Tượng Tam Đa bột đá được làm từ bột đá xay mịn trộn với nhựa polyester và chất đóng rắn, đổ vào khuôn silicone, sau đó sơn màu hoặc phủ nhũ vàng; tượng resin là loại có tỉ lệ nhựa cao hơn, nhẹ hơn. Đây là vật liệu tổng hợp, không phải đá tạc nguyên khối, nên giá mềm, làm được cỡ lớn, nhiều màu, nhưng lớp màu ngoài cần giữ đúng cách.
Người mua thường bối rối trước những tên gọi như "bột đá cao cấp", "đá non", "mạ vàng 24K" trên mô tả sản phẩm. Bài này nói rõ bột đá là gì, vì sao tượng bột đá chiếm phần lớn kệ hàng Tam Đa, cách nhận một bộ làm kỹ, đọc đúng chữ "mạ vàng", và lau dọn sao cho lớp nhũ không bong sau một hai mùa Tết.
Bột đá là gì và tượng được làm ra thế nào
Quy trình phổ biến bắt đầu từ một mẫu gốc do thợ nặn bằng đất hoặc tạc bằng gỗ. Từ mẫu gốc, xưởng làm khuôn silicone mềm, có thể tách đôi hoặc tách nhiều mảnh. Hỗn hợp bột đá, thường là bột đá vôi hoặc bột đá cẩm thạch, trộn với nhựa polyester lỏng và chất đóng rắn, được đổ vào khuôn. Sau vài giờ hỗn hợp cứng lại, thợ tháo khuôn, cắt ba via ở đường nối khuôn, trám bọt khí rồi mới sơn.
Tỉ lệ bột đá và nhựa quyết định cảm giác cầm. Nhiều bột đá thì tượng nặng tay, mát, gõ tiếng đanh hơn; nhiều nhựa thì nhẹ, có khi hơi ấm tay và bề mặt chỗ sứt có vẻ trong như nhựa. Cả hai đều là vật liệu tổng hợp; "bột đá cao cấp" trên mô tả thường chỉ là cách gọi thương mại, không phải tiêu chuẩn kỹ thuật nào.
Vì đổ khuôn, một khuôn tốt cho ra hàng trăm bộ giống nhau. Khuôn dùng lâu sẽ mòn, các chi tiết như râu, ngón tay, hoạ tiết dơi trên áo mờ dần. Đây là lý do cùng một mẫu mà có bộ nét sắc, có bộ nét nhoè: bộ đầu khuôn và bộ cuối khuôn khác nhau rõ.
Ngoài bột đá thông thường, có loại gọi là composite, thường được gia cường thêm sợi thuỷ tinh, dùng cho tượng cỡ lớn đặt sảnh hoặc ngoài trời. Composite chịu va đập và thời tiết tốt hơn, nhưng cũng là vật liệu tổng hợp. Với bộ Tam Đa cỡ để tủ, kệ trong nhà, bột đá và resin là hai loại bạn gặp nhiều nhất.
Ưu và nhược điểm so với vật liệu khác
So với gỗ, sứ, đồng, tượng bột đá có chỗ mạnh và chỗ yếu riêng. Bảng giúp bạn quyết định có hợp nhu cầu không:
| Tiêu chí | Bột đá, resin | So với gỗ, sứ, đồng |
|---|---|---|
| Giá thành | Mềm, nhất là ở cỡ lớn | Gỗ đục tay, đồng đúc cùng cỡ thường cao hơn nhiều |
| Kích thước | Làm được bộ cao trên nửa mét mà vẫn nhẹ | Gỗ cỡ lớn dễ nứt, đồng cỡ lớn rất nặng |
| Màu sắc | Sơn được mọi màu, phủ nhũ vàng rực | Gỗ giữ màu gỗ, đồng giữ màu kim loại |
| Độ bền va đập | Giòn, rơi xuống nền gạch dễ vỡ hoặc sứt | Đồng bền nhất, gỗ chịu va tốt hơn |
| Độ bền lớp màu | Phụ thuộc chất lượng sơn; nhũ có thể xỉn, bong sau vài năm | Men sứ, màu đồng, vân gỗ bền hơn |
| Mùi khi mới | Có thể có mùi nhựa vài ngày đầu | Gỗ có mùi gỗ, sứ và đồng không mùi |
| Sửa chữa | Sứt nhỏ có thể trám và sơn lại | Sứ vỡ khó sửa, đồng gần như không cần sửa |
Bột đá hợp với người muốn một bộ Tam Đa cỡ lớn, nhiều màu, ngân sách vừa phải, và đặt ở chỗ ít va chạm. Nếu bạn muốn một bộ để lại cho con cháu nhiều chục năm, gỗ tốt hay đồng đúc là lựa chọn lâu dài hơn.
Đọc đúng chữ "mạ vàng", "dát vàng", "phủ nhũ"
Phủ nhũ vàng. Phần lớn tượng bột đá màu vàng óng là sơn nhũ, tức sơn có lẫn hạt ánh kim, phun hoặc quét lên bề mặt rồi phủ một lớp bóng. Đây là cách làm phổ biến và hợp lý cho vật liệu này.
"Mạ vàng" trên tượng bột đá. Mạ theo nghĩa kỹ thuật là phủ kim loại bằng điện hoá, vốn cần bề mặt dẫn điện. Bột đá không dẫn điện, nên chữ "mạ vàng" trên mô tả tượng bột đá thường là cách gọi chung cho lớp sơn nhũ màu vàng. Bạn nên hiểu như vậy để kỳ vọng đúng về độ bền.
Dát vàng lá. Có số ít tượng được dát vàng lá thật bằng tay lên lớp keo. Loại này nhìn có những đường nối lá mảnh, màu vàng ấm hơn nhũ, giá cao hơn nhiều và người bán thường ghi rõ loại vàng lá, tuổi vàng.
Hỏi gì người bán. Hỏi lớp vàng là sơn nhũ, vàng lá hay loại khác; có phủ bóng bảo vệ không; giữ màu được bao lâu trong điều kiện trong nhà. Câu trả lời rõ ràng là dấu hiệu người bán nắm hàng.
Nhận một bộ Tam Đa bột đá làm kỹ
Đứng trước kệ hàng hoặc khi nhận hàng online, bạn có thể kiểm nhanh những điểm sau:
- Đường nối khuôn: nhìn hai bên hông tượng, hàng làm kỹ đã mài phẳng đường nối, hàng làm vội còn gờ chạy dọc.
- Bọt khí: soi những lỗ nhỏ li ti ở chỗ lõm như kẽ tay, nếp áo; vài lỗ được trám sơn là bình thường, nhiều lỗ hở là đổ khuôn ẩu.
- Độ sắc chi tiết: râu ông Thọ, mặt em bé, cánh chuồn ông Lộc có rõ nét không; nét nhoè là dấu hiệu khuôn đã mòn.
- Lớp sơn: màu đều, không chảy giọt ở chân tượng, không loang ở chỗ chuyển màu giữa áo và mặt.
- Lớp nhũ: vàng đều, không có chỗ lộ lớp lót trắng hay xám ở đỉnh đầu, mép áo, những chỗ nhô ra.
- Đáy tượng: phẳng, có nỉ hoặc lớp đáy hoàn thiện sạch, không có cạnh sắc làm xước kệ.
- Mùi: mùi nhựa nhẹ vài ngày đầu là bình thường; mùi nồng kéo dài nên để tượng ở chỗ thoáng gió trước khi đặt vào tủ kín.
Khi mua ba ông rời, đặt cạnh nhau so màu sơn và nhũ: chênh lệch rõ cho thấy không cùng mẻ sơn.
Vì sao nhũ bong, sơn phai và cách tránh
Lớp nhũ và sơn trên tượng bột đá chịu ảnh hưởng của ba thứ: ánh nắng, độ ẩm và ma sát. Nắng chiếu trực tiếp qua cửa kính làm sơn phai và lớp phủ bóng ố vàng dần. Độ ẩm cao kéo dài, như mùa nồm miền Bắc, có thể làm lớp sơn phồng nhẹ ở những chỗ trám bọt khí. Ma sát do lau mạnh, nhất là bằng khăn thô hoặc khăn có chất tẩy, làm mòn nhũ ở những chỗ nhô ra như đỉnh đầu, quả đào, mép mũ.
Cách tránh khá đơn giản: đặt tượng trong nhà, xa cửa sổ hướng nắng; ưu tiên tủ kính có cửa để giảm bụi, nhờ đó ít phải lau; khi lau thì nhẹ tay. Tượng bột đá không nên đặt ngoài hiên, ngoài ban công hay sân vườn, trừ loại composite được làm và sơn riêng cho ngoài trời.
Nếu sau vài năm lớp nhũ đã xỉn hoặc bong vài chỗ nhỏ, có thể nhờ thợ sơn tượng phun lại. Việc này không phức tạp với bột đá: thợ làm sạch, trám chỗ sứt, sơn lót, phun nhũ, phủ bóng. Một bộ tượng cũ được làm mới như vậy có thể dùng thêm nhiều năm.
Lau và giữ tượng bột đá đúng cách
Lớp màu là phần dễ hỏng nhất, nên mọi thao tác đều nhằm bảo vệ nó:
- Quét bụi bằng chổi lông mềm hoặc cọ trang điểm sạch, đi theo chiều từ trên xuống, chú ý kẽ tay và nếp áo.
- Lau bề mặt bằng khăn sợi mịn khô; nếu có vết bẩn, dùng khăn hơi ẩm vắt thật kiệt, lau nhẹ rồi lau khô ngay.
- Không dùng cồn, nước lau kính, nước tẩy rửa, xăng thơm, vì chúng có thể hoà tan lớp phủ bóng và làm loang nhũ.
- Không ngâm hay xả nước, vì nước có thể ngấm vào lõi qua chỗ sứt nhỏ hoặc qua đáy.
- Khi nhấc tượng, đỡ thân và đế; với tượng cỡ lớn, hai người cùng nhấc, không kéo lê trên mặt kệ.
- Kiểm tượng mỗi lần dọn Tết: chỗ nào sứt hoặc bong sơn thì ghi lại để sửa một lượt.
Làm đúng những việc này, một bộ Tam Đa bột đá đặt trong nhà giữ được màu đẹp nhiều năm. Xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để biết bộ tượng là bột đá, resin hay vật liệu khác trước khi chọn.
Tượng bột đá bị sứt, vỡ: sửa hay thay
Sứt nhỏ ở mép áo hay đầu gậy là chuyện hay gặp nhất. Chỗ sứt thường lộ lõi trắng hoặc xám của bột đá. Với vết nhỏ, có thể dùng bột trám gốc nhựa trộn chất đóng rắn, đắp, chờ khô, chà nhẵn rồi tô màu bằng sơn acrylic gần màu. Nếu không tự tin, thợ sơn tượng sửa rất nhanh.
Gãy rời một chi tiết như gậy, quả đào, tay em bé thì gắn lại bằng keo hai thành phần, giữ cố định đến khi khô hẳn, sau đó sơn che đường nối. Vỡ lớn ở thân thì việc sửa tốn công hơn, có khi gần bằng mua mới, nên tuỳ giá trị kỷ niệm mà quyết định.
Theo quan niệm của nhiều gia đình, tượng bị sứt mẻ không phải điềm gì xấu, chỉ là đồ vật bị hư hỏng theo thời gian. Nếu thay bộ mới, bộ cũ có thể giữ lại nếu còn nguyên vẹn đủ, hoặc bọc giấy cẩn thận rồi bỏ đi theo cách trân trọng mà gia đình thấy phù hợp.
Để giảm khả năng phải sửa, khi dọn nhà hoặc lau tủ dịp cuối năm, hãy nhấc từng ông ra đặt lên khăn dày trải trên mặt bàn chứ không đặt thẳng xuống nền gạch. Phần lớn ca vỡ tượng bột đá xảy ra trong vài giây tượng trượt khỏi tay lúc dọn dẹp, không phải lúc tượng đứng yên trên kệ.
Câu hỏi thường gặp
Tượng Tam Đa bột đá có phải là đá thật không?
Không hoàn toàn. Bột đá là đá xay mịn trộn với nhựa và chất đóng rắn rồi đổ khuôn, nên đây là vật liệu tổng hợp. Tượng có cảm giác mát và khá nặng như đá, nhưng không phải đá tạc nguyên khối và không có vân đá tự nhiên.
Tượng bột đá "mạ vàng 24K" có phải vàng thật không?
Trên tượng bột đá, chữ "mạ vàng" thường chỉ lớp sơn nhũ màu vàng, vì bột đá không dẫn điện để mạ theo nghĩa kỹ thuật. Một số ít tượng dát vàng lá thật bằng tay; loại này người bán sẽ ghi rõ và giá cao hơn hẳn.
Tượng bột đá để được bao lâu?
Đặt trong nhà, tránh nắng chiếu trực tiếp và ẩm kéo dài, lõi tượng có thể dùng rất lâu. Lớp sơn và nhũ thường bắt đầu xỉn sau một số năm tuỳ chất lượng; khi đó có thể nhờ thợ phun lại để làm mới.
Tượng resin khác tượng bột đá thế nào?
Resin có tỉ lệ nhựa cao hơn, nên nhẹ hơn, ít giòn hơn một chút và chỗ sứt có vẻ hơi trong. Bột đá có nhiều bột đá hơn nên nặng và mát tay hơn. Cách giữ hai loại gần như giống nhau: tránh nắng, tránh hoá chất, lau nhẹ.
Có nên đặt tượng Tam Đa bột đá ngoài ban công không?
Không nên. Nắng mưa làm sơn phai, nhũ bong và lớp phủ ố vàng nhanh; nhiệt độ thay đổi có thể làm nứt. Nếu cần tượng đặt ngoài trời, nên chọn loại đá tạc hoặc composite được sơn chuyên dụng cho ngoài trời.
Tượng mới mua có mùi nhựa có sao không?
Mùi nhựa nhẹ trong vài ngày đầu là do vật liệu còn bay hơi sau khi đóng rắn và sơn. Nên đặt tượng ở chỗ thoáng gió vài ngày trước khi cho vào tủ kín. Nếu mùi rất nồng và kéo dài, hãy báo người bán.