Theo cách ghép phổ biến của bộ Phật bản mệnh, người tuổi Sửu và tuổi Dần ứng với Hư Không Tạng Bồ Tát. Đây là vị ít quen thuộc nhất với người Việt trong tám vị: chùa Bắc tông ở Việt Nam hiếm khi có tượng riêng của Ngài, nên khi mua tượng, nhiều người không biết nhìn vào đâu để chắc mình chọn đúng. Dấu hiệu dễ nhận nhất là một tay cầm kiếm, tay kia cầm viên ngọc hoặc hoa sen đỡ viên ngọc, ngồi trên toà sen, không cưỡi con vật nào.
Bài này giải thích tên gọi Hư Không Tạng theo cách hiểu phổ thông, mô tả các mẫu tượng nhỏ thường gặp, chỉ ra cách phân biệt với hai vị hay bị nhầm là Địa Tạng và Văn Thù, rồi gợi ý chất liệu, cỡ và chỗ đặt cho người tuổi Sửu, Dần.
Tên Hư Không Tạng nghĩa là gì
Tên tiếng Phạn của Ngài là Ākāśagarbha, dịch sang Hán Việt là Hư Không Tạng. "Hư không" là khoảng trời rộng không giới hạn, "tạng" là kho chứa. Ghép lại, tên gọi được giảng là kho tàng trí tuệ và công đức rộng lớn như hư không, không bao giờ cạn. Ngài là một trong tám đại Bồ Tát thường được nhắc trong kinh điển Bắc tông.
Ở Nhật Bản, Hư Không Tạng được thờ khá rộng rãi và gắn với việc học hành, ghi nhớ trong một số truyền thống; có nơi giữ tục đưa trẻ mười ba tuổi đến chùa thờ Ngài để cầu trí tuệ. Có lẽ vì vậy mà khi bộ tám vị bản mệnh lan sang các nước khác qua ngả sách vở và vật phẩm, hình tượng Hư Không Tạng đi kèm theo dù ở nhiều nơi Ngài không phổ biến.
Với người Việt, cách hiểu dễ gần nhất là xem Hư Không Tạng như biểu tượng của lòng bao dung và sự hiểu biết không hẹp hòi. Người tuổi Sửu, Dần bày tượng Ngài là để nhắc mình sống rộng rãi, học không ngừng. Đó là ý nghĩa biểu tượng, không phải lời hứa về may mắn hay thành công.
Nhận ra Hư Không Tạng qua vật cầm và dáng ngồi
Kiếm ở một tay. Thường là tay phải, giơ lên hoặc đặt ngang ngực, lưỡi kiếm thẳng. Kiếm trong hình tượng Bồ Tát là kiếm trí tuệ, tượng trưng cho việc cắt đứt mê lầm, không phải vũ khí.
Ngọc ở tay kia. Tay trái thường cầm viên ngọc như ý, hoặc cầm cành sen mà trên đài sen đỡ một viên ngọc. Trên tượng nhỏ, viên ngọc có khi chỉ là một khối tròn nhỏ, cần nhìn kỹ.
Ngồi toà sen, không cưỡi thú. Đây là điểm khác lớn nhất với Văn Thù (cưỡi sư tử) và Phổ Hiền (cưỡi voi). Hư Không Tạng thường ngồi kiết già hoặc bán già trên toà sen.
Trang phục Bồ Tát. Đội mũ báu, đeo chuỗi ngọc, xiêm áo mềm, khác với tướng Phật mặc y giản dị. Một số mẫu theo phong cách Nhật có mũ gắn năm vị Phật nhỏ.
Màu sắc theo truyền thống. Tranh và tượng theo kiểu Mật tông đôi khi tô thân Ngài màu vàng hoặc trắng. Trên tượng vật phẩm, màu chủ yếu theo chất liệu nên không dùng màu để nhận diện.
Phân biệt với Địa Tạng và Văn Thù
Hai vị hay bị nhầm nhất với Hư Không Tạng là Địa Tạng, vì tên gọi cũng có chữ "Tạng", và Văn Thù, vì cũng cầm kiếm. Bảng dưới gom những khác biệt có thể thấy bằng mắt trên tượng nhỏ.
| Điểm so | Hư Không Tạng | Địa Tạng | Văn Thù |
|---|---|---|---|
| Dáng người | Bồ Tát đội mũ báu, đeo trang sức | Thường là hình tỳ kheo đầu tròn hoặc đội mũ có năm cánh | Bồ Tát đội mũ báu, nhiều mẫu dáng trẻ |
| Vật cầm | Kiếm và ngọc | Tích trượng và ngọc minh châu | Kiếm và cuốn kinh |
| Con vật | Không | Có mẫu kèm con thú nằm bên chân | Cưỡi sư tử |
| Trong bộ bản mệnh | Tuổi Sửu, Dần | Không thuộc bộ tám vị | Tuổi Mão |
Trong một số truyền thống, Hư Không Tạng và Địa Tạng được nhắc thành cặp, một vị ứng với trời, một vị ứng với đất. Bạn không cần nhớ điều này để mua tượng, nhưng nó giải thích vì sao tên gọi hai vị nghe giống nhau.
Nếu người bán giới thiệu tượng cầm tích trượng là Hư Không Tạng, bạn nên hỏi lại; nhiều khả năng đó là Địa Tạng, một vị rất được kính trọng ở Việt Nam nhưng không nằm trong bộ bản mệnh.
Chất liệu và cỡ tượng hợp với người tuổi Sửu, Dần
Tượng Hư Không Tạng có dáng ngồi gọn, không có con vật cưỡi, nên dễ làm ở cỡ nhỏ và hợp với hầu hết chất liệu. Điều đáng chú ý là hai vật cầm nhỏ, dễ bị làm qua loa.
- Ngọc, hoàng long, thạch anh: tượng đá nhỏ khoảng 6–12 cm rất phổ biến. Đá tự nhiên khó tạc chi tiết, nên kiếm và ngọc thường được làm đơn giản; hãy chọn tượng mà hai vật này vẫn phân biệt được.
- Đồng: giữ được lưỡi kiếm mảnh và viên ngọc tròn rõ. Hợp đặt bàn làm việc vì vững. Mép kiếm trên tượng đồng đôi khi khá sắc, nên mài nhẹ nếu nhà có trẻ nhỏ.
- Gỗ: vẻ trầm, hợp phòng đọc sách. Kiếm gỗ dễ gãy ở chỗ nối với tay, nên chọn mẫu kiếm tạc liền với thân hoặc áp sát người.
- Bột đá sơn nhũ: làm được cỡ to hơn, khoảng 20–30 cm, cho kệ phòng khách. Kiểm tra xem lưỡi kiếm có bị cong vênh do đổ khuôn không.
- Cỡ chung: bàn làm việc khoảng 8–12 cm, kệ sách khoảng 15–20 cm, kệ riêng khoảng 20–30 cm.
Vì tuổi Sửu và tuổi Dần dùng chung một vị, nhà có vợ chồng hay cha con mang hai tuổi này có thể bày một tượng chung ở chỗ cả nhà cùng thấy, thay vì mua hai tượng giống nhau.
Đặt tượng ở đâu và kiêng gì theo tập quán
Tập quán chung cho tượng Phật, Bồ Tát là đặt ở chỗ sạch, cao vừa phải, ngang tầm mắt hoặc cao hơn khi người đứng. Với tượng Hư Không Tạng nhỏ, những chỗ hợp là kệ sách, góc bàn làm việc phía trong, tủ kính phòng khách. Người tuổi Sửu, Dần học hành hay làm việc trí óc thường thích đặt tượng gần chỗ đọc sách, như một lời nhắc về sự học rộng.
Những chỗ nên tránh đều có lý do thực tế đi kèm lý do tập quán: phòng tắm, nhà vệ sinh ẩm và bẩn; bếp nấu ám dầu mỡ; mặt đất hay bậc thang dễ bị đá vào; nóc tủ lạnh rung và nóng. Không nên để tượng chung ngăn với giày dép, đồ chơi, hay chất đống sách vở đè lên.
Về hướng đặt, các sách phong thuỷ nói không thống nhất. Có người đặt tượng nhìn ra cửa phòng, có người đặt theo hướng hợp tuổi trong sách. Bạn có thể tham khảo, nhưng một chỗ sạch, sáng và ổn định quan trọng hơn bất kỳ hướng nào. Nếu nhà đã có ban thờ Phật, hỏi chư tăng hoặc người lớn trong nhà xem nên đặt tượng nhỏ ở đâu cho đúng nếp.
Tặng tượng cho cha mẹ, người thân tuổi Sửu, Dần
Người tuổi Sửu, Dần đang ở tuổi trung niên hay cao niên là đối tượng hay được con cháu tặng tượng bản mệnh vào dịp mừng thọ, sinh nhật hoặc Tết. Với người lớn tuổi, nên chọn tượng ngồi, đáy rộng, cân nặng vừa phải để ông bà tự nhấc lên lau được mà không sợ trượt tay. Tượng đá nhỏ có đế gỗ là lựa chọn quen thuộc; tượng đồng cỡ trung cũng hợp nếu đặt cố định trên kệ.
Trước khi tặng, nên hỏi khéo xem trong nhà đã có ban thờ Phật hay chưa, và người nhận có thói quen đi chùa không. Với gia đình có ban thờ, một tượng nhỏ đặt ở kệ riêng phòng khách hay phòng đọc thường hợp hơn là đặt lên ban thờ sẵn có, vì việc thêm tượng lên ban thờ thường được các gia đình cân nhắc kỹ, có khi hỏi ý chư tăng.
Một tấm thiệp viết tay nói ngắn gọn Hư Không Tạng là ai, vì sao gắn với tuổi Sửu, Dần theo quan niệm phổ biến, sẽ giúp người nhận hiểu món quà, nhất là khi vị này ít được biết đến. Tránh những lời chúc mang tính hứa hẹn như "tượng giúp bố mẹ khoẻ mạnh, giàu có"; chúc sức khoẻ thì nói bằng lời của mình, còn tượng là biểu tượng của sự bao dung và hiểu biết.
Giữ tượng đá nhỏ và tượng đồng bền đẹp
Tượng ngọc, hoàng long, thạch anh. Lau bằng khăn mềm hơi ẩm, sau đó lau khô. Không ngâm tượng có đế gỗ dán keo vào nước. Tránh để ngay dưới nắng chiếu qua cửa kính nhiều giờ liền, vì một số loại đá nhuộm màu có thể phai, và đế gỗ có thể cong.
Tượng đồng. Lau khô thường xuyên, tránh tay ướt mồ hôi cầm lâu vào mặt tượng. Lớp sẫm màu theo thời gian là tự nhiên; nếu là tượng mạ vàng, tuyệt đối không dùng bột đánh bóng vì dễ mòn lớp mạ.
Kiếm và ngọc. Hai chi tiết nhỏ này hay bị va chạm khi lau. Đỡ tượng ở thân và đáy, quét bụi phần tay bằng cọ mềm thay vì chà khăn.
Khi chuyển nhà. Bọc tượng bằng khăn mềm rồi giấy chống sốc, đặt đứng trong hộp có độn kín bốn phía, ghi phía trên hộp để người khuân vác biết hàng dễ vỡ.
Mua tượng Hư Không Tạng: các bước kiểm tra
Vì ít người biết, tượng Hư Không Tạng trên thị trường hay bị ghi nhầm tên hoặc làm sai vật cầm. Kiểm tra theo trình tự dưới đây giúp bạn tránh mua một vị khác.
- Đếm vật cầm: phải có kiếm và ngọc, hoặc kiếm và hoa sen đỡ ngọc. Thiếu kiếm, hoặc cầm tích trượng, là dấu hiệu nhầm.
- Xem có con vật dưới chân không: có sư tử là Văn Thù, có voi là Phổ Hiền.
- Hỏi chất liệu cụ thể và cân nặng; tượng ngọc nhỏ mà nhẹ bất thường có thể là thuỷ tinh hay resin.
- Xin ảnh chụp cận mặt tượng và hai bàn tay dưới ánh sáng tự nhiên.
- Hỏi về đế: tượng ngọc nhỏ thường kèm đế gỗ, nên hỏi đế có rời hay gắn liền và có chống trượt không.
- Khi nhận hàng, xem kỹ lưỡi kiếm và viên ngọc có bị mẻ trong lúc vận chuyển không.
Nếu muốn so sánh nhiều mẫu, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy rồi đối chiếu với những điểm nhận diện ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chùa ở Việt Nam ít có tượng Hư Không Tạng?
Phật giáo Bắc tông ở Việt Nam thờ phổ biến Thích Ca, A Di Đà, Quan Âm, Địa Tạng, Văn Thù, Phổ Hiền. Hư Không Tạng có trong kinh điển nhưng không có truyền thống thờ riêng rộng rãi như ở Nhật. Vì vậy tượng Ngài ở Việt Nam chủ yếu xuất hiện qua dòng vật phẩm bản mệnh.
Tuổi Sửu và tuổi Dần có phải chọn mẫu tượng khác nhau không?
Không. Hai tuổi dùng chung một vị và cùng một hình tượng. Bạn chỉ chọn khác nhau về chất liệu, cỡ và kiểu dáng theo sở thích. Nếu tặng, có thể ghi trên thiệp đây là vị bản mệnh của cả hai tuổi Sửu và Dần theo quan niệm phổ biến.
Kiếm trên tượng có nên hướng ra cửa không?
Không có quy định nào về hướng lưỡi kiếm trên tượng Bồ Tát. Kiếm ở đây là biểu tượng trí tuệ, không mang ý nghĩa chống đỡ hay trấn áp. Bạn đặt tượng theo cách nhìn ngay ngắn, mặt tượng hướng ra không gian thoáng là đủ.
Người tuổi Dần có nên chọn tượng hổ thay cho tượng bản mệnh?
Hai thứ khác nhau. Tượng hổ là linh vật ứng với con giáp, còn Hư Không Tạng là vị Bồ Tát trong bộ bản mệnh. Nhiều người bày cả hai ở chỗ khác nhau. Nếu bày cùng một kệ, nên để tượng Bồ Tát ở vị trí cao hơn, theo nếp tôn kính.
Tượng ngọc nhỏ có nên mang theo trong túi không?
Tượng để bàn không thiết kế để mang theo; dễ mẻ khi va chạm với chìa khoá, điện thoại. Nếu muốn mang theo người, nên chọn mặt dây đeo hoặc móc nhỏ có túi vải bọc. Mặt dây Phật bản mệnh được nói kỹ ở chuyên mục riêng.
Có thể đặt tượng Hư Không Tạng chung với tượng Quan Âm không?
Có thể, nhiều nhà bày vài vị trên cùng một kệ. Nên xếp ngay ngắn, các tượng có khoảng cách, vị Phật đặt ở giữa hoặc cao hơn Bồ Tát nếu có. Nếu chỉ có các vị Bồ Tát, xếp theo cỡ cho cân đối là được.