Vòng đá núi lửa là chuỗi hạt mài từ đá bazan có nhiều lỗ khí, đôi khi là đá bọt núi lửa gọi là scoria; hạt nhẹ, mặt nhám, màu đen xám hoặc nâu đỏ, và vì xốp nên thấm được vài giọt tinh dầu rồi toả mùi nhẹ trong nhiều giờ. Đây là lý do nó được bán nhiều dưới tên vòng tinh dầu hay vòng khuếch tán mùi.
Người mua hay bối rối vì cùng một tên gọi mà hạt có loại đen nhám, loại đỏ gạch, loại xanh lam, tím hồng sặc sỡ. Bài này giải thích hạt đá núi lửa thật trông ra sao, màu nào là tự nhiên, màu nào là nhuộm, cách nhỏ dầu sao cho không hại da, và vì sao vòng loại này hay đứt dây hơn vòng đá bóng. Phần ý nghĩa theo quan niệm được nói ngắn gọn, vì với món đồ này, chuyện đeo cho êm và bền mới là điều bạn gặp mỗi ngày.
Hạt đá núi lửa làm từ gì
Khi dung nham bazan phun lên, khí hoà tan trong nó thoát ra như bọt trong nồi cháo đang sôi. Nếu dung nham nguội cứng lại khi bọt còn kẹt bên trong, ta có đá bazan lỗ rỗng; nếu bọt nhiều đến mức đá nhẹ và giòn như than xỉ, giới địa chất gọi là scoria. Đá bọt pumice là loại còn xốp hơn nữa, thường màu sáng và nổi được trên nước, ít khi dùng làm hạt vòng vì quá mềm.
Bazan là đá chứ không phải một khoáng vật duy nhất: nó gồm các tinh thể rất nhỏ của plagioclase, pyroxen và đôi khi olivin, cùng phần thuỷ tinh. Độ cứng của từng hạt khoáng khá cao, nhưng vì có lỗ rỗng nên viên hạt dễ sứt cạnh lỗ và mặt luôn nhám. Tỉ trọng biểu kiến thấp hơn đá đặc, nên một chiếc vòng hạt 10 ly đá núi lửa nhẹ hơn hẳn vòng mã não cùng cỡ.
Việt Nam có nhiều vùng đất đỏ bazan ở Tây Nguyên và đảo núi lửa như Lý Sơn, nhưng hạt vòng bán trên thị trường thường được mài sẵn ở các xưởng lớn rồi nhập về; người bán ít khi biết chính xác mỏ đá. Bạn không cần đòi nguồn gốc mỏ, chỉ cần hỏi hạt là đá tự nhiên để mộc hay đã nhuộm màu, và lỗ xâu dây đã được mài nhẵn chưa.
Màu hạt đá núi lửa: màu nào tự nhiên, màu nào nhuộm
Phần lớn hạt bán ra là màu đen xám vì đó là màu gốc của bazan. Các màu khác hoặc do khoáng sắt bị ô-xi hoá, hoặc do nhuộm.
| Màu hạt | Thường là | Cách nhận biết | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đen, đen xám | Tự nhiên | Lỗ khí lộ rõ, đáy lỗ cùng màu với mặt hạt | Có lô được phủ sáp nhẹ cho đen đậm hơn |
| Nâu đỏ, đỏ gạch | Thường tự nhiên | Màu không đều, có chỗ ngả nâu tối | Do sắt trong đá bị ô-xi hoá khi nguội |
| Xanh lam, xanh lá, tím, hồng | Nhuộm | Màu đều tăm tắp, đáy lỗ khí đậm màu hơn mặt | Có thể ra màu khi gặp mồ hôi, nước |
| Trắng, kem | Nhuộm tẩy hoặc đá khác | Mặt phấn, cọ mạnh để lại bột trắng | Hỏi người bán đá gốc là gì |
| Phủ ánh kim | Mạ phủ | Lớp bóng trên nền nhám, cạnh lỗ bong trước | Lớp phủ mòn dần khi đeo |
Hạt nhuộm không phải là hàng xấu nếu được nói rõ; điều đáng tránh là hạt nhuộm bán như "đá núi lửa màu tự nhiên hiếm". Một mẹo đơn giản: thấm bông gòn với chút nước, chà vào hạt ở chỗ khuất rồi xem bông có ra màu không.
Nhỏ tinh dầu vào vòng cho đúng cách
Khả năng giữ mùi là điểm khiến vòng đá núi lửa khác các vòng đá khác. Nhỏ dầu đúng cách giúp mùi bền mà không làm hại da hay dây.
- Chỉ nhỏ vào hạt đá núi lửa, không nhỏ vào hạt đá bóng hay charm kim loại xen giữa; một vòng thường chỉ cần một đến ba giọt cho cả chuỗi.
- Nhỏ dầu khi vòng đang tháo ra, đặt trên đĩa sứ, đợi dầu thấm hết vào hạt rồi mới đeo; dầu còn đọng trên mặt hạt sẽ dây ra cổ tay và quần áo.
- Ưu tiên tinh dầu đã pha loãng hoặc loại dịu như oải hương; tinh dầu họ cam chanh như bergamot có thể làm da nhạy cảm với nắng, tinh dầu quế, đinh hương dễ gây kích ứng.
- Thử trước trên một vùng da nhỏ ở mặt trong cổ tay vài giờ; nếu đỏ, ngứa thì tháo vòng, rửa da bằng xà phòng và không dùng loại dầu đó nữa.
- Đổi mùi bằng cách để vòng nơi thoáng vài ngày cho mùi cũ bay bớt; không ngâm cồn hay nước nóng vì làm dây chun lão hoá nhanh.
- Không cho trẻ nhỏ đeo vòng đã nhỏ tinh dầu và cất lọ dầu xa tầm tay trẻ; một số loại tinh dầu gây ngộ độc nếu nuốt phải.
Tinh dầu không biến vòng thành dụng cụ chữa bệnh. Nếu bạn dùng mùi hương để thư giãn, đó là thói quen dễ chịu; còn mất ngủ, đau đầu kéo dài vẫn cần gặp bác sĩ.
Chọn cỡ hạt, kiểu dây và cách phối
Cỡ hạt. Hạt 8 ly hợp cổ tay nữ và người thích vòng mảnh; hạt 10 ly là cỡ phổ biến cho nam; hạt 12 ly trở lên cho cảm giác mạnh nhưng nặng tay và dễ vướng khi gõ phím. Vì đá núi lửa nhẹ, bạn có thể chọn hạt lớn hơn một cỡ so với vòng đá đặc mà không thấy nặng.
Dây chun và dây cước. Mặt nhám và cạnh lỗ sắc của đá núi lửa cọ vào dây mỗi lần bạn xoay vòng, nên dây chun mỏng là thứ hỏng đầu tiên. Nên chọn vòng xâu bằng dây chun nhiều sợi bện, hoặc yêu cầu người bán xâu đôi dây. Với vòng hạt to, dây cước co giãn loại dày bền hơn.
Hạt chặn và charm. Nhiều mẫu xen hạt kim loại hoặc hạt đá bóng giữa các hạt đá núi lửa để giảm cọ dây và tạo điểm nhấn. Hạt kim loại mạ nên chọn loại không gây dị ứng nếu da bạn nhạy cảm.
Phối với vòng khác. Vòng đá núi lửa nhám sẽ cào xước vòng đá mềm như obsidian, ngọc lam, mã não đeo sát bên. Nếu thích đeo nhiều vòng, để vòng đá núi lửa ở ngoài cùng hoặc đeo tay khác.
Quần áo và đồng hồ. Mặt hạt nhám có thể làm xù sợi áo len, áo lụa ở cổ tay và làm xước mặt kính đồng hồ. Đây là điều nhỏ nhưng người đeo lâu đều nhận ra.
Ý nghĩa theo quan niệm và giới hạn của nó
Trong cách diễn giải phổ biến của giới bán vật phẩm, đá núi lửa được gắn với hình ảnh lửa và đất: sinh ra từ lòng núi lửa, nguội thành đá, nên được mô tả là đá của sự vững chãi, tiếp đất. Theo cách xếp ngũ hành theo màu, hạt đen hay được gợi ý cho người hợp hành Thuỷ, hạt nâu đỏ gợi ý cho hành Hoả, Thổ. Những gợi ý này là quan niệm văn hoá, có giá trị như một câu chuyện đi kèm món đồ.
Bạn có thể gặp những lời quảng cáo rằng đá núi lửa "hút độc tố", "cân bằng năng lượng cơ thể" hay "giảm căng thẳng". Không có bằng chứng đo đạc nào cho thấy hạt đá đeo trên tay làm được những việc đó. Điều có thật là mùi tinh dầu nhỏ vào hạt, cảm giác nhẹ tay và vẻ mộc của đá.
Khi chọn mua làm quà, bạn có thể giới thiệu với người nhận đúng như vậy: một chiếc vòng đá tự nhiên, nhẹ, giữ được mùi hương họ thích. Cách nói này vừa trung thực vừa đủ ấm áp, không cần mượn lời hứa hẹn nào khác.
Cũng nên biết rằng vòng đá núi lửa hợp phong cách thường ngày hơn là dịp trang trọng. Màu đen nhám đi cùng áo phông, sơ mi vải thô, đồng hồ dây da rất tự nhiên, nhưng đứng cạnh trang phục dự tiệc hay áo dài lụa thì dễ trông lạc tông. Nhiều người vì thế giữ một chiếc vòng đá núi lửa để đeo đi làm, đi chơi, và một chiếc vòng đá bóng cho lúc cần chỉn chu hơn.
Giữ vòng đá núi lửa cho bền
Đá núi lửa ít khi hỏng; thứ hỏng là dây, màu nhuộm và lớp dầu cũ bám bụi trong lỗ khí.
- Tháo vòng khi tắm, rửa bát, bơi, đặc biệt là nước hồ bơi có clo; nước thấm vào lỗ rỗng làm hạt lâu khô, mùi dầu biến chất và dây chun mau giòn.
- Lỗ khí giữ bụi và mồ hôi; định kỳ dùng bàn chải lông mềm khô quét nhẹ, nếu cần thì lau khăn hơi ẩm rồi để khô tự nhiên chỗ thoáng, không phơi nắng gắt.
- Kiểm dây mỗi vài tháng: dây chun bắt đầu bạc màu, mất độ đàn hồi hoặc có sợi bung là lúc thay, trước khi vòng đứt rơi hạt.
- Hạt nhuộm không ngâm nước, không để dính nước hoa, kem chống nắng lâu vì dễ phai và dây màu sang da, áo sáng màu.
- Cất vòng trong túi vải riêng, tránh để chung hộp với vòng đá bóng vì hạt nhám sẽ cào xước chúng.
- Khi thay dây, đếm và xếp hạt theo thứ tự trên khăn trước khi cắt dây cũ để giữ đúng mẫu ban đầu.
Mua vòng đá núi lửa: hỏi gì trước khi đặt
Vì hạt đá núi lửa rẻ hơn nhiều loại đá khác, phần chất lượng thường nằm ở khâu hoàn thiện. Bạn nên hỏi cỡ hạt chính xác theo ly, chu vi vòng hoặc vòng có điều chỉnh được không, dây loại gì, có xâu đôi không, hạt là màu tự nhiên hay nhuộm, và hạt xen giữa làm bằng gì. Nếu bạn định nhỏ tinh dầu, hỏi thêm hạt có phủ sáp hay keo không, vì lớp phủ dày làm hạt khó thấm.
Khi nhận hàng, đeo thử và xoay vòng vài vòng để xem cạnh lỗ có cấn da hay cọ dây không, soi từng hạt tìm vết nứt xuyên, chà nhẹ một hạt bằng khăn ẩm xem có ra màu. Một vòng đạt yêu cầu là hạt tròn đều, lỗ khí phân bố tự nhiên, không có hạt bể cạnh, dây căng vừa và nút buộc giấu gọn trong lỗ hạt.
Nếu muốn so nhiều mẫu, xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để chọn đúng cỡ hạt và màu đá trước khi đặt, rồi đối chiếu với những điểm kiểm tra nêu trên khi nhận vòng.
Câu hỏi thường gặp
Đá núi lửa thật có nổi trên nước không?
Hạt bazan lỗ rỗng làm vòng thường không nổi, vì phần đá giữa các lỗ khí vẫn đặc và nặng hơn nước. Đá bọt pumice mới là loại nổi được. Vì vậy thả hạt vào nước không phải cách để kết luận thật giả, và ngâm nước còn làm dây chun nhanh hỏng.
Vì sao đeo vòng đá núi lửa lại bị ra màu đen ở cổ tay?
Thường là do hạt được nhuộm hoặc phủ màu để đen đều hơn, gặp mồ hôi và tinh dầu thì màu tan ra. Bạn lau hạt bằng khăn ẩm vài lần cho phần màu dư trôi bớt, tránh nhỏ dầu đậm đặc. Nếu vẫn ra màu nhiều, nên đổi sang vòng hạt mộc.
Nhỏ tinh dầu thì mùi giữ được bao lâu?
Tuỳ loại dầu, lượng dầu, nhiệt độ và độ xốp của hạt. Thông thường mùi rõ trong vài giờ đầu rồi nhạt dần trong một đến hai ngày. Nhỏ nhiều hơn không làm mùi bền hơn bao nhiêu mà chỉ làm dầu đọng lại, dây ra da và quần áo.
Người da nhạy cảm có nên đeo vòng đá núi lửa không?
Bản thân đá bazan ít gây dị ứng, nhưng mặt nhám có thể cọ xát gây đỏ da ở người da mỏng, và hạt nhuộm hay tinh dầu là nguồn kích ứng hay gặp hơn. Chọn hạt mộc, không nhỏ dầu, đeo lỏng tay. Nếu da đỏ, ngứa kéo dài, hãy tháo vòng và hỏi bác sĩ da liễu.
Vòng đá núi lửa có cần khai quang hay tẩy uế không?
Đây là tập quán tuỳ gia đình, không bắt buộc. Nếu bạn muốn làm theo nếp nhà, nên tránh ngâm vòng trong nước muối lâu vì muối kết tinh trong lỗ khí và làm dây hỏng. Về mặt vật lý, lau bụi và để khô thoáng là đủ để vòng sạch sẽ.
Trẻ em đeo vòng đá núi lửa được không?
Trẻ nhỏ không nên đeo vòng hạt vì nguy cơ đứt dây và nuốt hạt gây hóc. Với trẻ lớn hơn, chọn hạt nhỏ, dây chắc, không nhỏ tinh dầu và có người lớn để ý. Cất vòng khi trẻ ngủ hoặc chơi vận động mạnh để tránh vướng và siết cổ tay.