Tượng chuột phong thủy là tượng con chuột, con giáp đứng đầu trong mười hai con giáp ứng với chi Tý, thường tạo dáng ôm đồng tiền, ôm nén vàng, ngồi trên bao lúa hay bên đống hạt, làm bằng đồng, đá, bột đá hoặc gốm. Theo quan niệm phổ biến, con chuột gợi sự nhanh nhạy, tháo vát, khả năng tích trữ và sinh sôi; vì vậy tượng chuột được người tuổi Tý chọn để bày, hoặc được tặng nhau vào dịp năm Tý, sinh nhật.
Con chuột cũng là con vật nhiều người không ưa trong đời thực, nên chọn tượng chuột có cái khó riêng: chọn sao cho dễ nhìn, hợp với không gian và với người cùng nhà. Bài này điểm qua hình ảnh con chuột trong văn hoá Việt, các mẫu tượng hay gặp, chất liệu giữ được những chi tiết mảnh như râu, đuôi, chỗ đặt và cách chọn làm quà.
Con chuột trong văn hoá Việt: vừa gần gũi vừa bị dè chừng
Con chuột đứng đầu vòng mười hai con giáp. Lý do vì sao có nhiều giai thoại truyền miệng, phổ biến nhất là chuyện các con vật thi chạy đến chầu, chuột khôn khéo nhảy lên lưng trâu rồi vượt lên về trước. Đây chỉ là chuyện kể dân gian để giải thích thứ tự, không phải nguồn gốc lịch sử của hệ địa chi; bạn có thể kể cho trẻ nghe như một câu chuyện vui khi giới thiệu bộ tượng.
Trong tranh dân gian Đông Hồ, bức "Đám cưới chuột" quen thuộc với nhiều thế hệ: đoàn chuột rước dâu mang lễ vật đến biếu con mèo. Bức tranh có nhiều cách hiểu, thường được xem là tiếng cười châm biếm thói đút lót, cũng là hình ảnh vui của ngày Tết. Nhờ bức tranh này, hình con chuột trong mắt người Việt mang nhiều nét hóm hỉnh hơn là đáng sợ.
Ở đời thực, chuột là loài phá hoại mùa màng, mang mầm bệnh, nên nhà nông vừa ghét vừa nể sự lanh lợi của nó. Trong lối nghĩ của nhiều nền văn hoá Á Đông, chuột đẻ nhiều nên gợi sự sinh sôi, biết tích trữ nên gợi sự đủ đầy. Tượng chuột trang trí giữ lại những nét nghĩa tích cực ấy và tạo dáng tròn trịa, dễ thương để bớt đi cảm giác e ngại.
Các mẫu tượng chuột hay gặp
Tên mẫu ngoài thị trường không thống nhất. Bảng dưới gom những dáng phổ biến nhất và cách người bán, người mua thường hiểu.
| Mẫu | Hình dáng | Ý nghĩa thường được gán |
|---|---|---|
| Chuột ôm đồng tiền | Chuột ngồi, hai chân trước ôm một đồng xu lỗ vuông | Biết giữ tiền, chi tiêu có tính toán |
| Chuột ôm nén vàng | Chuột ôm thỏi nguyên bảo hình thuyền | Đủ đầy, tích luỹ dần |
| Chuột trên bao lúa | Chuột ngồi trên bao hay đống hạt | Ăn no mặc ấm, mùa màng |
| Chuột bên bắp ngô, củ lạc | Chuột ôm hoặc gặm bắp ngô, củ lạc | Sung túc, chữ "lạc" đọc gần chữ "lộc" |
| Chuột mẹ con, chuột đôi | Hai hay nhiều con quây quần | Gia đình đông vui, con cháu |
| Chuột cách điệu | Dáng tròn, tối giản, gần kiểu hoạt hình | Trang trí nhẹ nhàng, hợp người không thích hình chuột tả thực |
Mẫu chuột trên bắp cải cũng hay gặp; bắp cải phong thủy có chuyên mục riêng nên bài này không đi sâu. Khi chọn, bạn có thể bắt đầu từ ý mình muốn gửi gắm, rồi mới đến dáng: người làm kinh doanh hay chọn chuột ôm tiền, gia đình trẻ hay chọn chuột mẹ con.
Đọc ý nghĩa cho đúng mực
Những ý nghĩa trong bảng trên là cách hiểu theo quan niệm dân gian và theo lối chơi chữ đồng âm, không phải một lời hứa. Một con chuột ôm tiền trên bàn làm việc là lời nhắc về sự cần mẫn, biết tính toán, không phải thứ tạo ra tiền. Nói rõ như vậy để bạn chọn tượng với tâm thế thoải mái, và khi tặng thì không vô tình đặt kỳ vọng lên người nhận.
Có người thích con chuột vì sự nhanh nhạy, chọn tượng chuột đứng chồm hai chân, mắt nhìn thẳng, dáng sẵn sàng. Có người thích sự đầm ấm, chọn chuột nằm ôm hạt, dáng tròn. Có người chỉ đơn giản là tuổi Tý và muốn có một con giáp của mình trên bàn. Cả ba lý do đều đủ để chọn một tượng chuột, và không lý do nào cần gắn với chuyện hợp hay kỵ.
Nếu trong nhà có người tuổi Ngọ, bạn có thể nghe ai đó nói chuột và ngựa "xung" nhau. Bài này không bàn chuyện ấy; nếu gia đình bạn để ý, cứ đặt mỗi tượng ở góc riêng của mỗi người, hoặc chọn trọn bộ mười hai con. Đồ trang trí không nên trở thành nguồn lo lắng.
Chất liệu nào giữ được râu, đuôi chuột
Đồng đúc. Đuôi chuột dài, mảnh là chi tiết dễ gãy nhất. Đồng dai nên giữ được đuôi rời khỏi thân, râu nổi, móng chân rõ. Tượng chuột đồng nhỏ cũng đủ nặng để đứng vững trên bàn.
Đá tự nhiên. Thợ thường cho đuôi cuộn sát thân hoặc vòng dưới bụng để không gãy khi tạc và khi dùng. Chuột thạch anh, mã não, ngọc nhỏ xinh, hợp để bàn, nhưng chi tiết râu thường được khắc chìm thay vì nổi.
Bột đá, resin sơn màu. Làm được dáng phức tạp, nhiều màu, giá dễ chịu, nhưng đuôi và râu nếu đứng tách khỏi thân rất dễ gãy khi lau hay vận chuyển. Chọn mẫu có đuôi bám sát thân.
Gốm sứ. Chuột men trắng, men lam, men màu theo kiểu gốm Bát Tràng hay gốm nhập. Đẹp và sạch, nhưng giòn; hợp đặt trong tủ kính.
Gỗ. Chuột gỗ tạc tay có vân ấm, nhẹ, ít khi gãy đuôi vì thợ hay tạc đuôi cuộn. Cần tránh ẩm để không mốc, nứt.
Cỡ tượng chuột theo chỗ đặt
Con chuột là con vật nhỏ, tượng chuột cũng thường nhỏ hơn các con giáp khác. Gợi ý dưới đây giúp bạn ước lượng.
| Chỗ đặt | Cỡ gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bàn làm việc, cạnh bàn phím | 5–8 cm | Chọn dáng ngồi gọn, đuôi bám thân |
| Quầy thu ngân, kệ cửa hàng | 8–15 cm | Đế chắc, tránh mép quầy nơi khách tì tay |
| Kệ phòng khách, tủ kính | 10–20 cm | Hợp mẫu chuột trên bao lúa, chuột mẹ con |
| Ví, túi xách, hộc bàn | 2–4 cm | Dạng mini, nên có túi vải để không trầy |
| Bàn học của trẻ tuổi Tý | 5–7 cm | Dáng tròn, không chi tiết nhọn; đặt xa mép bàn |
Một tượng chuột quá lớn so với chỗ đặt dễ gây cảm giác khó chịu với người cùng phòng, nhất là người sợ chuột. Ở không gian chung, cỡ nhỏ và dáng cách điệu thường được đón nhận dễ hơn.
Khi đo chỗ, nhớ tính cả chiều dài đuôi nếu đuôi duỗi ra sau. Một tượng chuột cao 6 cm có thể dài tới 12–15 cm cả đuôi, chiếm chỗ trên bàn nhiều hơn bạn nghĩ.
Khi trong nhà có người không thích hình con chuột
Không ít người sợ chuột thật đến mức thấy hình cũng rùng mình. Nếu bạn tuổi Tý và muốn bày tượng chuột mà người cùng nhà không thích, có vài cách dung hoà. Cách thứ nhất là chọn tượng cách điệu: dáng tròn, mặt hiền, màu ánh kim hoặc trắng ngà, gần với đồ trang trí hơn là con vật thật.
Cách thứ hai là đặt tượng ở không gian riêng của bạn, như bàn làm việc ở cơ quan, góc bàn đọc sách, thay vì phòng khách hay bàn ăn. Cách thứ ba là chọn trọn bộ mười hai con cỡ mini, để con chuột chỉ là một phần nhỏ của bộ. Ba cách này đều giữ được ý nghĩa con giáp của bạn mà không làm người khác khó chịu mỗi ngày.
Khi tặng tượng chuột, nếu không biết người nhận có sợ chuột không, hãy hỏi khéo người thân của họ. Một món quà làm người nhận rùng mình mỗi lần nhìn thì dù ý nghĩa đến đâu cũng khó giữ được lâu.
Tặng tượng chuột cho người tuổi Tý
Người tuổi Tý trong gia đình bạn có thể là đứa trẻ vừa vào lớp Một, người anh chị tuổi ba mươi sáu, hay ông bà tuổi bảy mươi hai. Mỗi lứa tuổi hợp một kiểu tượng chuột khác nhau. Với trẻ, chọn chuột dáng tròn, mặt cười, màu sáng, đặt trên kệ hoặc bàn học. Với người trẻ đi làm, chuột đồng dáng tối giản, cỡ nhỏ đặt cạnh màn hình thường hợp gu hơn chuột mạ vàng nhiều chi tiết.
Với người lớn tuổi, chuột ngồi trên bao lúa hay chuột mẹ con bằng đồng hoặc gỗ, có đế, gợi cảnh no đủ và con cháu quây quần, thường được ưa hơn chuột ôm tiền. Cỡ vừa để cầm lên lau không mỏi tay, không có chi tiết nhọn.
Một lời chúc ngắn kèm theo sẽ giúp món quà rõ ý: "Chú chuột nhỏ chăm chỉ cho bàn làm việc của em", "Chuột mẹ con cho bà, chúc bà vui với đàn cháu". Tránh những câu hứa hẹn kiểu "để năm nay giàu to"; lời chúc nhẹ nhàng, có hình ảnh cụ thể luôn dễ nghe hơn.
Lau giữ và chọn mua tượng chuột
Tượng chuột nhỏ, nhiều chi tiết mảnh, nên cách giữ và cách mua có vài điểm riêng:
- Lau bằng cọ mềm thay vì khăn, vì sợi khăn dễ vướng vào râu, đuôi và làm gãy chi tiết ở tượng bột đá, gốm.
- Khi nhấc tượng, cầm vào thân, không cầm vào đuôi hay tai.
- Tượng đồng để mộc sẽ sậm dần ở chỗ hay chạm như đầu, lưng; đó là màu thời gian, không phải hỏng.
- Khi mua online, xin ảnh chụp nghiêng để thấy đuôi bám thân hay tách rời, và hỏi cách đóng gói phần đuôi.
- Hỏi chiều cao, chiều dài cả đuôi, trọng lượng và chất liệu lõi.
- Kiểm ngay khi nhận: râu, đuôi, tai còn nguyên; đồng tiền hay nén vàng trên tay chuột không lỏng.
Nếu đuôi tượng bột đá lỡ gãy, keo dán đá hai thành phần có thể gắn lại khá kín, sau đó tô màu chỗ nối. Với tượng đồng, mối gãy cần thợ hàn, nên hãy hỏi kỹ chính sách đổi trả trước khi đặt.
Câu hỏi thường gặp
Tượng chuột nên đặt ở đâu trong nhà?
Phổ biến nhất là bàn làm việc, kệ phòng khách, quầy thu ngân. Không có chỗ bắt buộc. Nên đặt chỗ khô, không sát mép, không ở lối đi; nếu nhà có người sợ chuột, chọn góc riêng của người tuổi Tý thay vì không gian chung.
Tượng chuột ôm tiền có giúp giữ của không?
Đây là ý nghĩa biểu tượng theo quan niệm dân gian, gợi sự chăm chỉ và biết tính toán. Tượng không thay được việc quản lý tiền thật. Nhiều người bày tượng như một lời nhắc nhở bản thân, và hiểu theo cách đó là hợp lý nhất.
Người không tuổi Tý có bày tượng chuột được không?
Được. Tượng chuột là đồ trang trí mang ý nghĩa biểu tượng, ai thích cũng có thể bày. Có người chọn vì thích mẫu chuột mẹ con, có người chọn vì gắn với kỷ niệm năm Tý. Không cần phải đúng tuổi mới được bày.
Tượng chuột đồng hay chuột đá bền hơn?
Chuột đồng bền hơn khi va chạm vì đồng dai, khó gãy đuôi, khó vỡ. Chuột đá cứng, khó trầy nhưng có thể mẻ hoặc vỡ nếu rơi. Nếu đặt trên bàn làm việc hay chạm tay, đồng là lựa chọn an toàn hơn.
Tượng chuột có hợp để tặng trẻ tuổi Tý không?
Hợp, nếu là tượng để trưng trên kệ hoặc bàn học, dáng tròn, không chi tiết nhọn, cỡ không quá nhỏ. Không nên cho trẻ nhỏ cầm chơi vì tượng có thể gãy chi tiết hoặc gây hóc.
Mẫu chuột trên bao lúa có ý nghĩa gì khác chuột ôm tiền?
Chuột trên bao lúa gợi hình ảnh no đủ, mùa màng, gần với đời sống nông nghiệp, hợp đặt trong nhà hoặc bếp ăn gia đình. Chuột ôm tiền gợi chuyện chi tiêu, buôn bán, hay được đặt ở bàn làm việc, quầy hàng. Khác nhau ở hình ảnh, không ở công dụng.