Hồ ly bạc thường được làm từ bạc 925 (92,5% bạc), có thể xi rhodium cho trắng sáng; hồ ly vàng phổ biến ở các tuổi 10K, 14K, 18K, mỗi tuổi khác nhau về màu, độ cứng và hàm lượng vàng. Hai thông tin đầu tiên bạn cần biết khi mua hồ ly kim loại là tuổi kim loại và lớp hoàn thiện bề mặt, vì chúng quyết định món đồ giữ màu được bao lâu và cần chăm sóc thế nào.
So với hồ ly đá, hồ ly kim loại có lợi thế rõ: chịu va đập, không mẻ, có trầy thì đánh bóng lại được, tạc được chi tiết đuôi rất mảnh mà không sợ gãy. Bù lại, bạc xỉn màu, lớp mạ có thể mòn, đá đính có thể rơi. Bài này đi qua từng phần: đọc tuổi kim loại, các kiểu xi mạ, đá đính, chọn mẫu theo nhu cầu, làm sạch và bảo quản.
Tuổi kim loại thường gặp ở hồ ly bạc và vàng
Tuổi kim loại cho biết tỉ lệ kim loại quý trong hợp kim. Phần còn lại thường là đồng, kẽm, niken hoặc các kim loại khác giúp tăng độ cứng và tạo màu.
| Ký hiệu | Hàm lượng kim loại quý | Đặc điểm khi làm hồ ly | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bạc 925 | 92,5% bạc | Mềm vừa, đúc chi tiết đẹp, màu trắng ấm | Dễ xỉn nếu không xi phủ |
| Bạc ta (bạc cao tuổi) | Cao hơn 925, tuỳ nơi làm | Mềm hơn, dễ móp, màu trắng đục | Ít dùng cho mặt nhiều chi tiết mảnh |
| Vàng 10K | Khoảng 41,7% vàng | Cứng, màu nhạt, chịu va chạm tốt | Màu vàng không đậm bằng tuổi cao |
| Vàng 14K | Khoảng 58,5% vàng | Cân bằng giữa độ cứng và màu | Lựa chọn phổ biến cho mặt đeo hằng ngày |
| Vàng 18K | 75% vàng | Màu đậm, sang, mềm hơn 14K | Chi tiết đuôi mảnh dễ cong nếu bị đè |
| Vàng 24K | Gần như nguyên chất | Rất mềm, ít dùng cho mặt tạc chi tiết | Dễ móp, dễ trầy |
Hồ ly vàng còn có các màu vàng trắng, vàng hồng. Vàng trắng là vàng pha kim loại trắng, thường được xi rhodium để trắng sáng hơn; vàng hồng pha nhiều đồng hơn. Màu khác nhau nhưng tuổi vàng vẫn đọc theo số K như bảng trên.
Đọc dấu khắc trên mặt hồ ly kim loại
Mặt hồ ly bạc, vàng làm bài bản thường có dấu khắc nhỏ ở mặt sau, ở khoen hoặc ở chân. Dấu "925" hoặc "S925" chỉ bạc 925; "10K", "14K", "18K" hoặc "417", "585", "750" chỉ tuổi vàng tính theo phần nghìn. Một số nơi còn khắc ký hiệu của xưởng sản xuất. Dấu khắc nhỏ đến mức cần kính lúp mới đọc được là bình thường với mặt hồ ly chỉ bằng đốt ngón tay.
Dấu khắc là thông tin người làm tự ghi, không phải bảo đảm tuyệt đối. Hàng kém chất lượng cũng có thể khắc 925. Vì vậy, với hồ ly vàng, nên mua ở nơi xuất hoá đơn ghi rõ tuổi vàng và trọng lượng, và có thể kiểm tra lại ở tiệm kim hoàn có máy đo. Với hồ ly bạc, ngoài dấu khắc, nên chú ý cảm giác cầm: bạc nặng hơn hợp kim kẽm mạ cùng cỡ, và vết trầy trên bạc vẫn lộ màu trắng bạc, trong khi hàng mạ trầy sâu sẽ lộ màu kim loại khác bên dưới.
Với trang sức mua online, hãy yêu cầu người bán chụp cận dấu khắc và ghi rõ trọng lượng tính bằng gram hoặc chỉ. Thông tin trọng lượng giúp bạn so sánh giữa các nơi bán, vì cùng một kiểu hồ ly, mặt đúc dày và mặt dập mỏng có thể nhìn trên ảnh gần giống nhau.
Xi mạ và lớp hoàn thiện bề mặt
Xi rhodium. Rhodium là kim loại trắng sáng, cứng, rất ít xỉn. Mặt hồ ly bạc hoặc vàng trắng xi rhodium có màu trắng như gương và giữ màu lâu, nhưng lớp xi rất mỏng, sẽ mòn dần ở chỗ cọ xát nhiều như cạnh đuôi, mặt sau. Khi lớp xi mòn, có thể mang đến tiệm để xi lại.
Bạc để mộc. Bạc không xi có màu trắng ấm, theo thời gian lên lớp xỉn ngả vàng rồi đen ở chỗ lõm. Nhiều người thích chính lớp xỉn ấy vì làm nổi khối của nét tạc. Nếu thích bạc sáng, cần lau thường xuyên.
Bạc mạ vàng. Mặt hồ ly bạc được mạ lớp vàng mỏng bên ngoài, cho màu vàng mà nhẹ chi phí. Lớp mạ mòn dần, lộ màu bạc ở chỗ cọ nhiều, nhất là khi đeo sát da và tiếp xúc mồ hôi.
Làm đen chủ động. Một số mặt hồ ly bạc được thợ làm đen phần rãnh để tạo chiều sâu, sau đó đánh bóng phần nổi. Lớp đen này là thiết kế, đừng dùng thuốc tẩy bạc mạnh lau sạch hết.
Phủ men màu. Mắt hoặc đuôi hồ ly đôi khi được phủ men đỏ, men đen. Men khá bền nhưng có thể nứt khi bị va mạnh; tránh ngâm lâu trong nước nóng và hoá chất.
Hồ ly đính đá: đá gì, gắn thế nào
Nhiều mặt hồ ly bạc, vàng có đính đá nhỏ ở mắt, ở đuôi, hoặc ôm một viên đá lớn như đang giữ hạt châu. Đá đính phổ biến là đá zircon nhân tạo (thường gọi CZ) cho ánh lấp lánh, đá màu tổng hợp, hoặc đá tự nhiên như thạch anh hồng, ruby, sapphire nhỏ ở hàng vàng. Mỗi loại có giá trị khác nhau rất xa, nên khi người bán ghi "đính đá", hãy hỏi cụ thể là đá gì, tự nhiên hay nhân tạo.
Cách gắn đá quyết định chuyện đá có rơi hay không. Đá được giữ bằng chấu kim loại ôm quanh, hoặc bằng viền kim loại bao kín, là cách bền. Đá dán keo vào hốc rẻ công hơn nhưng dễ bong khi gặp nước, nhiệt, mỹ phẩm. Khi nhận hàng, nhìn nghiêng mặt hồ ly dưới đèn: chấu phải ôm sát mép đá, không có khe hở; lắc nhẹ cạnh tai, đá không được lạch cạch.
Đá đính ở mắt hồ ly thường là chỗ hay rơi nhất vì nằm ở vị trí dễ va chạm. Nếu thấy chấu bị cong hoặc đá hơi lỏng, mang đến tiệm kim hoàn siết lại ngay; đợi rơi mất rồi thì tìm đá cùng cỡ cùng màu để thay sẽ mất công hơn nhiều. Với hồ ly vàng có đá quý thật, nên giữ hoá đơn ghi rõ loại đá và trọng lượng để tiện bảo hành.
Hồ ly kim loại hay hồ ly đá: khác nhau khi đeo
Nhiều người phân vân giữa một mặt hồ ly thạch anh hồng và một mặt hồ ly bạc cùng cỡ. Khác biệt đầu tiên là cảm giác: đá cho màu sắc, độ trong, cảm giác mát; kim loại cho ánh sáng phản chiếu, nét tạc sắc và độ chắc chắn. Mặt đá nhìn mềm mại, hợp áo trơn màu nhạt; mặt bạc nhìn gọn gàng, dễ đi cùng đồ công sở và đồng hồ kim loại.
Khác biệt thứ hai là độ bền trước va chạm. Mặt đá rơi xuống sàn gạch có thể mẻ đuôi, nứt ngang; mặt bạc rơi thì cùng lắm móp nhẹ hoặc trầy, đánh bóng lại được. Ngược lại, mặt đá không xỉn, còn bạc cần lau định kỳ. Người hay quên tháo trang sức khi tắm, khi rửa tay thì thường thấy mặt bạc xỉn nhanh hơn mình tưởng.
Khác biệt thứ ba là cách người ta nhìn ý nghĩa. Theo quan niệm của thị trường vật phẩm, hồ ly đá được giới thiệu gắn với màu đá và mệnh, còn hồ ly kim loại được xem như món trang sức có biểu tượng hồ ly. Nếu điều bạn quan tâm là hình dáng hồ ly và sự tiện khi đeo, kim loại là lựa chọn dễ chịu. Cũng có thể kết hợp: mặt đá bọc viền bạc hoặc vàng, vừa có màu đá vừa có lớp kim loại bảo vệ cạnh.
Chọn hồ ly bạc hay vàng theo nhu cầu
Không có lựa chọn đúng cho tất cả. Vài gợi ý theo hoàn cảnh hay gặp:
- Đeo hằng ngày, ngân sách vừa phải: bạc 925 xi rhodium, chi tiết vừa phải, ít đá đính.
- Thích món giữ giá trị kim loại, đeo lâu năm: vàng 14K hoặc 18K, đúc dày, mua nơi có hoá đơn ghi trọng lượng.
- Da nhạy cảm, hay ngứa khi đeo trang sức: hỏi rõ hợp kim có niken không; vàng tuổi cao và bạc 925 chất lượng tốt thường ít gây kích ứng hơn hợp kim rẻ.
- Người hay vận động, làm việc tay chân: tránh mặt có đá đính nhiều và đuôi xoè mảnh; chọn mặt khối gọn.
- Làm quà cho người trẻ: hồ ly bạc nhỏ, dáng dễ thương, dễ phối với đồ hằng ngày.
- Làm quà cho người lớn tuổi: cân nhắc ý nghĩa hồ ly với người nhận trước, vì một số người lớn tuổi vẫn ngại hình tượng này.
Dù chọn loại nào, nên để ý khoen nối mặt với dây. Khoen dày, hàn kín, nằm đúng trọng tâm giúp mặt hồ ly đứng thẳng và không bị tuột khỏi dây khi vướng.
Làm sạch hồ ly bạc bị xỉn tại nhà
Bạc xỉn là do bạc phản ứng với các hợp chất lưu huỳnh trong không khí, mồ hôi, mỹ phẩm, tạo lớp bạc sunfua màu vàng đến đen. Lớp này làm sạch được nếu làm nhẹ nhàng:
- Rửa mặt hồ ly bằng nước ấm và chút xà phòng trung tính để loại dầu, bụi; dùng bàn chải lông mềm chải vào khe đuôi.
- Lau khô bằng khăn bông mềm.
- Dùng khăn đánh bạc chuyên dụng chà nhẹ theo một chiều ở các bề mặt lồi; với rãnh làm đen chủ động, chỉ lau phần nổi.
- Nếu mặt có đá đính dán keo hoặc đá mềm, tránh để khăn đánh bạc chà lên đá; không ngâm vào dung dịch tẩy bạc.
- Lau lại bằng khăn khô sạch và cất ngay vào túi kín hoặc hộp có nắp.
- Với mặt xi rhodium hoặc mạ vàng, không dùng khăn đánh bạc có chất mài, chỉ rửa xà phòng nhẹ và lau khô để tránh làm mòn lớp xi.
Các mẹo lan truyền như chà kem đánh răng, ngâm giấm, đun với muối và giấy nhôm có thể làm sạch bạc nhưng cũng dễ làm trầy bề mặt, mòn lớp xi và hỏng đá. Nếu mặt hồ ly có giá trị hoặc nhiều chi tiết, mang đến tiệm kim hoàn làm sạch an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Hồ ly bạc đeo lâu có đen da không?
Một số người thấy vết xám nhẹ trên da chỗ đeo bạc, thường do mồ hôi phản ứng với bạc hoặc với kim loại pha trong hợp kim. Lau mặt và dây thường xuyên, tháo ra khi tập luyện ra nhiều mồ hôi sẽ hạn chế hiện tượng này. Nếu da ngứa, đỏ, nên ngưng đeo.
Hồ ly vàng 18K có bị xỉn không?
Vàng 18K rất ít xỉn trong điều kiện bình thường. Phần kim loại pha có thể làm bề mặt hơi ngả màu sau thời gian dài tiếp xúc hoá chất, nhưng làm sạch dễ dàng. Hồ ly vàng trắng xi rhodium có thể ngả vàng nhẹ khi lớp xi mòn, lúc đó cần xi lại.
Bạc 925 và bạc ta, loại nào hợp làm mặt hồ ly?
Bạc 925 cứng hơn bạc ta nên giữ được chi tiết đuôi, tai, mắt sắc nét và ít móp hơn. Bạc ta có hàm lượng bạc cao, mềm, hợp với vòng trơn hơn là mặt nhiều chi tiết. Vì vậy phần lớn mặt hồ ly bạc trên thị trường làm bằng bạc 925.
Có cần tháo hồ ly bạc khi tắm biển không?
Nên tháo. Nước biển, kem chống nắng và cát làm bạc xỉn nhanh, mài mòn lớp xi, làm đá dán keo bong ra. Mặt hồ ly nhỏ rơi xuống nước biển gần như không tìm lại được. Cất vào túi kín trong lúc bơi rồi đeo lại sau khi tắm nước ngọt.
Mặt hồ ly kim loại bị trầy có đánh bóng lại được không?
Được. Tiệm kim hoàn có thể đánh bóng lại bạc và vàng, làm mờ vết trầy nhỏ. Với mặt xi rhodium hoặc mạ vàng, sau khi đánh bóng cần xi lại. Mỗi lần đánh bóng sẽ mất đi một lượng kim loại rất nhỏ, nên không nên làm quá thường xuyên.
Hồ ly mạ vàng có đáng mua không?
Đáng nếu bạn cần màu vàng với chi phí thấp và chấp nhận lớp mạ sẽ mòn dần. Hãy hỏi phôi bên trong là bạc hay hợp kim; phôi bạc mạ vàng bền và an toàn với da hơn phôi hợp kim rẻ. Đừng nhầm hồ ly mạ vàng với hồ ly vàng thật khi so giá.