Nhẫn trầm hương và nhẫn gỗ là nhẫn tiện từ một khoanh gỗ hoặc làm lớp gỗ bọc quanh một lõi kim loại; chúng nhẹ, ấm tay, có mùi hoặc vân riêng, nhưng ngại nước, ngại nắng và dễ nứt khi khí hậu đổi đột ngột. Trên thị trường, "nhẫn trầm" có thể là nhẫn tiện từ gỗ dó có tích trầm thật, nhẫn gỗ dó chưa có trầm, hoặc nhẫn gỗ thường tẩm tinh dầu. Ba loại khác nhau rất xa về mùi, độ bền và giá trị.
Theo quan niệm phổ biến, gỗ thuộc hành Mộc, trầm hương gắn với sự thanh tịnh vì là hương liệu dùng trong lễ cúng. Đó là lớp văn hoá. Bài này nói phần thực tế: các kiểu cấu tạo nhẫn gỗ, cách nhận biết trầm thật và gỗ tẩm mùi, chọn cỡ cho một vật liệu biết co ngót, và cách giữ nhẫn khỏi nứt, mất mùi.
Ba kiểu nhẫn gỗ theo cấu tạo
Cách làm quyết định độ bền của nhẫn gỗ nhiều hơn cả loại gỗ. Bảng dưới so ba kiểu bạn sẽ gặp.
| Kiểu | Cấu tạo | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Tiện nguyên khối | Khoét và tiện từ một khoanh gỗ đặc | Nhìn được vân gỗ trọn vẹn, nhẹ nhất | Thớ gỗ chạy ngang qua thành nhẫn nên chỗ thớ mỏng dễ nứt gãy |
| Gỗ uốn ép (bentwood) | Sợi gỗ mỏng ngâm mềm rồi uốn tròn nhiều lớp, dán keo | Thớ chạy vòng quanh nhẫn, dai hơn nhiều | Ít thấy vân to, cần lớp phủ chống nước tốt |
| Lõi kim loại bọc gỗ | Đai trong bằng bạc, thép hoặc titan, gỗ khảm hoặc bọc ngoài | Bền, ít biến dạng, mặt trong không ngấm mồ hôi | Nặng hơn, không chỉnh cỡ được nếu lõi là thép, titan |
Một chi tiết nhỏ giúp nhận ra tay nghề: ở nhẫn tiện nguyên khối, thợ giỏi sẽ chọn khoanh gỗ sao cho thớ chạy chéo hoặc vòng theo thành nhẫn càng nhiều càng tốt, tránh thớ cắt ngang ở hai bên. Nhìn từ trên xuống, nếu thấy hai bên thành nhẫn có vân thớ ngắn cụt như mặt cắt ngang của thân cây, đó là hai điểm yếu nhất của nhẫn.
Với trầm hương, kiểu tiện nguyên khối phổ biến nhất vì người mua muốn ngửi mùi trầm trọn vẹn. Nếu bạn định đeo hằng ngày khi làm việc, kiểu lõi kim loại bọc gỗ hoặc bọc trầm sẽ ít rủi ro nứt hơn.
Trầm hương thật, gỗ dó và gỗ tẩm mùi: nhìn và ngửi thế nào
Trầm hương thật là gỗ dó đã tích nhựa thơm. Cây dó bầu (chi Aquilaria) khi bị tổn thương và nhiễm nấm sẽ tiết nhựa tích vào thớ gỗ, phần gỗ tích nhựa đó mới là trầm. Nhẫn tiện từ khối có nhiều nhựa có màu nâu đen loang, vân dầu chạy thành mảng, cầm thấy hơi nặng và mát.
Gỗ dó chưa có trầm. Màu vàng nhạt hoặc trắng ngà, rất nhẹ, mùi nhẹ hoặc gần như không mùi. Nhiều nhẫn "trầm" giá mềm là loại này, có khi được nhuộm sẫm cho giống trầm.
Gỗ tẩm tinh dầu. Mùi thơm gắt, nồng ngay khi mở hộp, ngửi lâu thấy hắc. Mùi bay khá nhanh sau vài tuần đeo. Lau mạnh bằng khăn có cồn, khăn có thể ngả màu dầu.
Mùi trầm thật nguội và sâu. Ở nhiệt độ phòng, trầm thật thường thơm nhẹ, phải áp sát mũi hoặc xoa ấm lên tay mới rõ. Mùi đổi tầng khi gỗ ấm lên, không gắt một kiểu từ đầu đến cuối.
Đừng đốt thử nhẫn. Nhiều người hướng dẫn đốt mẩu gỗ để thử trầm. Với nhẫn, đốt là làm hỏng món đồ. Nếu cần thử, xin người bán mẩu vụn cùng khối hoặc chấp nhận đánh giá bằng mắt, mũi và độ nặng.
Gọi tên cho đúng. Người bán trung thực sẽ ghi rõ "gỗ dó", "trầm tốc", "trầm sánh chìm" hay "gỗ thơm tẩm". Các tên gọi phân hạng trầm rất loạn giữa các nơi bán; hỏi thẳng là gỗ có tích trầm thật không.
Những loại gỗ hay làm nhẫn và đặc điểm từng loại
Gỗ mun. Đen tuyền hoặc đen sọc nâu, rất đặc và nặng so với gỗ khác, đánh bóng lên như sừng. Mun dễ nứt nếu khô quá nhanh, nên nhẫn mun tốt thường đã được sấy kỹ và phủ dầu.
Gỗ hương, gỗ cẩm. Màu nâu đỏ, vân đẹp, có mùi thơm nhẹ đặc trưng khi mới tiện. Độ cứng vừa phải, dễ tiện, là loại hay gặp ở nhẫn gỗ giá vừa.
Gỗ sưa, gỗ trắc. Được ưa chuộng vì vân và tên tuổi, nhưng nhiều loại thuộc diện quản lý khai thác. Nhẫn ghi "sưa" giá thấp cần hỏi kỹ nguồn gỗ; phần lớn là gỗ khác có màu gần giống.
Gỗ dó, trầm. Gỗ dó chưa tích trầm nhẹ, xốp, màu sáng, dễ móp. Phần có trầm nặng và đặc hơn hẳn, chịu đeo tốt hơn, mùi rõ khi ấm tay.
Gỗ bách xanh, gỗ ngọc am. Có mùi thơm dịu tự nhiên, vân mịn. Mùi bền hơn gỗ tẩm, nhưng gỗ mềm nên mặt nhẫn dễ trầy.
Tre, gỗ ép, gỗ kỹ thuật. Rẻ, nhẹ, ít nứt nếu là loại ép nhiều lớp keo; hợp đeo chơi, làm quà nhỏ. Không nên gọi là gỗ quý.
Chọn cỡ nhẫn gỗ: tính cả chuyện gỗ co giãn
Gỗ hút và nhả ẩm theo thời tiết. Mùa nồm ẩm nhẫn có thể hơi khít lại, mùa hanh khô hơi rộng ra, đặc biệt với nhẫn nguyên khối không phủ kín. Chọn cỡ theo các bước:
- Đo đường kính trong của chiếc nhẫn kim loại bạn đang đeo vừa ở ngón định đeo, đo vào cuối ngày.
- Nhẫn gỗ thường có bản dày 6–8 mm và thành dày 2–3 mm, cộng thêm khoảng nửa cỡ so với nhẫn kim loại mảnh.
- Nếu bạn sống ở miền Bắc với mùa nồm rõ rệt, ưu tiên nhẫn có lớp phủ kín hoặc lõi kim loại; ẩm làm gỗ nở, khó tháo.
- Thử qua khớp nhẹ nhàng. Nhẫn gỗ mặt trong thô ráp hơn kim loại, đẩy mạnh có thể làm xơ thớ gỗ.
- Hỏi người bán gỗ đã sấy và ổn định chưa. Gỗ tươi tiện ngay sẽ co ngót, nứt sau vài tuần.
Nhẫn gỗ không chỉnh cỡ được theo kiểu hàn nối. Thợ có thể đánh rộng lòng nhẫn một chút nếu thành còn dày, nhưng mỗi lần đánh là nhẫn yếu đi.
Nhẫn gỗ và nhẫn trầm trong quan niệm, khi đeo hằng ngày
Người chọn nhẫn gỗ theo ngũ hành thường xếp gỗ vào hành Mộc, hợp người mệnh Mộc và mệnh Hoả theo vòng tương sinh. Trầm hương thì được nhiều người quý vì mùi gắn với chùa chiền, bàn thờ gia tiên, nên đeo nhẫn trầm như mang theo một chút không khí thanh tịnh. Những quan niệm đó đẹp ở góc văn hoá; không nên tin những lời quảng cáo nhẫn trầm "trị mất ngủ", "chữa đau đầu", vì đó là lời hứa sức khoẻ không có cơ sở.
Trong đời sống hằng ngày, nhẫn gỗ là lựa chọn dễ chịu cho người không thích kim loại lạnh, người có da dị ứng niken, người muốn món đồ đeo trầm, mộc. Gỗ nhẹ nên đeo cả ngày không mỏi ngón. Tuy vậy gỗ mềm hơn mọi loại đá và kim loại, nên mặt nhẫn sẽ có vết xước nhỏ theo thời gian; nhiều người coi đó là "nước" của gỗ, càng đeo càng có màu bóng tự nhiên từ dầu da tay.
Mùi trầm trên nhẫn sẽ nhạt dần khi gỗ ấm và tiếp xúc không khí liên tục. Đó là điều bình thường, không phải dấu hiệu trầm giả. Nhiều người giữ thói quen tháo nhẫn cất vào hộp kín vào buổi tối, sáng ra đeo lại thấy mùi rõ hơn, vì lượng hương bay ra trong hộp đọng lại quanh nhẫn.
Giữ nhẫn gỗ khỏi nứt và giữ mùi trầm
Nhẫn gỗ đòi hỏi chăm hơn nhẫn đá một chút, nhưng toàn những việc đơn giản:
- Tháo nhẫn khi rửa tay, tắm, rửa bát, bơi. Nước làm gỗ nở, khô lại thì co, lặp nhiều lần là nứt.
- Lỡ dính nước, lau khô ngay bằng khăn mềm, để khô tự nhiên ở chỗ thoáng; không sấy tóc, không phơi nắng gắt.
- Không để nhẫn trong xe ô tô ngoài nắng hoặc cạnh điều hoà thổi thẳng; nhiệt và khô đột ngột làm gỗ nứt chân chim.
- Tránh nước hoa, cồn, nước rửa tay khô bám vào nhẫn trầm; cồn kéo dầu trầm ra và làm mặt gỗ bạc màu.
- Cất nhẫn trầm trong hộp gỗ hoặc túi vải kín, không để cạnh xà phòng thơm, tinh dầu khác vì gỗ hút mùi lạ.
- Nhẫn gỗ khô xám có thể lau một lớp rất mỏng dầu khoáng không mùi hoặc sáp ong dành cho đồ gỗ, lau sạch phần thừa; nhẫn trầm thì hỏi người bán trước khi bôi bất cứ thứ gì.
- Thấy vết nứt mảnh ở mép, ngừng đeo khi làm việc dùng lực; vết nứt gỗ lan rất nhanh khi bị kéo căng.
Nhẫn lõi kim loại bọc gỗ thì thêm việc lau khô khe tiếp giáp giữa kim loại và gỗ, chỗ nước dễ đọng và làm gỗ đen dần từ mép.
Mua nhẫn trầm, nhẫn gỗ online
Ảnh chụp gỗ dưới đèn vàng luôn đẹp hơn ngoài đời. Trước khi mua, xin ảnh hoặc video dưới ánh sáng tự nhiên, quay cả mặt trong của nhẫn, vì mặt trong cho thấy thớ gỗ thật và lớp phủ có đều hay không. Hỏi tên gỗ cụ thể: gỗ dó, gỗ sưa, gỗ trắc, gỗ mun, gỗ hương. Lưu ý nhiều loại gỗ quý như sưa đỏ, trắc thuộc diện được pháp luật quản lý khai thác, buôn bán; một nhẫn nhỏ "gỗ sưa" giá rẻ rất có thể là gỗ khác nhuộm màu.
Với nhẫn trầm, hỏi nhẫn tiện từ khối trầm có nhựa thật hay gỗ dó, có tẩm thêm tinh dầu không, nhẫn có lớp phủ bóng không (lớp phủ làm mùi thoát chậm hơn nhưng cũng khó ngửi hơn). Hỏi cân nặng, vì nhẫn trầm nhiều nhựa nặng hơn nhẫn gỗ dó cùng cỡ.
Khi nhận hàng, mở hộp và để nhẫn ra không khí vài giờ trước khi đánh giá mùi; mùi trong hộp kín thường gắt hơn. Nếu muốn có thêm lựa chọn, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy và so đường kính trong với số đo của mình.
Câu hỏi thường gặp
Nhẫn trầm hương đeo bao lâu thì hết mùi?
Tuỳ lượng nhựa trầm trong gỗ và cách giữ. Nhẫn từ khối nhiều nhựa có thể còn mùi nhẹ nhiều năm, ấm tay là thơm lại. Nhẫn gỗ dó ít nhựa hoặc gỗ tẩm tinh dầu thường nhạt mùi trong vài tuần đến vài tháng. Cất kín khi không đeo giúp giữ mùi lâu hơn.
Nhẫn gỗ bị nứt có dán lại được không?
Vết nứt mảnh ở bề mặt, thợ đồ gỗ có thể bơm keo chuyên dụng rồi đánh bóng lại. Vết nứt xuyên thành nhẫn thì dán xong vẫn yếu, dễ gãy khi qua khớp. Nhẫn nứt xuyên nên thôi đeo, giữ làm kỷ niệm hoặc làm mặt dây.
Đeo nhẫn gỗ khi ngủ có được không?
Được, nếu nhẫn vừa vặn và không có lý do sức khoẻ cần tháo. Nhẫn gỗ nhẹ, ít cấn. Tuy vậy ban đêm ngón tay hay sưng nhẹ, nhẫn gỗ không giãn được như nhẫn hở, nên nếu buổi sáng thấy chật thì tháo ra trước khi ngủ.
Nhẫn trầm có làm da bị dị ứng không?
Một số người nhạy cảm với tinh dầu, nhất là tinh dầu tẩm thêm vào gỗ thường, có thể bị đỏ ngứa dưới nhẫn. Nếu thấy ngứa, ngừng đeo vài ngày cho da hồi lại. Ngứa kéo dài hoặc nổi mụn nước thì nên đi khám da liễu.
Nhẫn gỗ có hợp làm nhẫn cưới không?
Có cặp đôi chọn nhẫn gỗ lõi kim loại làm nhẫn cưới vì ý nghĩa mộc mạc. Nhẫn gỗ nguyên khối thì khó đeo được nhiều năm. Nếu chọn nhẫn gỗ cho dịp quan trọng, nên chọn loại lõi bạc hoặc titan để có thể đeo lâu dài.
Có nên rửa nhẫn trầm bằng nước không?
Không nên ngâm hay rửa nhiều. Bụi bẩn bám ngoài, lau bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau lại bằng khăn khô là đủ. Ngâm nước làm gỗ nở và có thể kéo nhựa trầm ra mặt thành vệt dính, đồng thời dễ nứt khi khô lại.