Mặt dây chuyền và nhẫn thạch anh tím khác nhau chủ yếu ở ba điểm: kiểu mài đá (mài giác lấp lánh, cabochon tròn bóng, trụ lục giác, giọt nước, hình tạc), kiểu bọc kim loại (chấu, viền ôm, bọc dây quấn) và loại kim loại (bạc, vàng, đồng, hợp kim mạ). Hiểu ba điểm này là đủ để đọc mô tả sản phẩm và chọn đúng món mình muốn.
Với độ cứng 7 trên thang Mohs, thạch anh tím đủ bền cho đồ đeo hằng ngày, kể cả nhẫn, nếu được bọc chắc. Phần dưới đi qua từng kiểu mài, cách kiểm chấu giữ đá, chọn cỡ mặt theo vóc người, và những gì cần biết về lớp kim loại để món đồ không đen da hay rơi đá.
Các kiểu mài thường gặp và hợp với món nào
Tên kiểu mài có khi được viết bằng tiếng Anh trên trang bán hàng. Bảng dưới gom những kiểu phổ biến nhất ở mặt dây và nhẫn thạch anh tím.
| Kiểu mài | Hình dáng | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Mài giác (faceted) | Nhiều mặt phẳng nhỏ, lấp lánh | Nhẫn, mặt dây thanh lịch | Cần đá trong, màu đều; cạnh giác dễ mẻ nếu va mạnh |
| Cabochon | Mặt vòm tròn hoặc bầu dục, bóng | Nhẫn nam, mặt dây cổ điển | Hợp đá hơi đục; ít cạnh nên bền va chạm hơn |
| Giọt nước | Đầu thuôn, đáy tròn | Mặt dây nữ | Có thể mài giác hoặc trơn; xem móc treo chắc không |
| Trụ lục giác | Sáu mặt, một đầu nhọn | Mặt dây bản dài, phong cách tự nhiên | Đầu nhọn dễ mẻ; chọn loại mài tròn nhẹ mũi |
| Đá thô nguyên tinh thể | Tinh thể tự nhiên chưa mài | Mặt dây cá tính | Mặt tinh thể sắc; tránh cọ vào vải mỏng |
| Hình tạc | Trái tim, lá, hồ lô, tỳ hưu | Quà tặng, mặt dây ý nghĩa | Xem đường nét có rõ, mặt sau có phẳng |
Cùng một viên đá, kiểu mài quyết định cách ánh sáng đi qua. Đá trong mài giác sẽ bắt sáng, nhìn tím tươi; đá đục mài cabochon cho cảm giác ấm, sâu. Đừng ép đá đục vào kiểu mài giác hay ngược lại.
Các kiểu bọc kim loại và cách kiểm
Chấu giữ đá. Những móc nhỏ ôm lấy viền đá, thường bốn hoặc sáu chấu. Chấu để lộ nhiều đá nên đá bắt sáng đẹp. Khi kiểm, nhìn xem các chấu có ôm sát mép đá, đều nhau, không có chấu nào hở; lắc nhẹ món đồ cạnh tai, đá lỏng sẽ có tiếng lạch cạch.
Viền ôm. Một vành kim loại bao quanh toàn bộ chu vi đá. Kiểu này giữ đá chắc và che cạnh đá khỏi va đập, hợp nhẫn đeo hằng ngày và người làm việc nhiều bằng tay. Đổi lại, đá lộ ít hơn và trông nhỏ hơn một chút.
Bọc dây quấn. Dây kim loại mảnh quấn quanh tinh thể hoặc mặt đá, phổ biến ở mặt dây đá thô, trụ. Đẹp mộc, nhưng dây có thể bị giãn, xô lệch sau thời gian đeo. Kiểm xem đầu dây có được giấu kỹ, không chọc ra ngoài cào da.
Mũ treo và khoen. Ở mặt dây, phần mũ gắn vào đá bằng keo hoặc chốt. Mũ dán keo thường thấy ở hàng rẻ, có thể bung sau một thời gian. Mũ có chốt xuyên qua đá hoặc ôm kẹp bền hơn. Khoen phải khép kín, không hở để dây chuyền tuột qua.
Mặt dây tạc hình và mặt dây đá thô: những chỗ cần xem kỹ
Ngoài các kiểu mài hình học, thạch anh tím còn được tạc thành mặt dây hình trái tim, chiếc lá, hồ lô, giọt nước cách điệu, hay các linh vật nhỏ như tỳ hưu, hồ ly. Với mặt tạc, hãy nhìn đường nét có sắc, đều hai bên không, mặt sau được mài phẳng mịn hay còn vết dao thô. Đá quá trong khiến chi tiết chạm khó thấy, vì vậy thợ thường chọn đá hơi đục hoặc có vân để tạc.
Mặt dây đá thô dùng nguyên một tinh thể nhỏ hoặc một mẩu vụn của hốc, giữ nguyên các mặt tinh thể tự nhiên. Kiểu này hợp người thích vẻ mộc, nhưng các cạnh tinh thể khá sắc, dễ móc vào vải len, vải voan. Nếu bạn hay mặc áo mỏng, chọn mặt thô đã được mài nhẹ các cạnh, hoặc kiểu bọc dây quấn che bớt cạnh.
Một điểm chung ở cả hai loại là phần gắn kết. Mặt tạc thường được khoan lỗ xỏ dây trực tiếp; nhìn kỹ để lỗ không quá sát mép, vì thành lỗ mỏng có thể vỡ khi dây bị giật mạnh. Mặt thô lại hay dùng mũ dán keo; kéo nhẹ thử, keo kém sẽ thấy mũ xoay hoặc lỏng.
Chọn kim loại cho món đeo thạch anh tím
Bạc là lựa chọn phổ biến nhất với thạch anh tím vì tông trắng của bạc làm nổi sắc tím, giá vừa phải. Bạc thường dùng cho trang sức là loại có hàm lượng khoảng chín mươi hai phẩy năm phần trăm, hay được khắc ký hiệu "925" ở mặt trong. Bạc có thể xỉn đen khi gặp mồ hôi, nước hoa, khí lưu huỳnh; lau bằng khăn đánh bạc là sáng lại. Nhiều món bạc được mạ một lớp rhodium để chống xỉn.
Vàng, nhất là vàng trắng và vàng hồng, đi với thạch anh tím rất sang, phù hợp nhẫn đeo lâu dài hoặc quà dịp quan trọng. Vàng vàng ấm làm sắc tím hơi ngả đỏ, hợp đá tím đậm. Khi mua, hỏi rõ tuổi vàng và trọng lượng kim loại tách riêng với đá.
Hợp kim mạ vàng hoặc mạ bạc giá rẻ hợp đồ đeo theo mùa, thử phong cách. Lớp mạ mỏng sẽ mòn ở chỗ cọ xát nhiều, như mặt trong nhẫn, mép khoen. Người da nhạy cảm nên hỏi rõ có chứa niken không, vì niken là chất gây kích ứng da khá phổ biến. Đồng thau cũng được dùng ở mặt dây phong cách cổ, nhưng có thể làm xanh da khi gặp mồ hôi.
Chọn cỡ mặt dây và nhẫn hợp người đeo
Không có công thức chung, nhưng vài nguyên tắc sau giúp món đồ cân với vóc dáng và hoàn cảnh đeo.
- Mặt dây đeo hằng ngày đi làm: cỡ từ một đến hai phân, dây mảnh, trông gọn và không vướng khi cúi người.
- Mặt dây phối áo dài, đầm dạ tiệc: có thể lớn hơn, hai đến ba phân, kiểu giọt nước hoặc mài giác để bắt sáng.
- Người cổ ngắn, vóc nhỏ: dây dài khoảng bốn mươi lăm phân, mặt nhỏ kéo dài đường cổ; người cổ cao có thể đeo dây ngắn sát cổ.
- Nhẫn nữ: mặt đá tầm sáu đến mười li cho ngón thon; đá lớn hơn hợp kiểu nhẫn cocktail đeo dịp đặc biệt.
- Nhẫn nam: thường chọn cabochon bầu dục hoặc mặt vuông lớn, viền ôm dày, ít cạnh sắc.
- Đo ni tay: đo vào cuối ngày khi ngón tay hơi nở, nhẫn vừa qua đốt ngón mà không lỏng lắc ở chân ngón.
Ý nghĩa thường được gửi gắm khi tặng mặt dây, nhẫn tím
Mặt dây và nhẫn thạch anh tím hay được chọn làm quà sinh nhật tháng Hai, vì trong hệ đá theo tháng sinh của phương Tây, thạch anh tím là đá của tháng này. Đây là một quy ước thương mại có từ đầu thế kỷ trước, được nhiều nước dùng theo; nó khác với cách phối đá theo mệnh của phương Đông. Bạn có thể nhắc đến chi tiết này khi tặng như một câu chuyện nhỏ.
Theo quan niệm phổ biến ở Việt Nam, sắc tím gắn với sự điềm đạm, thuỷ chung, và nhiều người coi đó là món quà hợp với người làm công việc cần tập trung hoặc người vừa trải qua giai đoạn bận rộn. Những ý nghĩa này nên nói nhẹ nhàng như lời chúc, không biến thành lời hứa về sức khoẻ hay vận may.
Nếu tặng nhẫn, cân nhắc ý nghĩa ngón đeo trong văn hoá của người nhận, vì nhẫn ở ngón áp út tay trái thường được hiểu là nhẫn đính hôn hay cưới. Mặt dây là món quà an toàn hơn cho bạn bè, đồng nghiệp, và cũng dễ chọn hơn vì không cần biết cỡ ngón tay của người nhận.
Giữ món đeo thạch anh tím luôn sáng đẹp
Đá tím cứng hơn nhiều loại đá màu khác, nhưng kim loại bọc và lớp đánh bóng vẫn cần chăm. Một vài thói quen đơn giản là đủ.
- Đeo trang sức sau cùng, khi đã xịt nước hoa, thoa kem dưỡng xong; tháo ra trước khi tắm, đi bơi, làm việc nhà.
- Mỗi tuần lau nhẹ bằng khăn mềm hơi ẩm, chú ý mặt dưới đá nơi bụi và kem hay đọng làm đá mờ màu.
- Khi bẩn nhiều, ngâm vài phút trong nước ấm pha chút xà phòng trung tính, chải nhẹ bằng bàn chải lông mềm, tráng lại nước sạch và thấm khô. Không dùng nước nóng già.
- Tránh máy rửa siêu âm và hấp hơi nếu đá có vết rạn bên trong hoặc mũ treo gắn keo.
- Cất riêng từng món trong túi vải hoặc hộp có ngăn, tránh để nhẫn đá tím cọ vào trang sức kim cương, sapphire vì những đá này cứng hơn sẽ làm trầy thạch anh.
- Mỗi vài tháng soi lại chấu, mũ treo, khoen; thấy lỏng thì mang tới tiệm kim hoàn chỉnh ngay để khỏi mất đá.
Mua mặt dây, nhẫn thạch anh tím: đọc mô tả cho kỹ
Mô tả sản phẩm tốt sẽ ghi rõ: tên đá và đá tự nhiên hay tổng hợp, có xử lý hay không; kích thước mặt đá theo mi-li-mét; kiểu mài; chất liệu kim loại kèm hàm lượng; trọng lượng tổng; cỡ nhẫn hoặc chiều dài dây chuyền nếu bán kèm. Thiếu nhiều thông tin trong số này, bạn nên hỏi thêm trước khi đặt.
Với món giá trị cao, hỏi về giấy kiểm định đá và chính sách bảo hành chấu, mũ treo, đánh bóng lại. Một số nơi nhận chỉnh cỡ nhẫn miễn phí trong thời gian nhất định; hỏi trước sẽ đỡ phiền về sau. Khi nhận hàng, lắc thử nghe tiếng đá lỏng, soi màu dưới ánh sáng ban ngày.
Muốn so kiểu mài, cỡ mặt và chất liệu bọc trước khi chọn, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy rồi đối chiếu với số đo của mình.
Câu hỏi thường gặp
Nhẫn thạch anh tím đeo hằng ngày có bị trầy không?
Thạch anh tím cứng 7 trên thang Mohs nên ít trầy hơn nhiều loại đá màu, nhưng bụi cát có độ cứng tương đương có thể làm mờ mặt đá theo thời gian. Kiểu viền ôm và cabochon bền va chạm hơn mài giác cạnh sắc, hợp người đeo nhẫn hằng ngày.
Mặt dây thạch anh tím nên bọc bạc hay vàng?
Bạc làm nổi sắc tím, giá vừa phải, cần lau khi xỉn. Vàng trắng, vàng hồng cho vẻ sang trọng, hợp món đeo lâu dài hoặc quà quan trọng. Hợp kim mạ hợp đồ đeo theo mùa, nhưng lớp mạ có thể mòn và người da nhạy cảm cần hỏi về niken.
Cabochon và mài giác khác nhau thế nào?
Mài giác có nhiều mặt phẳng nhỏ bắt sáng lấp lánh, hợp đá trong và màu đều. Cabochon là mặt vòm tròn bóng, không có cạnh, hợp đá hơi đục và bền va chạm hơn. Cùng một loại đá nhưng hai kiểu mài cho cảm giác rất khác nhau khi đeo.
Làm sao biết đá trên nhẫn bị lỏng?
Bạn lắc nhẹ món đồ cạnh tai, nếu nghe tiếng lạch cạch là đá lỏng. Nhìn kỹ các chấu xem có chấu nào hở hoặc bị bẻ cong. Khi phát hiện, ngưng đeo và mang tới tiệm kim hoàn chỉnh lại để tránh rơi mất đá.
Thạch anh tím có phải đá tháng sinh không?
Trong hệ đá theo tháng sinh phổ biến ở phương Tây, thạch anh tím là đá của tháng Hai. Đây là quy ước thương mại, khác với cách phối đá theo mệnh ở phương Đông. Bạn có thể dùng chi tiết này như một câu chuyện nhỏ khi tặng quà sinh nhật.
Có nên rửa nhẫn thạch anh tím bằng máy siêu âm không?
Chỉ nên khi đá sạch, không có vết rạn bên trong và không có chi tiết gắn keo. Nếu không chắc, rửa tay bằng nước ấm pha chút xà phòng trung tính và bàn chải lông mềm là an toàn nhất, rồi tráng nước sạch và thấm khô.