tầng; kiểm hàng; và trao lúc nào cho tiện gia chủ. Ý nghĩa từng món được nêu như quan niệm dân gian. Chuyện chọn ngày về nhà là việc của gia chủ, người đi mừng không cần bận tâm.
Những món hay được chọn làm quà tân gia và ý nghĩa theo tập quán
Hồ lô. Hồ lô bụng tròn, miệng nhỏ, dân gian gắn với sức khoẻ và sự bao bọc. Hồ lô gỗ, đồng, đá, gốm đủ cỡ, từ loại treo nhỏ đến loại đặt kệ cao 30 cm. Đây là món "khó sai" nhất vì hợp mọi kiểu nhà, mọi lứa tuổi.
Quả cầu thạch anh, đĩa thất tinh. Quả cầu trên đế gỗ, hay bảy viên cầu nhỏ xếp trên đĩa, được nhiều gia đình đặt phòng khách như món "tụ khí" theo quan niệm. Về thực tế, đây là điểm nhấn gọn cho kệ tivi, bàn trà. Quả cầu trong suốt cần đặt tránh nắng chiếu thẳng vì có thể hội tụ ánh sáng như thấu kính.
Cây đá quý. Cây thân kim loại, lá đá tự nhiên, ý chúc tài lộc sinh sôi. Nhà mới thường nhận trùng món này nhiều nhất, nên hỏi trước nếu có thể.
Thuyền buồm. Lời chúc "thuận buồm xuôi gió" cho gia đình bắt đầu ở chỗ mới. Tập quán đặt mũi thuyền hướng vào trong nhà, ý chở về chứ không chở đi.
Tranh đá quý, tranh đồng. Tranh phong cảnh, hoa mẫu đơn, đôi chim, cá chép là món cho bức tường trống của nhà mới. Phải biết khoảng tường trống mới chọn được khổ.
Cặp kỳ lân, sư tử đá nhỏ. Hợp nhà phố, nhà vườn có cửa chính rộng, bậc thềm; tập quán đặt thành đôi hai bên cửa. Căn hộ chung cư hành lang chung thường không có chỗ đặt.
Chọn theo kiểu nhà: căn hộ, nhà phố, nhà vườn, nhà thuê
Cùng một lời chúc nhưng món cụ thể phải theo chỗ đặt thật của gia chủ. Bảng dưới gom các kiểu nhà hay gặp:
| Kiểu nhà | Món hay chọn | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Căn hộ chung cư 1–2 phòng ngủ | Hồ lô 15–20 cm, đĩa thất tinh nhỏ, tranh đá quý khổ 40×60 cm | Kệ tivi, tủ giày thường chỉ trống một góc nhỏ; tránh tượng to, nặng |
| Căn hộ lớn, penthouse | Thuyền buồm 40–60 cm, quả cầu lớn trên đế, tranh đồng | Hỏi phong cách nội thất (hiện đại, tân cổ điển) để món không lạc |
| Nhà phố nhiều tầng | Cặp kỳ lân nhỏ cho cửa, tranh cho tường cầu thang, cây đá quý | Cầu thang hẹp, tường đứng: chọn tranh mỏng, treo chắc |
| Nhà vườn, nhà ở quê | Tượng đá khối lớn, cặp sư tử, bình mẫu đơn gốm | Đồ đặt ngoài hiên phải chịu nắng mưa; đá, gốm men bền hơn gỗ |
| Nhà thuê, nhà tạm | Hồ lô treo, quả cầu nhỏ, cây đá quý mini | Nhẹ, gọn, mang theo được khi chuyển; không món phải khoan tường |
| Nhà có trẻ nhỏ, người già | Hồ lô gỗ, tranh treo cao, rùa đá đế rộng | Tránh món nhiều chi tiết mảnh, hạt rời, đặt thấp |
Nếu chưa từng đến nhà mới, hỏi gia chủ một câu tự nhiên như "phòng khách nhà mình theo kiểu gì", hoặc xem ảnh gia chủ đăng khi dọn nhà. Một tấm ảnh phòng khách cho bạn biết màu tường, màu gỗ, chỗ trống trên kệ tốt hơn mọi lời đoán.
Món nên tránh khi mừng nhà mới
Theo tập quán, một số món bị coi là không hợp nhà mới; số khác không kiêng gì nhưng thực tế gây phiền cho gia chủ:
- Vật sắc nhọn, hình vũ khí: dao, kiếm trang trí, mũi tên. Dân gian kiêng vì ý "cắt đứt", "đâm chém" trong nhà.
- Đồng hồ với gia chủ giữ nếp Hoa: chữ "tặng đồng hồ" đọc gần với "tiễn đưa".
- Tranh thác nước, dòng nước chảy hướng ra ngoài khung: một số người kiêng vì quan niệm "của chảy đi". Nếu chọn tranh nước, chọn cảnh nước chảy vào hoặc hồ nước tĩnh.
- Tượng hình dữ cỡ lớn như hổ gầm, đại bàng giương cánh: nhiều gia đình không muốn đặt trong nhà ở, chỉ đặt ở văn phòng.
- Đồ màu trắng toàn bộ đi với hoa cúc trắng: gợi tang lễ ở nhiều gia đình.
- Món cũ, đã qua sử dụng, sứt mẻ: nhà mới kiêng đồ cũ hỏng; người không kiêng cũng thấy là đồ thừa.
- Món quá to, quá nặng: tượng đá cao trên 60 cm, tranh khổ hai mét cho căn hộ nhỏ. Gia chủ phải xoay xở chỗ đặt, gọi người khiêng.
- Tượng Thần Tài, Thổ Địa, tượng thờ: việc thờ cúng là nếp riêng từng nhà, gia chủ thường tự lo.
Khi băn khoăn giữa hai món, chọn món nhỏ hơn và trung tính hơn. Nhà mới thường nhận nhiều quà cùng lúc; món nhỏ đẹp dễ tìm chỗ hơn món to.
Cỡ, chất liệu và khí hậu nhà mới
Nhà mới hay có một đặc điểm: đồ đạc chưa về đủ, nên khách nhìn thấy nhiều khoảng trống và dễ chọn món to. Vài tháng sau, khi tủ, kệ, rèm, cây cảnh đã vào chỗ, món to bị dồn vào góc. Quy tắc đơn giản: món đặt kệ không nên chiếm quá một phần ba chiều dài đoạn kệ trống, cao không quá hai phần ba khoảng cách tới tầng kệ trên. Tranh treo tường rộng khoảng một nửa đến hai phần ba chiều dài sofa hoặc bức tường trống phía dưới.
Chất liệu nên theo khí hậu. Miền Bắc có mùa nồm, gỗ không xử lý kỹ dễ ẩm mốc, đồng dễ xỉn, tranh giấy dễ ố. Đồng đã phủ lớp chống xỉn, gỗ có sơn phủ, đá, gốm men là lựa chọn bền. Nhà ven biển gió muối làm đồng, sắt nhanh xỉn và gỉ; đá và gốm hợp hơn. Nhà có nắng chiều chiếu vào phòng khách thì món thạch anh màu như thạch anh tím, hồng có thể nhạt dần sau thời gian dài, còn quả cầu trong suốt thì có nguy cơ tụ nắng.
Trọng lượng cũng là chuyện an toàn. Tượng đá đặc nặng hơn nhiều người nghĩ: một quả cầu thạch anh đường kính 15 cm đã gần năm ký. Kệ tivi treo tường, kệ nổi bắt vít thạch cao thường không chịu được món như vậy. Nếu biết nhà dùng kệ treo, chọn món nhẹ như hồ lô gỗ, tranh, đĩa thất tinh nhỏ.
Hộp, thẻ, ngân sách theo tầng và kiểm hàng
Hộp. Hộp cứng có mút định hình, nắp nhấc. Nhà mới đang bộn đồ, giấy gói nhiều lớp và xốp vụn chỉ thêm rác; gói gọn, dễ mở.
Thẻ ghi ý nghĩa. Tên món, chất liệu, một câu ý nghĩa và một câu chúc riêng: "Hồ lô gỗ hương – chúc cả nhà mạnh khoẻ, an cư ở tổ ấm mới". Nếu món có cách đặt theo tập quán (thuyền mũi vào trong, kỳ lân đặt đôi), ghi một dòng để gia chủ khỏi phải tra.
Ngân sách theo tầng. Món nhỏ: hồ lô treo, quả cầu dưới 6 cm, cây đá quý mini. Món trung: hồ lô đặt kệ 20 cm, đĩa thất tinh, thuyền 30 cm, tranh đá quý khổ vừa. Món lớn: thuyền trên 50 cm, tranh đồng khổ lớn, cặp kỳ lân đá. Bạn bè thân góp chung thường chọn tầng trung hoặc lớn.
Kiểm hàng. Đá nhuộm có màu đều bất thường, đọng đậm ở vết nứt; quả cầu thuỷ tinh thường có bọt khí tròn và trong quá mức. Tượng "đồng" bằng bột đá phủ màu nhẹ tay, có đường ráp khuôn. Tranh kiểm khung có vênh, mặt đá có bong, móc treo có chắc.
Góp chung một món lớn hay mỗi người một món nhỏ
Nhóm bạn, phòng ban, họ hàng đi mừng nhà mới thường phân vân: mỗi người mang một món, hay góp lại mua một món ra món. Kinh nghiệm của nhiều gia chủ là năm món nhỏ cùng loại (năm hồ lô, ba cây đá quý) khó bày hơn một món chỉn chu. Góp chung còn cho phép chọn món tầng trung hoặc lớn mà mỗi người không phải bỏ nhiều, như một bức tranh đá quý vừa khổ tường phòng khách, một thuyền gỗ lớn cho kệ.
Khi góp chung, nên cử một người hỏi gia chủ trước về chỗ trống và phong cách nhà, rồi gửi hai ba lựa chọn cho cả nhóm chọn. Thẻ quà ghi tên tất cả mọi người, hoặc tên nhóm ("Phòng Kế toán", "Hội bạn cấp ba"), để gia chủ nhớ món nào của ai.
Một cách khác cũng được nhiều nhà ưa: món chung cho cả nhà kèm một món nhỏ cho từng thành viên. Chẳng hạn một tranh đá quý cho phòng khách, kèm một cụm thạch anh nhỏ cho góc học của con, một hồ lô treo cho phòng ông bà. Cách này cho thấy người tặng nghĩ đến từng người sống trong ngôi nhà mới chứ không chỉ đến căn nhà.
Trao quà tân gia sao cho tiện gia chủ
Ngày tân gia gia chủ bận tiếp khách, nấu nướng, dọn dẹp. Vài bước giúp món quà đến đúng chỗ:
- Hỏi trước nếu thân: nhà đã có những món gì, còn trống chỗ nào. Gia chủ thường vui vẻ trả lời vì tránh được quà trùng.
- Với món lớn, nặng, gửi trước hoặc sau ngày tân gia vài hôm, hẹn giờ có người nhận; đừng mang thuyền một mét đến giữa bữa tiệc.
- Trao tận tay gia chủ, nói một câu ngắn về ý nghĩa món và cách đặt nếu có.
- Không tự tay đặt món lên kệ, lên bàn thờ của nhà người ta khi chưa được mời; đó là chỗ gia chủ tự quyết.
- Nếu gia chủ hỏi đặt đâu, gợi ý theo chỗ thực tế (kệ tivi, tủ giày, bức tường trống) hơn là theo hướng, cung, vì bài trí nhà ở là chuyện riêng của họ.
Các mẫu thuộc nhóm Hồ Lô, Hồ Lô Bát Tiên và Quả Cầu, Đĩa Thất Tinh có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Quà tân gia phong thuỷ nên chọn hồ lô hay cây đá quý?
Hồ lô hợp mọi kiểu nhà, ít bị trùng, có nhiều cỡ và chất liệu. Cây đá quý đẹp nhưng nhà mới hay nhận trùng nhiều cây. Nếu không hỏi được gia chủ, hồ lô là lựa chọn an toàn hơn; nếu biết nhà chưa có cây đá quý, đó là món có ý tài lộc rõ.
Tặng thuyền buồm tân gia có cần dặn đặt mũi thuyền hướng nào không?
Theo tập quán, mũi thuyền hướng vào trong nhà với ý chở về. Có thể ghi một dòng trên thẻ để gia chủ biết, nhưng không cần giảng giải. Gia chủ đặt thế nào là quyền của họ, quan trọng là thuyền vừa chỗ và đặt chắc.
Mừng nhà mới cho người thuê nhà thì tặng gì?
Món nhẹ, gọn, mang theo được khi chuyển: hồ lô treo, quả cầu nhỏ, cây đá quý mini, tranh nhỏ có thể dựng trên kệ không cần khoan. Người thuê nhà thường không được khoan tường và có thể chuyển nhà sau một hai năm.
Tặng quả cầu thạch anh cho nhà có nhiều nắng có sao không?
Quả cầu trong suốt có thể hội tụ ánh nắng như thấu kính, làm xém rèm, gỗ nếu đặt đúng đường nắng. Nên dặn gia chủ đặt chỗ không có nắng chiếu thẳng, hoặc chọn quả cầu đục, quả cầu màu, đĩa thất tinh viên nhỏ ít tụ sáng hơn.
Đi tân gia mang quà phong thuỷ hay phong bì?
Tuỳ quan hệ và nếp địa phương. Nhiều nơi người thân góp phong bì, bạn bè tặng hiện vật. Quà hiện vật nên là món gia chủ dùng hoặc trưng được; nếu không chắc gu gia chủ, một món nhỏ kèm lời chúc là đủ, không cần cố chọn món lớn.
Có nên tặng tượng Thần Tài khi mừng nhà mới?
Thường không nên tặng sẵn. Bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa là nếp riêng của từng nhà, nhiều gia chủ muốn tự đi thỉnh tượng theo cách của gia đình. Hồ lô, thuyền buồm, tranh đá quý mang lời chúc tương tự mà không đụng chuyện thờ cúng.