Trên bàn làm việc mặt kính, món nào cũng cần một lớp lót mềm dưới đáy: nỉ dày, da mỏng, silicon trong hoặc đế gỗ có dán nỉ. Đáy đá thô chưa mài, đáy đồng đúc có ba vấu nhỏ và quả cầu đặt trên đế kim loại là ba thứ làm trầy kính nhanh nhất. Món nặng trên 1,5 kg nên đặt gần chân bàn hoặc khung đỡ, không đặt giữa tấm kính hay sát mép kính, và tránh để món nặng có thể rơi từ độ cao vài chục phân xuống mặt kính.
Bàn mặt kính được nhiều người chọn vì nhìn sạch, sáng và hiện đại, đặc biệt ở văn phòng thiết kế, phòng giám đốc nhỏ và góc làm việc tại nhà. Nhưng kính là vật liệu cứng mà giòn: chịu được nhiều thứ, trừ trầy xước do vật cứng hơn nó và lực tập trung vào một điểm nhỏ. Mà đá thạch anh, đá mã não lại cứng hơn kính. Bài dưới đây giải thích vì sao, chọn lót đế thế nào và đặt món nặng ở đâu cho an toàn.
Vì sao đá làm trầy kính mà kính không làm trầy đá
Độ cứng khoáng vật thường được so trên thang Mohs, từ 1 tới 10. Kính thông thường nằm khoảng 5,5. Thạch anh, gồm cả thạch anh tím, thạch anh vàng, thạch anh hồng, ở mức 7; mã não, đá mắt hổ cũng thuộc họ thạch anh nên cứng xấp xỉ. Ngọc bích nephrite khoảng 6 đến 6,5, jadeite khoảng 6,5 đến 7. Nghĩa là gần như mọi món đá quý phổ biến đều cứng hơn mặt kính.
Vật cứng hơn trượt trên vật mềm hơn sẽ để lại vết xước. Một cụm thạch anh có đáy thô, nhiều cạnh sắc, bị kéo lê vài phân trên mặt kính lúc lau bàn là đủ để lại những đường xước mảnh không bao giờ mất. Ngược lại, kính trượt trên đá thì hầu như không làm gì được đá.
Đồng và hợp kim mềm hơn kính nên tự thân không làm trầy, nhưng đáy món đồng hay dính cát mịn, bụi đá, hạt cát từ đường phố bay vào. Những hạt đó mới là thứ cào xước khi món bị dịch chuyển. Vì thế, kể cả với món đồng, lớp lót vẫn cần thiết.
Nhu cầu, món hay chọn cho bàn kính và cách lót
Bảng dưới gom các món phổ biến trên bàn kính, nêu rủi ro riêng và cách lót. Ý theo tập quán chỉ là lý do người ta chọn món:
| Nhu cầu | Món hay chọn | Rủi ro trên kính | Cách lót và đặt |
|---|---|---|---|
| Món tròn đầy cho bàn sáng màu | Quả cầu đá trên đế | Đế kim loại có chân nhỏ cào xước; quả cầu lăn nếu rơi khỏi đế | Đế gỗ đáy phẳng có dán nỉ, hoặc vòng đệm nỉ dày |
| Món tài lộc theo tập quán | Cụm thạch anh, cây đá quý | Đáy đá thô nhiều cạnh sắc | Đặt trên đế gỗ hoặc khay; không đặt trực tiếp |
| Món linh vật nhỏ | Tỳ hưu, thiềm thừ đá hoặc đồng | Đáy đá mài chưa kỹ, đáy đồng có vấu | Dán nỉ tròn dưới đáy, kiểm đáy trước khi đặt |
| Món có công năng | Bình bút, chặn giấy đá | Bị kéo lê nhiều lần mỗi ngày | Dán nỉ toàn bộ đáy, chọn món có đáy mài phẳng |
| Món lớn cho bàn rộng | Thuyền buồm, núi đá | Nặng, tạo lực tì lớn | Đặt trên khay gỗ trải rộng lực, gần khung đỡ |
| Món nhỏ trang trí | Đồng xu, đá vụn trong đĩa | Rơi vãi, lăn | Đĩa có đáy lót, không đổ đá vụn trực tiếp lên kính |
Tóm gọn bảng: không món nào chạm kính trực tiếp, và món càng hay bị dịch chuyển thì lớp lót càng phải dày và phủ kín đáy.
Các loại lót đế và khi nào dùng loại nào
Nỉ dán. Miếng nỉ tròn hoặc cắt theo đáy, có keo sẵn. Rẻ, dễ thay, trượt êm khi cần dời món. Nỉ mỏng dưới 2 mm mòn nhanh với món nặng, nên chọn nỉ dày 3–5 mm cho món trên 1 kg. Nỉ bám bụi và cát theo thời gian; vài tháng nên lật món lên phủi bụi hoặc thay miếng mới.
Silicon trong. Không trượt, gần như vô hình trên kính. Hợp món cần đứng yên, như món trên bàn có người hay vịn. Nhược điểm là không trượt được khi muốn dời, phải nhấc lên.
Da mỏng hoặc tấm lót bàn. Một tấm lót da hay vải dày đặt ở góc bàn, mọi món đặt lên trên. Vừa bảo vệ kính, vừa tạo một "vùng vật phẩm" rõ ràng, nhìn gọn mắt. Hợp người có nhiều hơn một món.
Đế gỗ có dán nỉ. Cho cụm đá, cây đá quý, núi đá đáy thô. Đế gỗ phân bố lực ra diện tích lớn hơn, lớp nỉ dưới đế lo việc chống trầy. Đây là lựa chọn bền nhất cho món đáy không đều.
Kính cường lực, kính thường và lực tì tập trung
Phần lớn bàn làm việc mặt kính hiện nay dùng kính cường lực dày 8–12 mm. Kính cường lực chịu lực đều trên bề mặt khá tốt, nhưng có một điểm yếu ít người biết: khi bị va đập mạnh vào một điểm nhỏ, đặc biệt ở cạnh và góc, nó có thể vỡ vụn toàn bộ tấm thành hạt nhỏ. Mặt bàn kính thường, không cường lực, thì nứt thành mảnh sắc.
Với vật phẩm, rủi ro lớn nhất không phải trọng lượng tĩnh. Một quả cầu đá ba cân nằm yên trên đế gỗ có lót nỉ chỉ tạo lực chia ra diện tích lớn, không đáng lo. Rủi ro là cú rơi: quả cầu lăn khỏi đế rơi từ độ cao vài chục phân xuống mặt kính, hay món đá trượt khỏi tay khi đang lau. Điểm chạm nhỏ, lực lớn, đúng kiểu va đập mà kính sợ nhất.
Vì thế, trên bàn kính, nên lau món ở tư thế thấp, nhấc món lên rồi để xuống một tấm khăn gấp dày trước khi lau mặt kính. Không chuyền món nặng qua phía trên mặt kính. Món có thể lăn như quả cầu, trứng đá, nên đặt trên đế lõm sâu hoặc vòng đệm cao.
Đặt món nặng ở đâu trên bàn kính
Bàn kính thường có hai kiểu khung. Kiểu thứ nhất là khung kim loại hoặc gỗ chạy quanh viền và kính nằm trên khung. Kiểu thứ hai là kính đặt trên vài chân hay vài điểm đỡ, phần giữa tấm kính để trống. Với kiểu thứ hai, vùng giữa tấm kính là vùng chịu lực kém nhất khi có va đập.
Món nặng trên 1,5 kg nên đặt ở vùng ngay phía trên khung hoặc chân đỡ, thường là gần hai đầu bàn. Món nhẹ hơn đặt đâu cũng được. Không đặt món nặng sát mép kính phía người ngồi, vì đó là vùng hay bị va bởi khuỷu tay, túi xách, và cạnh kính là chỗ dễ mẻ nhất.
Một mẹo nhỏ: nhìn xuyên qua mặt kính từ phía trên để thấy khung và chân nằm ở đâu. Đánh dấu bằng mắt vùng có khung bên dưới, đó là "vùng vật phẩm nặng" của bàn bạn.
Bàn kính có ngăn kéo treo bên dưới thì phần kính phía trên ngăn kéo cũng là vùng hay chịu lực khi người ngồi tì tay kéo ngăn. Không đặt món nặng ngay trên ngăn kéo; vừa vướng, vừa cộng thêm lực tì vào đúng vùng đã chịu nhiều lực.
Bàn kính nhìn trong suốt: chọn món cho cả mặt dưới
Một điều thú vị của bàn kính là người ngồi nhìn thấy cả mặt dưới của món qua tấm kính khi cúi xuống, và khách ngồi đối diện nhìn thấy đáy món phản chiếu. Đáy món dán nỉ cắt nham nhở, miếng silicon ố vàng, đáy đồng lộ vết ráp khuôn sẽ hiện ra rõ hơn trên bàn gỗ. Cắt miếng lót tròn gọn đúng cỡ đáy, chọn màu nỉ cùng tông với món hoặc màu trong suốt.
Bàn kính còn lộ mọi thứ nằm bên dưới: dây sạc, ổ cắm, thùng rác, chân ghế. Món đặt trên mặt kính được nhìn chồng lên nền đó. Đặt món chính ở vùng mặt kính mà phía dưới gọn nhất, thường là đầu bàn xa ổ điện, để món không đứng giữa một búi dây. Nếu bên dưới bàn có ngăn treo hay hộc tủ, phần kính phía trên hộc là phông nền tối, làm món đá sáng màu nổi lên rõ.
Bàn kính cũng làm nổi bật màu đá: ánh sáng phản xạ từ mặt kính lên đáy món làm phần dưới của cụm thạch anh, quả cầu ngọc sáng hơn hẳn trên bàn gỗ. Nhiều người chọn bàn kính chính vì hiệu ứng này, nên món có độ trong hoặc màu sáng thường đẹp hơn món đục tối khi đặt ở vùng bàn không có nắng.
Bàn gỗ phủ kính: kiểu bàn cũ vẫn còn rất nhiều
Ngoài bàn kính nguyên tấm, nhiều văn phòng, nhất là cơ quan và doanh nghiệp lâu năm, vẫn dùng kiểu bàn gỗ có một tấm kính mỏng đặt phủ lên mặt. Tấm kính này thường dày 4–5 mm, không cường lực, cắt vừa mặt bàn, bên dưới kẹp lịch công tác, danh bạ, ảnh. Đây là kiểu kính dễ nứt nhất khi có món nặng rơi xuống, và vết nứt thường chạy dài cả tấm.
Tấm kính mỏng đặt trên gỗ cũng hay không nằm phẳng tuyệt đối: chỗ gỗ hơi lõm, chỗ có giấy kẹp dày hơn. Món nặng đặt lên chỗ kính bị kênh sẽ tạo một điểm chịu lực, lâu ngày có thể nứt từ đó. Trước khi đặt món đá nặng, ấn nhẹ tay lên vùng định đặt xem kính có bập bênh không; nếu có, chuyển sang chỗ khác hoặc kê lại giấy bên dưới cho phẳng.
Với kiểu bàn này, món hợp nhất là món nhẹ dưới 1 kg, có đế gỗ hoặc lót nỉ dày. Món nặng hơn đặt trên một tấm lót bàn bằng da hoặc vải dày để chia lực ra diện tích rộng.
Kiểm đáy món trước khi đặt lên kính
Với bàn kính, khâu kiểm hàng quan trọng nhất không phải món thật hay giả mà là đáy món:
- Lật món lên, miết ngón tay qua đáy: đáy đá mài phẳng thì nhẵn, đáy thô có cạnh sắc cần đế.
- Đáy đồng xem có vấu, ba chân nhỏ hay viền sắc không; có thì dán nỉ phủ cả viền.
- Đế quả cầu bằng kim loại hay gỗ? Đế kim loại có chân nhỏ nên thay hoặc dán nỉ từng chân.
- Đặt thử món lên một tấm kính khác hay mặt gương ở cửa hàng, nhấc lên xem có để lại vết không.
Nếu mua online, hỏi người bán ảnh chụp đáy món. Phần lớn ảnh sản phẩm chỉ chụp mặt trước, trong khi với bàn kính, đáy mới là thứ quyết định món có dùng được ngay hay phải gia công thêm đế.
Đã ưng một quả cầu cho bàn kính thì xem thêm ở nhóm Quả Cầu, Đĩa Thất Tinh trên vatphamphongthuy.com, để ý loại đế đi kèm vì với mặt kính, cái đế quan trọng gần ngang quả cầu.
Lau bàn kính có vật phẩm
Bàn kính cần lau thường xuyên vì dấu tay, bụi hiện rõ. Nước lau kính phổ biến chứa cồn hoặc amoniac, không có hại cho đá nhưng có thể làm loang lớp phủ trên món đồng và làm hỏng keo của cây đá quý. Khi lau, nhấc món ra hẳn, lau kính, đợi khô rồi mới đặt lại. Đừng xịt nước lau kính trực tiếp quanh chân món.
Miếng nỉ dưới đáy món bị ướt sẽ giữ ẩm và bám bụi nhanh hơn. Nếu nỉ đã ướt, để khô hẳn hoặc thay miếng mới. Món đá thì lau khăn ẩm riêng, không cần chung quy trình với kính.
Khoảng ba bốn tháng một lần, lật hết món lên kiểm miếng lót: nỉ đã mòn mỏng, có hạt cát kẹt bên trong không. Một hạt cát kẹt trong nỉ là đủ để cào một vòng tròn mảnh lên mặt kính mỗi lần món xoay nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
Đặt đá thạch anh trực tiếp lên bàn kính có sao không?
Có thể làm trầy kính, vì thạch anh cứng hơn kính thông thường. Đáy thô hoặc đáy có cạnh sắc khi bị dịch chuyển sẽ để lại vết xước không xoá được. Nên lót nỉ dày, silicon hoặc đặt trên đế gỗ có dán nỉ.
Bàn kính cường lực chịu được quả cầu đá nặng bao nhiêu?
Trọng lượng tĩnh của một quả cầu vài cân đặt trên đế có lót thường không phải vấn đề với kính cường lực dày. Rủi ro là va đập điểm khi quả cầu rơi khỏi đế. Đặt món nặng gần khung đỡ và dùng đế lõm sâu.
Dùng loại lót nào cho món đồng trên bàn kính?
Nỉ dày dán kín đáy là đủ cho hầu hết món đồng. Nếu đáy có vấu hay ba chân nhỏ, dán nỉ từng chân. Đồng mềm hơn kính nhưng cát bụi bám dưới đáy mới là thứ gây xước.
Mặt bàn kính đã bị trầy do đá thì có xử lý được không?
Vết xước nông đôi khi được làm mờ bằng dịch vụ đánh bóng kính chuyên dụng, nhưng vết sâu hầu như không mất hẳn. Tự chà bằng kem đánh răng hay bột mài dễ làm loang mờ cả vùng. Phòng từ đầu bằng lót đế là cách chắc nhất.
Có nên dùng nước lau kính khi đang để vật phẩm trên bàn?
Nên nhấc món ra trước. Nước lau kính có cồn hoặc amoniac có thể làm loang lớp phủ đồng và ảnh hưởng keo của cây đá quý. Lau kính xong đợi khô rồi đặt món lại.